элективті курс 8-9 сынып оқушыларына арналған

БАҒДАРЛАМА элективті курс гимназиялық компоненттің арнайы курстары

ТАРИХТЫ ТАРИХИ ТҰЛҒАЛАР АРҚЫЛЫ ТАНИЫҚ

8-9 сынып оқушыларына арналған

(барлығы 34 сағат, аптасына - 1 сағат) Момунтаева Лаззат Бахытбековна М.Мақатаев атындағы №140 гимназияның тарих пәні мұғалімі

Пікір жазған: Ж.Ж.Құмғанбаев әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті Қазақстан тарихы кафедрасының оқытушысы, PhD докторы

1.Түсініктеме хат мазмұны

Тарих ғылым, пән ретінде аса маңызды білім саласына жатады. Өйткені ол бүкіл адам баласының басынан өткізген жағдайын, тарихи тәжірибесін баяндайды. Тарихи білім әр адамға қажет. Тарихи білімді адам ғана өзі өмір сүрген қоғамдағы орнын, атқарған қызметін дұрыс анықтай алады. Сондықтан да, дүниежүзіне белгілі ойшылдардың, ғұлама ғалымдардың тарихтың маңызы туралы айтпағандары жоқ.

Осыдан болар әрбір тәуелсіз, дамыған ел өз мемлекетінің, халқының тарихын оқытып үйретуге, алдымен мектепте оқытуға ерекше мән береді.

Жалпы білім беретін негізгі мектепте тарих пәнінен қосымша білім берудің маңызы зор.

Орта мектептерде тарих сабақтарын оқытқанда тарихи кезеңде маңызды істерімен танылған тарихи тұлғалардың еңбегін тереңірек түсіну, сол тарихи оқиғаға тұлғаның жасаған іс-әрекеті қаншалықты әсер еткендігін танып білу, баға беру өте маңызды. Курсты оқу арқылы оқушылар қазақстандық тарихты жасаған ХХ ғасырдың аяғы мен ХХІ ғасырдың басындағы тұлғалармен танысып, әрқайсысының еңбегіне өзіндік баға беруге тырысады. Оқушылар курсты оқу барысында түп деректерге, түп деректерді тану мәселелеріне, зерттеулерге, мақалаларға ерекше көңіл бөледі, анықтайды, талдайды, зерттейді. Мақсаты:

 Тарихи тұлғалардың Қазақстан тарихындағы орнын түсіну;  Тұлғалардың тарихты жасаудағы рөлін түсіну;  Аталған кезеңдегі тарихи тұлғалардың қызметіне қатысты түрлі көзқарастармен танысу;  Тарихи, анықтамалық, энциклопедиялық әдебиеттермен өз бетінше жұмыс жасауды үйреніп, шығармашылық тапсырмаларды орындау;  Тарихи оқиға мен тұлғаға қатысты өз пікірін дәлелдеу дағдысын жетілдіру, шынайы пікір-талас жүргізуді үйрену. Міндеттері:  Оқушылардың тарихи тұлғалар туралы білімін кеңейту, тереңдету;  Маңызды оқиғалар мен тұлғаларға қатысты өз пікірін қалыптастырып, дәлелдеу, баға беру;  Тарихи тұлғаға мінездеме беріп үйрену;  Отан тарихын оқуға деген қыығушылығын арттыру;  Патриоттық сезімін тәрбиелеу.

Күтілетін нәтиже:  Аталған кезең тарихын тереңірек түсінеді;  Оқушылардың тарихи тұлғалар туралы білімі кеңейеді;

 Маңызды оқиғалар мен тұлғаларға қатысты өз пікірін қалыптастырады, дәлелдейді, баға береді;  Тарихи тұлғаға мінездеме беруді меңгереді;  Отан тарихын оқуға деген қызығушылығы артады;  Патриоттық сезімі нығаяды.

