биологиядан элективті курс 11 сынып оқушыларына арналған

БАҒДАРЛАМА

элективті курс

«ЖҮЙКЕ ӘРЕКЕТТЕРІН ДАМЫТУ ЖОЛДАРЫ»

11 сынып оқушыларына арналған

аптасына 1 сағат, барлығы 34 сағат

Нартбаева Айгүл Байғабылқызы

№177 жалпы білім беретін мектептің биология пәнінің мұғалімі

Пікір жазғандар: З.Ж Енсегенова, Медецина ғылымының кандидаты,С.Ж.Асфендияров атындағы Қазақ

Ұлттық Медициналық Университетінің доценті

Г .Ө Байташева, биология кафедрасының а/ш .ғ.ш , Қаз ҰҚПУ доценті

Р.Ж Нығызбаева, биология –химия пәнінің оқытушысы , «АВИМЕД»мед.колледж

С.Ш Ахметова, биология пәнінің мұғалімі, №177 ЖББ мектеп

Түсініктеме хат

Ұсынылған элективті курс жаратылыстану бағытындағы сыныптарға арналаған. Элективті курсты оқып үйрену қосымша білім мен кәсіби мамандық таңдауға,жас өспірімдердің бойындағы ерекше қабілеттерін жетілдіруге көмектеседі. Элективті курстың негізгі проблемалардың бірі - жас ұрпақтың жүйке қабілеттерін дамыту мәселелеріне арналған. « Жүйке әрекеттерін дамыту жолдары » атты элективті курсы оқушыларды толғандырып жүрген сұрақтарға ғылыми тұрғыда жауап беруге көмектеседі.

Мазмұны мен құрылымы жас өспірімдердің спиральдық білім алу жүйесінде алған білімдерін, қарай қабілеттерін жетілдіруге түрлі әдіс -тәсілдер мен зерттеулер арқылы дұрыс шешім қабылдауға, табуға тырысады.

Курс оқушылардың биология пәнінен алған білімдері мен дағдыларына қарай негізделген. Сабақ барысында ұсынылатын мәселелер бойынша оқушылар ақпарат іздеп,өздеріне тәжірибе жинайды. Оқушылар, таңдаған тақырыбына эксперименттер, есептер, хабарламалар дайындайды, өз қабілетін жақсартуға зерттеулер әзірлей алады.

Таңдау бойынша курстар 34 сағатқа есептелген. Бағдарламада теориялық мәселелерді, семинар,лекция,конференция сабақтар жүргізу қарастырылған.

Бағдарламаның мақсаты:

Оқушылардың белгілі бір білімді игеруі емес, керісінше жеке ерекшеліктерге, проблемалық жағдайларға, мәселелерге дұрыс шешімді қалыптастыру, тиісті мінез-құлық әдістерінің қабылдануы немесе қабылданбауы туралы берік сенім орнату.

Сонымен қатар: алдымен оқушылар тақырып немесе бойындағы ерекше қабілетін дамыту туралы түсінік пайда болады, содан кейін оған сәйкес көзқарас қалыптасады, одан әрі сыны тұрғысынан жас өспірімдер бойындағы қабілеттерді аша отырып, жан-жақты дамуына қолдау көрсету.

Оқушыларға жүйке жасушаларының жойылған соң қайта қалпына келмейтіні туралы, оларды әрі қарай дамыту жолдарын ұсыну, қолдау көрсету. Әлемдегі ең керемет ақпарат сақтау отралығы мидың ашылмаған құпияларын зерттеу.

Оқушылар қосымша әдебиеттермен өз бетімен жұмыс істеуге үйрету

Оқушыларға қазіргі заманғы ғылыми зерттеулер мен зиянды әдеттер туралы білімін тереңдету

Бағдарлманың міндеті:

Оқушыларға мидың кез келген уақытта тіптен қартайған шақта да өз жұмысын қарқынды орындап дамып отыра алатыны туралы түсінік беру

Оқушыларға бойындағы ерекше қабілеттерді ашуға көмектесу.

