географиядан элективті курс 11 сынып оқушыларына арналған

БАҒДАРЛАМА

элективті курс

ГЕОЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУЛЕР НЕГІЗДЕРІ

11- сынып оқушыларына арналған

аптасына 1 сағат, барлығы 34 сағат

Арзикулова Гульмира Азкеновна

№59 мектеп-гимназиясының география пәнінің мұғалімі

Пікір жазғандар: Ш.Ш.Карбаева, Абай ат. ҚазҰПУ, Жаратылыстану және география институты География, экология және туризм кафедрасының доценті, п.ғ.к.

Увалиев Т.О., Абай атындығы Қазақтың Ұлттық Педагогикалық Университеінің «Жаратылыстану және география» институтының «Елтану және туризм» кафедрасының доценті

Түсініктеме хат

Ұсынылған элективті курс жаратылыстану бағытындағы сыныптарға арналаған. Элективті курсты оқып үйрену қосымша білім мен кәсіби мамандық таңдауға, жас өспірімдердің бойындағы ерекше қабілеттерін жетілдіруге көмектеседі. Бұл бағдарламада география пәнінің типтік бағдарламасын іске асыруда оқытудың келесі түрлері ұсынылады:дәрістер, практикалық сабақтар, зерттеу жұмыстары және т.б. Элективті курстың негізгі проблемалардың бірі - жас ұрпақты география пәнін жете білуге жетелейді, оның қыр-сырларын оқып түсінуге бағытталады.

Қазіргі кезде интеграциялық білім беру жақсы дамып келе жатыр.Оның мысалы ретінде биогеография, геоэкономика және география мен экология ғылымдарының тоғысында пайда болған геоэкологияны айтуға болады. Адамның географиялық ортаға тигізетін әсері алуан түрлі. олардың даму динамизмі, ауқымдылығы мен қарқындылығы қазіргі қоғамның өзекті мәселелеріне айналып отыр. Геоэкологиялық зерттеулер осы мәселелерді қарастыруға және осы мәселелерді «табиғат» , «шаруашылық», « қоғам» сияқты ұғымдармен байланыстыра отырып, географиялық шеңберде шешуге бағытталған.

"Геоэкологиялық зерттеу негіздері" курсында табиғатты тиімді пайдалану және қоғамның қоршаған ортамен өзара әрекеттестігін оңтайландыру мақсатында гуманитарлық-экологиялық қолдау негізінде географиялық орта мен оны шектейтін, табиғи-антропогендік және әлеуметтік-экономикалық аумақтық геожүйелерді зерттеу әдістері қарастырылады.

Курстың басты міндеттерінің бірі оқушыларда зерттеу жұмыстарын ұйымдастыру тәртібі, әдістері мен тәсілдері туралы қажетті білімді қалыптастыру болып табылады.

Курста қарастырылатын зерттеулер физикалық-геоэкологиялық және экономикалық-геоэкологиялық.

Курс оқушыларды ғылыми-зерттеу жұмыстарына дайындау базасы ретінде қарастырылады. Оқушыларға өзіндік жұмыс негіздері беріледі, зерттеу әдістері туралы дәрістер өткізіледі.Оқушыларда ғылыми әдебиеттермен және картографиялық материалдармен жұмыс істеу дағдысы, жеке ғылыми зерттеулерде әдістерді дұрыс таңдау және қолдану дағдысы осы курс барысында қалыптасады.

Курстың мазмұны мен құрылымы жас өспірімдердің спиральдық білім алу жүйесінде алған білімдерін, қарай қабілеттерін жетілдіруге түрлі әдіс -тәсілдер мен зерттеулер арқылы дұрыс шешім қабылдауға, табуға тырысады.

Курс оқушылардың география пәнінен алған білімдері мен дағдыларына қарай негізделген. Сабақ барысында ұсынылатын мәселелер бойынша оқушылар ақпарат іздеп,өздеріне тәжірибе жинайды. Оқушылар, таңдаған тақырыбына эксперименттер, есептер, хабарламалар дайындайды, өз қабілетін жақсартуға зерттеулер әзірлей алады.