Өзектілігі: ХХ ғасырдағы үлкен өзгерістер алып келген тұлғалардың еңбегімен тереңірек танысу, оқиғалардың дамуы қаншалықты қандай да бір тұлғаның есімімен байланыстылығын түсіну және 9 және 11 сыныптарда болатын бақылау сынақтарында осы тұлғалар және осы тұлғалардың есімімен байланысты тарихи оқиғаларға қатысты сұрақтарға тереңірек дайындыққа негізделген.

Бағдарлама «Мәңгілік Ел» Қазақстан халқының жалпы ұлттық идеясының жүзеге асуын қамтамасыз ету мақсатындағы құндылықтар: қазақстандық патриотизм мен азаматтық жауапкершілік, сыйластық, бірлесе жұмыс жасау, еңбек және шығармашылық, ашықтық, өмір бойы білім алу қағидаттары назарға алынған.

Бағдарламада алаш қайраткерлері мен өзге де ұлт зиялылары қамтылған. Ал, Алаш қозғалысында көптеген маңызды мәселелердің түп тамыры жатқандығы бәрімізге белгілі. Бүгінгі жас ұрпақ алаш арыстары туралы, олардың негізгі ойы, мақсат-міндеттері мен қазақ қоғамының дамуындағы өшпес еңбегін танып-білуі қажет. Сонымен қатар, «жылымық», «қайта құру» кезеңдері мен тәуелсіз Қазақстан тарихын жасап жатқан азаматтардың еңбегіне өз дәрежесінде баға беру өзекті болып отыр.

Осы орайда «Тарихты тарихи тұлғалар арқылы таниық» курсы мектеп оқушыларының ХХ ғасыр мен ХХІ ғасырдың басындағы тарихи тұлғалар туралы мол мағлұмат алуына мүмкіндік береді. Сондай-ақ жас жеткіншектің тарихи жадының қалыптасып, өзіндік ой қорыта алуына бұл пәннің қосар үлесі айрықша.

Ерекшелігі: оқушылардың мектепте ұлт зиялылары мәселесін, «өзгеше ойлайтындар» туралы оқытуда орын алып келген бұрмалаушылықтарды, ақтаңдақтарды, саяси қайраткерлер туралы тарихи фактілер мен оқиғаларға теріс баға беру сияқты келеңсіздіктерді болдырмау. Мәдениет және спорт қайраткерлерін оқытуда насихаттық, дәріптеушілік мақсат негізге алынады.

 Мәселелік оқыту, яғни негізгі сұрақтарды анықтау арқылы оқытубасшылыққа алынған;  Оқыту барысында көбіне талдау әдісі, жинақтау әдісін қолдану  жолдары ұсынылады.  Көп уақыт ізденіске, шығармашылық жұмысқа беріледі.  Курста 8-9 сыныптың негізгі оқу бағдарламасына сәйкес қарастырылатын тарихи тұлғаларға басымдық берілген. Бағдарлама деректер мен жаңа зерттеулер негізінде жасалған. Бағдарлама жалпы білім беретін мектептердің 8-9-сыныптарына арналған. «Тарихты тарихи тұлғалар арқылы таниық» бағдарламасы Қазақстан Республикасының білім стандартының талаптарын ескере отырып, жасалған.

2.Тұрақтылау (мазмұндық) бөлімі

Оқу пәнінің құрылымы мен мазмұны барынша толық және нақты бейнеленген бағдарлама мәтінінен тұрады. Бағдарлама ХХ ғасырдағы тарихи оқиғаларда ерекше із қалдырған тұлғалардан бастап, ХХІ ғасырдың басындағы, яғни бүгінгі күннің тарихын жасап жатқан тұлғаларды қамтиды.

Бағдарлама 34 сағатқа арналған. 8-сыныпқа арналған бағдарлама негізінен 3 бөлімнен тұрады: I бөлім. ХХ ғасырдың І жартысындағы саяси қызметтегі тарихи тұлғалар.

II бөлім. ХХ ғасырдың І жартысындағы басындағы экономика саласы негізіндегі тарихи тұлғалар. III бөлім. ХХ ғасырдың І жартысындағы мәдени-спорт саласындағы тарихи тұлғалар.

