9-сынып оқушыларына арналған элективті курс

БАҒДАРЛАМА

ҰЛЫ ДАЛА ҒҰЛАМАЛАРЫ

9-сынып оқушыларына арналған элективті курс

(аптасына 1сағат, барлығы – 34 сағат)

Байтенова Г.М.

ККМ №13 мектеп –гимназиясы

Пікір жазғандар: Абай атындығы Қазақ Ұлттық Университетінің оқытушысы п.ғ.к., қауымдастырылған профессор А. К.Рауандина ,

Әл-Фараби атындағы ҚазҰҚ филология және әлем тілдері факультетінің доценті, ф.ғ.к. Н.Б.Сағындықов,

Әл-Фараби атындағы ҚазҰҚ филология және әлем тілдері факультетінің доценті, ф.ғ.к. Е.Карбозов.,

Түсініктеме хат мазмұны

«Өз тарихына деген мақтаныш сезімін ұялатып, отаншылдық тәрбие беру мектеп қабырғасынан басталуға тиіс»,- дейді Елбасымыз өзінің «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласында. Көптеген халықтар өз елінің ерекше елшісі сынды ұлы бабаларының есімдерін мақтан тұтады.Оларды өз мемлекеттерінің баға жетпес символдық капиталына балайды және халықаралық аренада ілгерлеуіне септігін тигізеді деп есептейді.

Күллі түркі жұртының «қасиетті қара шаңырағы» болған осынау Ұлы дала сан ғасырлар бойы әлемге аты мәшһүр болған ұлы тұлғалар шоғырын дүниеге әкелді.Олардың баға жетпес мұралары мен еңбектерін күллі адамзат пайдаланады.

«Ұлы дала ғұламалары» курсының бағдарламасы әлемнің басқа халықтары секілді қазақ халқы да ежелгі дәуірден қалыптасып, дүниежүзілік әдебиет пен мәдениеттің дамуына өзіндік үлес қосып келе жатқанын, әлемдік әдебиетте өзіндік орын алатынын ұғындыру үшін, оқушылардың сан ғасырлар бойы сақтап келген халқымыздың асыл мұраларымен сусындап, рухани жағынан кемелдене түсуі мақсатында жасалған.

Ғылым мен техниканың дамып, ақпараттық технологияның қарқындаған кезеңінде көркем әдебиет оқитын ұрпақтың азайып бара жатқаны, тіпті кітап оқымайтын, тілі жұтаң, ойы шолақ ұрпақ өсіп келе жатқанын байқап келеміз.

Әдебиеттің, сөз өнерінің күші мен құдыреті арқылы оқушылардың санасы мен сезіміне, ойы мен қиялына әсер етіп, төл тарихын білетін, бағалайтын және мақтан ететін халықтың болашағы зор болатынына, өткенін мақтан тұтып, бүгінін нақты бағалай білуге, өмірді түсінуге, жаман мен жақсының парқын айыруға, елі мен жерін сүюге, жақсылыққа, ізгілікке, адамгершілікке баулуды көздейді.

Бағдарламаның өзектілігі: Бағдарлама мемлекеттік білім стандартына негізделіп, қазақ әдебиеті пәнінің жаңартылған оқу бағдарламаларын басшылыққа ала отырып жазылды.

Ұлы ойшылдардың мұраларымен балалар мектеп бағдарламасы бойынша таныс болғанымен беретін тағлымы мен тәрбиелік мәні ұшан – теңіз мұраларды оқытуға бөлінетін сағат саны шектеулі. Олардың өмірі мен өнегесінен ғибрат алып, бай мұралармен терең танысуға, оқып, жан- жақты талдауға, өзара үндестіктерін саралауға, салыструға уақыт жете бермейді. Осыны ескере отырып бұл бағдарламада балалардың жас ерекшелігіне қарай әл-Фараби, Ахмет Йассауиден бастап Абай, Ыбырай, Шоқанға дейінгі бірнеше ойшылдардың еңбектері қамтылған. Олардың өмір жолымен, шығармаларымен тереңірек танысуға, еңбектерінде қаралған қоғамдық мәселелер мен тақырыптарды талқылауға, үзінділер жаттап, әр түрлі қызықты мәліметтер іздеп табуға, презентациялық слайдтар әзірлеп, ғұламалар қалдырған дәстүрді жалғастарушы басқа да ақындардың шығармаларындағы ұқастықтарды таба білуге, олардың үндестігін түсіне алуға, ой қорытып, эссе, сын мақала, аннотация, пікір жазуға жағдай жасалған.