Жасөспірім кезінен бастап балалардың қабілеттерін ашуға ата – ананың, ұстаздардың, қоршаған ортаның рөлін түсіндіру

Үйірме, қосымша секциялар баланың жан- жақты қабілетін анықтаудағы маңыздылығын түсіндіру, жасөспірімдердің қабілетін өшіріп алмаудағы қажеттіліктердің орнын толтыру туралы ізденістерді нығайту

Музыканың миға ісер етуі: симфонияларды тыңдау арқылы сіз IQ-дың өсуіне әсер ете алмайтындығыңызды түсіндіру,классикалық және рокэнд ролл өлеңінің адамның қоршаған ортаны қабылдауына әсерін түсіндіру

Ми туралы тылсым әлемге қадам басып,қыртыс астындағы құпияларды зерттеу,зерттеулер соңында кертаратпа ойларға қоршау қойып,кез- келген адам өзінің миын әр жаста дамыта алатындығын түсіндіру.Емделмейтін ақ қан ауруының өзін адам ойларының визуалды бағытында миының көмегімен емдеп шыға алатын қабілеттерін ашу білімдерін кеңейту

Қосымша әдебиеттер арқылы оқушыларды өз бетінше ізденіс жұмыстарын жүргізуге және пәнге деген қызығушылығын арттыру.

Электронды, ақпараттық білім көздерімен жұмыс істеу кезінде оқушылардың білімін нығайту.

Бағдарламаның өзектілігі :

«Жүйке әрекеттерін дамыту жолдары » курсының бағдарламасы жастар арасында Мидың әр түрлі бөлігіндегі коммуникация әсерін жоғалтып алуына орай пайда болатын нейродегенеративтік ауытқулар алдын алу шарттары,миды әр түрлі бағытта дамыту жолдарын іздеуге, жан-жақты дамыған тұлғаны қалыптастыруға, болашақ мамандықтарын нақты таңдауға ой салады және әртүрлі қауіп төну факторларына қарсы тұру қабілетін дамытады.

Бағдарламада өскелең ұрпақтың бойындағы ерекшеліктерді дамытуға әсер ететін факторларға талдау жасалады. . Ми туралы тылсым әлемге қадам басып,қыртыс астындағы құпияларды зерттеу,зерттеулер соңында кертаратпа ойларға қоршау қойып,кез- келген адам өзінің миын әр жаста дамыта алатындығын түсіндіріледі.Емделмейтін ақ қан ауруының өзін адам ойларының визуалды бағытында миының көмегімен емдеп шыға алатын қабілеттерін ашуға болатындығы,сонымен қатар Мидың жұмыс істеу принципі,жад функциясы,адамдарға қойылатын зерттеулер,адам миы қалай зерттеледі? миға қатысты қате бұрмаланулар,көздеріңіз бен миыңызды алдаған оптикалық елестер жайлы деректер оқушылардың пәнге қызығушылығын арттыра түседі.

Бұл курстың материалы белгілі бір оқу құралымен қамтамасыз етілмегендіктен, оны негізінен дәріс түрінде оқыту керек. Сабақтар дәрістер, практикалық сабақтар, кино көру, өзін-өзі сұрау түрінде өткізіледі. Сонымен бірге мұғалім өзі үшін сабақ өткізудің кез-келген түрін таңдауға құқылы. Бақылаудың жеке (ауызша, жазбаша) сауалнама, сауалнамалардың толтырылуын тексеру арқылы жүзеге асырылады.

Элективті курс бағдарламасы теориялық білімді, жасөспірімдердің денсаулығын сақтауға және мектеп оқушыларының қабілеттерін нығайтып ,сақтап қалу саласындағы ғылыми-зерттеу жұмыстарына байланысты практикалық мәселелерді шешуге мүмкіндік береді. Курстың әр бөлімін зерделеу кезінде зерттеу, практикалық жұмыс қарастырылған.Олар білім,білік дағдыларды қалыптастыруға бағытталған: болжауды бағалау, түсіндіру, сипаттау, адам миының жан –жақты дамуыныа кез-келген факторлардың әсерін анықтайды. Практикалық жұмыс жүйесі оқушылардың күнделікті ойлары мен оған ұсынылған мәселелердің ғылыми мазмұнын түсінуге мүмкіндік береді. Осылайша, бағдарламаның практикалық жұмысы жадыны дамыту, ми әрекеттерін жаттықтыру және ілгері жылжу дағдыларын қалыптастырып, білім деңгейінің көтерілуіне, дамыған заманымызға әрі қарай тың идеялар мен жаңалықтар енгізуге себепші болады.