Таңдау бойынша курстар 34 сағатқа есептелген.

Бағдарламаның мақсаты:

Оқушыларға геоэкологиялық зерттеу негіздерін меңгерте отырып, олардың қоршаған ортаға баға беру, қорғау дағдыларын қалыптастыру

Оқушылардың белгілі бір білімді игеруі емес, керісінше жеке ерекшеліктерге, проблемалық жағдайларға, мәселелерге деген дұрыс шешімдерін қалыптастыру, тиісті мінез-құлық әдістерінің қабылдануы немесе қабылданбауы туралы берік сенім орнату.

Бағдарламаның міндеті:

Табиғатты тиімді пайдалану және қоғамның қоршаған ортамен өзара әрекеттестігін оңтайландыру шараларын қарастыру

Геоэеологиялық зерттеулер арқылы қоршаған ортаның физикалық, экологиялық, экономикалық жағдайларын зерттеу, баға беру

Қосымша әдебиеттер арқылы оқушыларды өз бетінше ізденіс жұмыстарын жүргізуге және пәнге деген қызығушылығын арттыру.

Электронды, ақпараттық білім көздерімен жұмыс істеу кезінде оқушылардың білімін нығайту.

Бағдарламаның өзектілігі:

«Геоэкологиялық зерттеулер негізі» курсының бағдарламасы оқушыларда қоршаған ортаның тепе-теңдігін сақтау, дамыту жолдарын іздеуге, жан-жақты дамыған тұлғаны қалыптастыруға, болашақ мамандықтарын нақты таңдауға ой салады және әртүрлі қауіп төну факторларына қарсы тұру қабілетін дамытады.

Бағдарламада экологиялық факторларға оның ішінде антропогендік факторға аса маңызды көңіл бөлінеді. В.И. Вернадскийдің «Адам қуатты геологиялық күшке айналып отыр» деген ойын ары қарай дамытып, адамның іс-әрекеттеріне талдау жасалады. Геоэкологиялық зерттеулер оқушылардың пәнге қызығушылығын арттыра түседі.Олар өздерінің зерттеулерінің нәтижесін көре алады,зерттеу қорытындысын жария ете отырып, олардың ғылымға деген құштарлығын арттырады. Бұл курстың материалы 11 сынып география оқулығы материалдарымен сәйкес келіп, оны тереңдете оқуға көмектеседі.

Элективті курс бағдарламасы теориялық білімді, оқушыларының зерттеу қабілеттерін нығайтып ,дамыту негізінде практикалық мәселелерді шешуге мүмкіндік береді. Курстың әр бөлімін зерделеу кезінде зерттеу, практикалық жұмыс қарастырылған. Олар білім,білік дағдыларды қалыптастыруға бағытталған:зерттеу, болжауды бағалау, түсіндіру, сипаттау. Практикалық жұмыс жүйесі оқушылардың күнделікті ойлары мен оған ұсынылған мәселелердің ғылыми мазмұнын түсінуге мүмкіндік береді. Осылайша, бағдарламаның практикалық, зерттеу жұмыстары жадыны дамыту, ми әрекеттерін жаттықтыру және ілгері жылжу дағдыларын қалыптастырып, білім деңгейінің көтерілуіне, дамыған заманымызға әрі қарай тың идеялар мен жаңалықтар енгізуге себепші болады.