Курсты оқытудың мақсаттары:

Сөз өнерінің бастау- арналарына ден қоюға баулу;

Оқушылардың өзіндік көзқарасын қалыптастыру, дүниетанымын кеңейту, ой- өрісін дамыту;

Көркем әдебиеттің адам өміріне әсерін ұғындыру, рухани тәрбиені оқушылардың бойына сіңіру.

Көркем әдебиет оқуға деген қызығушылықты туғызу, оқырман мәдениетін қалыптастыру.

Рухани бай, мәдениетті, имандылық тәрбиесін бойына сіңірген, жан- жақты білікті жеке тұлғаны қалыптастыру.

«Мәңгілік Ел» Қазақстан халқының жалпы ұлттық идеясының жүзеге асуын көздей отырып, патриотизм, өмір бойы білім алу мен оқу-білімге деген жастардың құштарлығын арттыру;

Өзіндік ұстанымы бар, көзқарасы қалыптасқан ұрпақ тәрбиелеу;

Сыни ойлауға бейім, дұрыс шешім қабылдай алатын тұлға қалыптастыру;

Тілдік дағдылары қалыптасқан, ойын нақты дәлелдермен жеткізе алуға машықтандыру.

Элективті курстың міндеттері:

Ұлы ойшылдардың өмірі мен шығармашылығы туралы толық ақпарат алу, мұраларын оқып, талдау.

Шығармалардың тарихи құндылығын бағалау.

Шығармаларды қазақ әдебиеті және әлем әдебиетіндегі осы мәндес шығармалармен салыстыра талдау.

Эссе, сын мақала, пікір, аннотация жазу.

Әр түрлі көздерден ақпараттар жинап, оларды салыстырып, іріктеу.

Мазмұнын іріктеудің және оны тізбектей құруда жалпы логика негіздемесі:Бағдарлама құрылымы спиральдық қағиданы көздей отырып оқушының білім-білік дағдысын біртіндеп тақырып бойынша жеңілден ауырға өту арқылы күрделендіруді көздейді. Оқушылар түрлі дереккөздерінен қосымша материалдар іздеу арқылы ғұламалардың өмірі мен шығармашылығының жаңа қырларын ашуға мүмкіндік туғызады.Мектеп бағдарламасында қарастырылмаған қосымша деректер мен күрделі мәліметтерді жинақтап, ой қорытуға үйретеді.

Оқу үдерісінің, әдістерінің, жұмыс түрінің, құралдарының жалпы сипаттамасы:

Курстың практикалық сипаты ізденушілік- шығармашылық әдісі бойынша өз бетінше материалдар жинау, оларды іріктей білу, әр түрлі ақпараттық білім көздерімен жұмыс істей білуді, өз бетінше ой қорытып, пікірталастыра алуға баулу, көркем шығарманың тақырыбы мен идеясын анықтай алу, талдау жүргізу, оқушылардың тілін, ойын, дүниетанымын кеңейтуге, көркем сөйлей білуді, ойтолғау, сын мақала, мақала, пікір, аннотация жазуды үйретуге бағытталған.

Пәнаралық байланыс: Тарих, бейнелеу, орыс әдебиеті, әлем әдебиеті, музыка пәндерімен байланыстыра отырып, ұлы ойшылдардың еңбектерінің ғылым мен өнердің әр саласымен байланысын анықтай отырып, жан-жақты талдау.

Күтілетін нәтиже

Күтілетін нәтижелер:

Мұғалім үшін :

- Сынып оқушыларының сауаттылығы арттыруға ықпал етеді ;

- Балалардың қызығушылығы мен бейімін анықтай алады;

- Дарынды және талантты оқушылармен тиімді жұмыс әдістерін қолдану арқылы жеке тұлғаның функционалдық сауаттылығын қалыптастыруға әсер етеді.

Оқушы үшін:

- Оқу бағдарламасына сай білімді терең меңгереді;

- Шығармашылық қабілеті дамиды;

- Меңгерген білімін функционалдық және шығармашылық бағытта қолдана алады;

- Сыни ойлау қабілеті дамыған,топта және жеке жұмыс жасай алатын тұлға қалыптасады.