Тұрақтылау (мазмұндық) бөлімі

I. Кіріспе.(2 сағат) 11.1.1 «Жоғары дәрежелі жүйке жүйесі»

II. Ең негізгі басқарушы орган – жүйке. (16 сағат) 11.2.1.1 Нейрондардың құпиясы, қызметі. Синапстардан қозудың өтуі. 11.2.1.2 Жоғарғы жүйке әрекеті, олардың жас ерекшеліктері. Жүйке жүйесінің типтері. 11.2.1.3 Нейрогуморальді реттелу. Ми мен қоршаған орта арасындағы ақпарат алмасу .11.2.2.1 Жад функциясы. 11.2.2.2 Жады түрлері: қысқа мерзімді, ұзақ мерзімді, рәсімдік, эпизодтық, семантикалық. 11.2.2.3 Көп ақпаратты тез, ұзаққа миға бекітудің сырлары, оңтайлы жолдары: мнемоника, Losi, Феор, Локус әдістері. Зерттеу жұмысы №1: Адасқан 20 сөзді «Орын» әдісі арқылы есте сақтап, жазу. 11.2.3.1 Мидың жұмыс істеу принциптері. 11.2.3.1 Клиптік ойлау. Зерттеу жұмыстары №2: I- топ мәтін, II-топ бейнеролик арқылы салыстыру.

11.2.3.3 Зерттеу жұмысы №3: Циферблат эксперименті.

11.2.4.1 Адам миы қалай зерттеледі?

III. Миға қатысты қате бұрмалаулар. (3 сағат)

11.3.1.1 Миымыздың 7 бұрмалануы. 11.3.1.2 Зерттеу жұмысы №4: Көзіңіз бен миыңызды алдаған оптикалық елестер.

IV. Жүйке жүйесі қызиетінің бұзылуының жалпы этиологиясы.(4 сағат)

11.4.1.1 Жүйке жүйесі қызметінің бұзылуының потогенезі. 11.4.1.2 Жүйелі қан айналым өзгерісі кезінде ми қан айналымы бұзылуы

V. Жүйке жүйесі қызметін жетілдіру. (6 сағат)

11.5.1.1 Жүйке жүйесі қызметіне әер етуші факторлардың алдын алу. 11.5.1.2 Зерттеу жұмысы №5: Спилбергтің әдістемесі бойынша мазасыздық дәрежесінің алдын алу. 11.5.1.3 Мәліметтерді статистикалық өңдеу әдістері. 11.5.1.4 Жас өспірімдердің жүйке жүйесі қызметін анықтау. Зерттеу жұмысы №6: Г. Айзано бойынша жүйке жүйесінің қасиетін анықтайтын тест.

VI. Жүйкені тыныштандыру әдістері (1 сағат)

11.6.1.1 Психологиялық көмек (тренингтер,аудио- визуалды көрсетілімдер, түрлі жаттығулар).

VII Қорытынды.(2 сағат)

11.7.1.1 "Жүйке әрекеттерін дамыту” жалпыламалау. Оқушылардың зерттеу жұмыстарының қорытындысы. Өз қызметінің нәтижелерін ұсыну: презентацияларды, жобаларды, фильмдерді, жиналған ақпаратты қорғау және т. б.

Нормативті бөлім

Р/С

Тақырыбы

Оқу мақсаты

Сағат саны

Білім өнімі

Бар

лығы

Лек

ция

Тәжірибе

№1 бөлім. Барлығы: 2 сағат: теория1, практика 1.

І

Кіріспе.«Жоғары дәрежелі жүйке жүйесі»

11.1.1 Жоғары дәрежелі жүйке жүйесі түралы түсінік қалыптастыру

№2 бөлім. Барлығы:16 сағат, теория 8, тәжірибие 5, зерттеу жұмысы 3

IІ

Ең негізгі басқарушы орган – жүйке.

Нейрондардың құрылысы, қызметі. Синапстардан қозудың өтуі

11.2.1.1 Нейрондардың құрылысы, қызметі. Синапстардан қозудың өтуін бақылау

Түрлі қозулардың өтуін зерделейді,

Рефлекстік доғаны анықтайды бақылайды.

Жоғарғы жүйке әрекеті, олардың жас ерекшеліктері. Жүйке жүйесінің типтері.

11.2.1.2 Жоғарғы жүйке әрекеті, олардың жас ерекшеліктері. Жүйке жүйесінің типтеріне талдау

Нейрогуморальді реттелу. Ми мен қоршаған орта арасындағы ақпарат алмасу

11.2.1.3. Нейрогуморальді реттелу. Ми мен қоршаған орта арасындағы ақпарат алмасуды зерделеу

Статистикалық мәліметтермен жұмыс жасауды үйренеді

Жад функциясы.