9-сыныпқа арналған бағдарлама негізінен 4 бөлімнен тұрады: І бөлім. ХХ ғасыр мен ХХІ ғасырдың басындағы саяси қызметтегі тарихи тұлғалар. ІІ бөлім. ХХ ғасырдың ІІ жартысындағы тоталитарлық жүйенің жаңашылдары. ІІІ бөлім. ХХ ғасырдың ІІ жартысы мен ХХ ғасырдың басындағы мәдени-спорт саласындағы тарихи тұлғалар. IV бөлім. Қазақстан ғылымын дамытуға үлес қосқан ғалымдар.

Бағдарламаның мәтіні бағдараламының түсініктеме хатында көрсетілген барлық мақсаттары мен міндеттерін уақыты мен жұмыс түрі, білімдік қазынасы негізінде көрсетілген. Бағдарлама мәтіні тақырыптар мен тарауларға бөліп, оқу мақсаттарының әр түрлі топтарының өзара байланысын және сатысын бейнелейді. Бағдарлама мәтінінде білімді ғана емес, дағдыны да және шығармашылық қызмет тәрбиесін, тәрбиелік қатынастар мөлшері бейнеленген.

Оқу пәнінің қызметі мен оның мақсаттарын жүзеге асыру бағдарламаның негізгі бөлімдерінің құрылымымен тікелей ашылады.

Бағдарлама мазмұнында берілген курсты оқыту нәтижесінде оқушылар алатын білім мен білік талаптары:

1. ХХ ғасырдың тарихи тұлғаларына қатысты кеңестік кезеңде қалыптасқан көзқарасқа сыни тұрғыда қарап, тәуелсіз зерттеушілердің еңбектеріне өзіндік баға беруге дағдыландыру;

2. Түрлі материалдарды пайдалана отырып, шығармашылық жұмысқа, өзіндік зерттеуге ынталандыру;

3. Оқушыларды себептер мен салдарды, оқиғалар мен құбылыстардың байланыстарын ашуға, көре білуге үйрету;

4. Фактілерді топтауға, олар бойынша қорытынды жасауға үйрету.

3.Нормативтік бөлім

Жас жеткіншектің тарихи жадының қалыптасып, өзіндік ой қорыта алуына бұл курстың қосар үлесі айрықша. ХХ ғасыр мен ХХІ ғасырдың басындағы тарихи тұлғалардың рухани, тарихи, ғылыми мұрасы оқушы игеруге тиіс сапалық дағдылардың негізгісі болып табылады.

Жалпы, алаштану қазақ тарихының үлкен бір тармағы болуы керек. Қазақстандық тарихты жасаған, бүгінде қалыптастырып жатқан тұлғалардың өмірін, азаматтық тұлғасы мен күрескерлік жолын, шығармаларын оқытып- үйрету – парыз. Жүйелі-әрекеттік нәтижелер бойынша оқушылар: 1) Тарихи тұлғалардың отандық ғылым мен білімнің бастауындағы мұраларын зерделеу тәжірибесін; 2) тарихи үдерістерді тұлғалар арқылы дербес талдай білуді, тарихи фактілер, құбылыстар мен тұлғаларға дербес көзқарас білдіру бейімін және тақырыптық негізде түйінді тұжырымдарды жасай білуі; 3) Тарихи тұлғаларға қатысты деректермен жұмыс істей білу, оларды саралау, жинақтау және тарихи оқиғаларды бағалау мен осы саладағы білімін шығармашылықпен дамыту дағдысын; 4) мемлекетшілдік ізденістерге, қайраткерлік еңбекке құрметпен қарайтын және елдік дәстүр құндылықтарын жете түсінетін саналылық келбетін;

5) ғылыми ізденімпаздық қабілетін, қазіргі жаңа технологиялар негізінде ақпаратты жүйелеу, өңдей білу, сақтау және тарата білуді қолдана білуі тиіс.