Қазақ халқының тұрмыс-салт дәстүрлерін тереңірек түсінеді;

Өз бетінше қосымша мағлұматтар іздей отырып,ойларын,білімдерін саралайды;

Талқылауда өз ойларын ортаға салады;

Ұлттық қолөнерімізді заманауи талапқа сай жаңғырту, өмірде пайдаланады;

Ұлттық құндылықтарымызға ерекше құрметпен қарап,бағалай біледі.

Курсты оқу барысында оқушылардың күтілетін нәтижелер:

Оқушылардың «Ұлы дала ғұламалары» элективті курсы арқылы өз тарихы мен бастауларына, әдебиеті мен тіліне деген қызығушылығы артады, талдау бойынша ұлттық құндылықтар тақырыбындағы мәтіндердің идеясымен сусындайды;

Талдау барысында ұлы ойшылдар мен ғұламалардың қанатты сөздері мен ана тіл, туған жер, ата дәстүр, тәрбие, қазақ халқының бай философиялық мұралары туралы айтқан ұлағаты мол толғамдарының, даналық сөздерінің мәтіндерден оқи отырып, өз ұлтына, өз ұлтының салт-дәстүріне деген сүйіспеншілік, отансүйгіштік, азаматтық жауапкершілік, сыйластық қасиеттері қалыптасады;

Көтерілген мәселе бойынша ой тұжырымдау, ойтолғау , сын мақала, аннотация, пікір жазуға , коммуникативтік жағдаятқа сай ғылыми деректерді қолданып, диалог, монолог, полилогта өз ойын дәлелді, жүйелі жеткізуге үйренеді;

ойтолғау, пікір жазуда өз көзқарасын сыни тұрғыда баяндауды үйренеді;

әдеби тіл нормасын сақтап сөйлейді, тіл мәдениетін меңгеруіне өз ойын мәнерлі де түсінікті жеткізе білуге үйренеді;

шығармашылық белсенділігі артып, білім алудың жолдарын іздестіруге үйренеді;

Ақпараттық –коммуникациялық технологияларды қолданануға, зерттеу жұмыстарын жүргізуге машықтанады;

Топта, жұпта, жеке жұмыс жасауға төселеді.

Меңгерту жолдары:

Оқушыларды жан-жақты ізденуге бағыт беру, шығармашылыққа үйрету, тәжірибеде қолдану.

9-сыныпқа арналған «Ұлы дала ғұламалары" пәндік білімнің мазмұны бөлімдерге бөлінген: түсіну және жауап беру, анализ және интерпретация, бағалау және салыстырмалы анализ, сонымен қатар, дағдыларды қалыптастыратын бөлімшелерден тұрады. Бағдарламаның бұл бөлімі пән бойынша оқу мақсаттарынан тұрады.

"Түсіну және жауап беру" бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

1) көркем шығарма мазмұны мен пішіні;

2) әдеби шығарманың тұжырымдамасы;

3) көркем шығармадағы образ;

4) шығарма үзінділерімен жұмыс.

"Анализ және интерпретация" бөлімі келесі бөлімшелерден тұрады:

1) әдебишығарманыңкомпозициясы;

2) автор бейнесі;

3) көркемшығарманыңтілі;

4) шығармашылықжұмыс.

"Бағалаужәнесалыстыру" бөлімікелесібөлімшелердентұрады:

1) тарихижәнекөркемдікқұндылығы;

2) заманауилығы мен жаңашылдығы;

3) әдеби эссе;

4) әдеби сын.

1) түсіну және жауап беру:

әдеби шығармаға сюжеттік-композициялық талдау, әдеби шығармадағы психологизм, көркем шығарманың идеясына сай кейіпкерлер жүйесі, көркем шығармалардан алған үзінділерді шығармашылық жұмыстарда қолдану;

2) анализ және интерпретация

эпикалық, поэтикалық, драмалық мәтіндердегі композициялық амалдар, автор бейнесінің идеялық-стилистикалық тұтастырушы ретіндегі рөлі, шығармадағы әдеби тілді құбылту мен айшықтаудың (троп пен фигура) түрлері, автор стилі, автор стиліне сүйене отырып, шығармашылық жұмыс жазу;

3) бағалау және салыстыру:

шығарманы басқа өнер түрлеріндегі осы мазмұндас туындылармен салыстыру, тарихи және көркемдік құндылығын бағалау, шығармадағы ұрпақтар сабақтастығы көрінісін заманауи тұрғыда салыстырып, жаңашылдығына баға беру, әдеби эссе жазу, әдеби шығарманы қазақ әдебиеті мен әлем әдебиеті үлгілерімен салыстыра талдау, шағын сын мақала жазу.