Тұрақтылау (мазмұндық) бөлімі

Кіріспе.(3 сағат)

11.1.1 Геоэкологияға кіріспе

11.1.2. Геоэкологияның даму тарихы

11.1.3. Геоэкологиялық зерттеудің мақсаттары

II. Геоэкологиялық зерттеу әдістері мен түрлері (7 сағат)

11.2.1. Геоэкологиялық зерттеу әдістерін жүйелеу

11.2.2.Геоэкологиялық зерттеудің негізгі әдістері: тәжірибелік, сипаттау

11.2..3. Геоэкологиялық зерттеулердің дәстүрлі әдістері:салыстыру, тарихи,картографиялық

11.2.4.Геоэкологиялық зерттеулердің жаңаша әдістері:геофизикалық, геохимиялық, статистикалық, аэроәдістер, модельдеу

11.2.5. Геоэкологиялық зерттеу түрлері: ақпараттық, құрылымдық, құрылымдық-морфологиялық

көзқарастық (позиционный), экологиялық,ландшафтық, функционалдық

11.2.6. Геоэкологиялық зерттеулердің ғылыми негіздері

11.2.7.Геоэкологиялық зерттеуді жүргізудің түрлері: далалық,экспедициялық, стационарлық, жартылай стационарлық, аэрокосмостық

ІІІ. Табиғи және табиғи-антропогендік экожүйелерді зерттеу.(7 сағат)

11.3.1. Дайындық кезең.Зерттеуді ұйымдастырудың сызбасын жасау

11.3.2. Берілген жүйелер туралы ақпарат жинау

11.3.3. Зерттеу әдістері мен құрал-жабдықтарды анықтау

11.3.4.Экожүйелерге ландшафты карта жасау

11.3.5. Табиғи және табиғи-антропогендік экожүйелердегі антропогендік өзгерістерді жіктеу.

11.3.6. Бақылаулар мен зерттеулерді тіркеу

11.3.7. Қорытынды шығару, болжау жасау

ІҮ. Ластанған қоршаған орта сапасының көрсеткіштерін жіктеу, зерттеу (8 сағат)

11.4.1. Ластанған қоршаған орта сапасының көрсеткіштерін экологиялық-геохимиялық зерттеу

11.4.2.Қоршаған орта ландшафтына сараптама жасау

11.4.3.Қоршаған ортаға геохимиялық сараптама жасау: су, ауа, топырақ

11.4.4.Қоршаған ортаның экологиялық жағдайына сараптама жасау

11.4.5.Қоршаған ортаның антропогендік факторларына сараптама жасау

11.4.6. Қоршаған орта мен табиғи жүйелердің қарым-қатынасын модельдеу

11.4.7. Қоршаған ортадағы табиғи және антропогендік жүйелерді салыстыру

11.4.8.Зерттеулердің қорытындысы

Ү. Қала мен қала маңы аумақтарының геоэкологиялық тұрғыда зерттеу (9 сағат)

11.5.1. Қала мен қала маңы аумақтарының дамуына қатысты алуан түрлі объектілер мен үдерістерді анықтау

11.5.2. Қала мен оның маңы аумақтарының инновациялық дамуының геокеңістік аспектілері

11.5.3. Экологиялық қауіпсіздік пен тұрақты дамуды қамтамасыз ету мақсатында ортаның сапасын басқару

11.5.4. Қаланың табиғи және шаруашылық кешендер негізінде даму аспектілер

11.5.5. Урбоэкожүйенің қасиеттерін, динамикасын және тұрақтылығын зерттеу

11.5.6. Табиғат ресурстарын тиімді пайдалану проблемалары

11.5.7. Қала жүйесінің оңтайлы қызмет етуінің табиғи және ресурстық факторлары

11.5.8. Қаланың қала маңы аумақтарына тигізетін әсерін анықтау

11.5.9. Қорытынды шығару

Нормативті бөлім

Р/С

Тақырыбы

Оқу мақсаты

Сағат саны

Білім өнімі

Бар

лығы

Лек

ция

Зерттеу

Кіріспе (3 сағат)

І

Геоэкологияға кіріспе

11.1.1.Геоэкология пәні туралы түсінік қалыптастыру

Геоэкологияның

зерттеу нысандарын біледі

Геоэкологияның даму тарихы

11.1.2.Геоэкология

ның даму тарихымен танысу

Геоэкологияның даму тарихындағы кезеңдерді ажыратады

Геоэкологиялық зерттеудің мақсаттары

11.1.3.Геоэкология

лық зерттеудің мақсатын анықтау

Геоэкологиялық зерттеулердің не себепті керек екендігін зерделейді

IІ

Геоэкологиялық зерттеу әдістері мен түрлері (7 сағат)