8-сыныптар. Барлығы 34-сағат, аптасына – 1 сағат

Р\с Бөлім Бөлімше Тақырып

Оқу мақсаты Сағат саны Білім өнімі Барлы

ғы

Лекци

я\ Теория

\ Тәжіри

бе

Тәжіриб

е\ Тәжіриб

е 2

I бөлім. ХХ ғасырдың І жартысындағы саяси қызметтегі тарихи тұлғалар Барлығы: 7 сағат Теория: 4 Жоба\зерттеу жұмысын қорғау: 3

1.1 Алаш қозғалысының көсемі - Ә. Бөкейханов

Ә. Бөкейхановтың Алаш идеясын насихаттаудағы еңбегіне баға беру

2 1 1 Тарихи

талдау Ғылыми мәселелерді

өздігінен

шешуі 1.2 «Түрме баласы» Тұрар Рысқұловтың өмір жолы

Т.Рысқұловтың саяси қызметіне баға беру

2 1 1 Тарихи

талдау Ғылыми мәселелерді

өздігінен

шешуі 1.3 Қазақ халқының азаттығы үшін алысқан атақты заңгер -Жақып Ақбаев

Ж.Ақбаевтың саяси өмірбаянымен танысу Ж.Ақбаевтың зерттеулерін анықтау Ж.Ақбаевтың Алаш үкіметін құру ісіндегі қызметін талдау

1 1 Тарихи

талдау Ғылыми мәселелерді

өздігінен

шешуі

1.4 Түрік халқының даңқты күрескері - Мұстафа Шоқай

М.Шоқайдың естеліктері негізінде азаматтық тұлғасына баға беру М.Шоқайдың шетелдік эмиграциядағы саяси қызметін талдау

2 1 1 Тарихи

талдау Ғылыми мәселелерді

өздігінен

шешуі

IІ бөлім. ХХ ғасырдың І жартысындағы экономика саласы негізіндегі тарихи тұлғалар Барлығы: 5 Теория: 2 Жоба\зерттеу жұымысын қорғау: 2

2.1 Қазақтан шыққан тұңғыш инженер-

М.Тынышбаевт ың қоғамдық

2 1 1 Тарихи

талдау

теміржолшы М.Тынышбаев

саяси қызметін талдау Инженерлік жобаларын анықтау Ғылыми зерттеулеріне баға беру

Ғылыми мәселелерді

өздігінен

шешуі

2.2 Халықтан шыққан қайраткер – Ораз Жандосов

Қоғамдық- саяси қызметіне баға беру «Қосшы» одағын құру және жұмысын жүргізудегі еңбегіне баға беру

1 1 Тарихи

талдау Ғылыми мәселелерді

өздігінен

шешуі

2.3 Халықтың ақсұңқары – Смағұл Сәуақасов

Мемлекеттік аппаратты қазақтандыруд ағы іс- әрекеттерін талдау «Кіші Қазан» идеясына қарсы пікірлері мен оның салдарын талдау

2 1 1 Тарихи

талдау Мақала

жазу

IІІ бөлім. ХХ ғасырдың І жартысындағы мәдени-спорт саласындағы тарихи тұлғалар Барлығы: 22 Теория: 14 Жоба\зерттеу жұмысын қорғау: 8

3.1 Алаш арысы - А.Байтұрсынов

3.1.1 «Қазақ» газетіндегі еңбегін талдау Тіл және әдебиет саласындағы қызметіне баға беру

2 1 1 Тарихи

талдау Эссе жазу

3.2 «Үш арыс»: Б.Майлин, С.Сейфуллин, І.Жансүгіров

3.2.1 Б.Майлинің сауатсыздықты жою мәселесіндегі және алғашқы газеттер шығару ісін жетілдірудегі еңбегін бағалау 3.2.2 С.Сейфуллиннің «Тар жол, тайғақ кешу» өмірін талдау 3.2.3 І.Жансүгіровтің

2 1 1 Тарихи

талдау Ғылыми мәселелерді

өздігінен

шешуі