Бағдарламада "оқыту мақсаттары" сан мен әріптен тұратын кодтық белгімен белгіленді. Кодтық белгідегі бірінші сан сыныпты, екінші сан дағдыны (түсіну және жауап беру, анализ және интерпретация, бағалау және салыстыру), үшінші сан бөлімшедегі оқыту мақсатының реттік нөмірін көрсетеді. 9.2.1.2 кодында: "9" – сынып, "2.1." – бөлім мен бөлімше, "1" – оқыту мақсатының реттік саны.

1.Түсіну және жауап беру:

1) көркем шығарма мазмұны мен пішіні

9.1.1.1 әдеби шығармаға сюжеттік-композициял

2) әдеби шығарманың тұжырымдамасы

9.1.2.1 әдеби шығармадағы психологизмді анықтау

3) көркем шығармадағы образ

9.1.3.1 көркем шығарманың идеясына сай кейіпкерлер жүйесін анықтау

4) шығарма үзінділерімен жұмыс

9.1.4.1 көркем шығармалардан алған үзінділерді шығармашылық жұмыстарда қолдану

2. Анализ және интерпретация

1) әдебишығарманыңкомпозициясы

9.2.1.1 эпикалық, поэтикалық, драмалықмәтіндердегікомпозициялықамалдардыталдау

2) автор бейнесі

9.2.2.1 автор бейнесінің идеялық-стилистика лық тұтастырушы ретіндегі рөліне талдау жасау

3) көркемшығарманыңтілі

9.2.3.1 шығармадағы әдеби тілді құбылту мен айшықтаудың (троп пен фигура) түрлерін талдай отырып, автор стиліне баға беру

4) шығармашылықжұмыс.

9.2.4.1 автор стиліне сүйене отырып, шығармашылық жұмыс жазу

3. Бағалау және салыстыру:

1) тарихи және көркемдік құндылығы

9.3.1.1 шығарманы басқа өнер түрлеріндегі осы мазмұндастуындылар мен салысты рып, тарихи және көркемдік құндылығын бағалау

2) заманауилығы мен жаңашылдығы

9.3.2.1 шығармадағы ұрпақтар сабақтасты ғы көрінісін заманауи тұрғыда салысты рып, жаңашылдығына баға беру

3) әдеби эссе

9.3.3.1 шығарманың идеясын ғаламдық тұрғыдан талдап, әдеби эссе жазу

4) әдеби сын.

9.3.4.1 әдебишығарманықазақәдебиеті мен әлемәдебиетіүлгілері мен салыстыраталдап, шағын сын мақалажазу

Тұрақтылау (мазмұндық) бөлімі

І.Кіріспе. Ұлы дала ғұламалары(1 сағат)

Бейімделген бағдарлама пәні, мазмұны, мақсаты мен міндеті. Ғұламалар туралы жалпы түсінік беру, жалпылама мағлұмат беру.

І.Есімі әлемге танымал ұлы ғұлама ғалым

әл-Фараби (4 сағат)

әл –Фарабидің өмір жолы туралы жалпы мағлұмат беру. Туған жері, ата-тегі, балалық шағы, тәрбие алған мекені. Ақынның өмірі мен шығармашылығына презентациялық слайдтар әзірлеу.Шығармашылығы жайында мәліметтер беру. Өлеңдері мен шығармаларының ерекшелігі мен жанрлық сипатын таныту.Ғылыми-зерттеу еңбектеріне сүйене отырып шығармаларын жан –жақты талдау. Руханият мәселесіне терең философиялық ой түйген шығармаларымен таныстыру. әл- Фараби шығармаларының құндылығы. әл-Фараби трактаттарымен танысу. әл-Фарабидің трактаттары мен Абайдың өлеңдерін, қарасөздерін салыстыру. әл- Фараби –Абай үндестігі.

ІІ.М.Қашқари-филолог. Түркі әлемінің алғашқы энциклопедиясы

Махмұт Қашқари (3 сағат)

Махмұт Қашқаридің өмір жолы жайлы мәлімет. Туған жері, ата-тегі, тәрбие алған мекені. М.Қашқаридің шығармашылығы жайлы мәлімет. Ақынның өмірі мен шығармашылығына презентациялық слайдтар әзірлеу. Ақынның философиялық ой түйген еңбектерін халық арасына кең таралуын насихаттау. М.Қашқари шығармаларының құндылығы.…