Геоэкологиялық зерттеу әдістерін жүйелеу

11.2.1. Геоэкологиялық зерттеу әдістерін жүйелеу, салыстыру

Геоэкологиялық зерттеу әдістерін жүйелейді, айырмашылықтарын айқындайды

Геоэкологиялық зерттеудің негізгі әдістері: тәжірибелік, сипаттау

11.2.2. Геоэкологиялық зерттеудің негізгі әдістерін жүйелеу, салыстыру

Геоэкологиялық зерттеудің негізгі әдістерін жүйелейді, айырмашылықтарын айқындайды

Геоэкологиялық зерттеулердің дәстүрлі әдістері:салыстыру, тарихи, картографиялық

11.2..3. Геоэкологиялық зерттеулердің дәстүрлі әдістерін жүйелеу, айырмашылықтарын анықтау

Геоэкологиялық зерттеулердің дәстүрлі әдістерін жүйелейді

Геоэкологиялық зерттеулердің жаңаша әдістері: геофизикалық, геохимиялық, статистикалық, аэроәдістер, модельдеу

11.2.4. Геоэкологиялық зерттеулердің жаңаша әдістерін жүйелеу, салыстыру

Геоэкологиялық зерттеулердің жаңаша әдістерінің айырмашылықтарын анықтайды

Геоэкологиялық зерттеу түрлері: ақпараттық, құрылымдық, құрылымдық-морфологиялық

көзқарастық (позиционный), экологиялық,ландшафтық, функционалдық

11.2.5. Геоэкологиялық зерттеу түрлерін жүйелеу, салыстыру

Геоэкологиялық зерттеу түрлерінің айырмашылықтарын айқындайды

Геоэкологиялық зерттеулердің ғылыми негіздері

11.2.6. Геоэкологиялық зерттеулердің ғылыми негіздерін түсіну

Геоэкологиялық зерттеулердің ғылыми негіздерін зерделейді

Геоэкологиялық зерттеуді жүргізудің түрлері: далалық, экспедициялық, стационарлық, жартылай стационарлық, аэрокосмостық

1.2.7. Геоэкологиялық зерттеуді жүргізудің түрлерін талдау

Геоэкологиялық зерттеуді жүргізудің түрлерін жүйелейді

ІІІ

Табиғи және табиғи-антропогендік экожүйелерді зерттеу.(7 сағат)

Дайындық кезең. Зерттеуді ұйымдастырудың сызба-жоспарын жасау

11.3.1. Табиғи және табиғи-антропогендік экожүйелерді зерттеуді ұйымдастыру

Зерттеуді ұйымдастырады, жоспарын жасайды, сыба құрастырады

Берілген жүйелер туралы ақпарат жинау

11.3.2. Табиғи және табиғи-антропогендік экожүйелерді зерттеу үшін ақпарат жинау

Зерттеуге керек ақпаратты ғаламтордан, түрлі әдебиеттерден, ғылыми журналдардан т,б жинайды

Зерттеу әдістері мен құрал-жабдықтарды анықтау

11.3.3. Табиғи және табиғи-антропогендік экожүйелерді зерттеуге қажетті құрал-жабдықтарды дайындайды

Зерттеуге қажетті құрал-жабдықтарды анықтайды

Экожүйелерге ландшафты карта жасау

11.3.4. Табиғи және табиғи-антропогендік экожүйелерді зерттеудің ланшафтық картасын жасау

Зерттеуді бастау үшін ланшафтық карта жасайды

Табиғи және табиғи-антропогендік экожүйелердегі антропогендік 6өзгерістерді жіктеу.

11.3.5. Табиғи және табиғи-антропогендік экожүйелердегі антропогендік 6өзгерістерді жіктеу, сипаттау