11.2.2.1 Жад функциясына түсінік беру

Жаттанды, түсініп қабылдау мәліметтерін сыни тұрғысынан талдайды, тиімділігін анықтайды

Жады түрлері: қысқа мерзімді, ұзақ мерзімді, рәсімдік, эпизодтық, семантикалық.

11.2.2.2 Жады түрлері: қысқа мерзімді, ұзақ мерзімді, рәсімдік, эпизодтық, семантикалық жады туралы түсінік қалыптастыру

Көп ақпаратты тез, ұзаққа миға бекітудің сырлары, оңтайлы жолдары: мнемоника, Losi, Феор, Локус әдістері. Зерттеу жұмысы №1: Адасқан 20 сөзді «Орын» әдісі арқылы есте сақтап, жазу.

11.2.2.3 Көп ақпаратты тез, ұзаққа миға бекітудің сырлары, оңтайлы жолдары: адам психологиясына әсерін түсіндіру

Ақпаратты ұзақ уақыт есте сақтауды менгереді,есте сақтаудың оңтайлы жолдарын үйренеді

Мидың жұмыс істеу принциптері.

11.2.3.1 Мидың жұмыс істеу принциптерін анықтау

Сауалнама және тест жүргізу арқылы оқушылардың мінез-құлық денгейін анықтайды

Клиптік ойлау. Зерттеу жұмыстары №2: I- топ мәтін, II-топ бейнеролик арқылы салыстыру.

11.2.3.1 Клиптік ойлау әдісі арқылы жүйке әрекеттерін жетілдіру

Клиптік ойлауға бейнебаян көреді,талдайды

Зерттеу жұмысы №3: Циферблат эксперименті.

11.2.3.3 Циф рблат эксперименті арқылы жүйке әрекеттерін жетілдіру

Невропотологпен кездеседі.

Адам миы қалай зерттеледі?

11.2.4.1 Адам миы қалай зерттеледі? тақырыбында жоба қорғату

Өз беттерімен мидың ерекшеліктерін зерттеуге жоба дайындайды

№3 бөлім Барлығы: 3 сағат, теория 1,тәжірибие 1, зерттеу жұмысы 1

ІII

Миға қатысты қате бұрмалаулар

Миымыздың 7 бұрмалануы

11.3.1.1 Миға қатысты қате бұрмалануларды талдай отырып, ереже құрастырту

Миымыздың 7 бұрмалануына ережені талдайды

Зерттеу жұмысы №4: Көзіңіз бен миыңызды алдаған оптикалық елестер.

11.3.1.2 Көзіңіз бен миыңызды алдаған оптикалық елестерге түрлі зерттеулерді талдау

Түрлі иллюзияларды зерттейді

№4 бөлім Барлығы: 4 сағат, теория 2 , зерттеу жұмысы 2

IV

Жүйке жүйесі қызетінің бұзылуының жалпы этиологиясы

Жүйке жүйесі қызметінің бұзылуының потогенезі

11.4.1.1 Жүйке жүйесі қызметінің бұзылуының потогенезінің алдын алу

Жүйке жүйесі қызметінің бұзылуының алдын алу мақсатында статистика бойынша зерттейді

Жүйелі қан айналым өзгерісі кезінде ми қан айналымы бұзылуы

11.4.1.2 Жүйелі қан айналым өзгерісі кезінде ми қан айналымы бұзылуынан сақтану жолдарын талдау

№5 бөлім Барлығы: 6 сағат, теория 3, зерттеу жұмысы 3

V

Жүйке жүйесі қызметін жетілдіру

Жүйке жүйесі қызметіне әер етуші факторлардың алдын алу.

11.5.1.1 Жүйке жүйесі қызметіне әер етуші факторлардың алдын алу. салауатты өмір салтын насихаттау және әртүрлі қауіп төну факторларына қарсы тұру қабілетін дамыту

Аурудың себептері, белгілері, аурудың алдын-алу жолдары туралы бейнеролик көреді

Зерттеу жұмысы №5: Спилбергтің әдістемесі бойынша мазасыздық дәрежесінің алдын алу.

11.5.1.2Спилбергтің әдістемесі бойынша мазасыздық дәрежесінің алдын алу, болдырмау жолдарын анықтау

Презентация Спилбергтің әдістемесі бойынша мазасыздық дәрежесін зерттейді

Мәліметтерді статистикалық өңдеу әдістері.

11.5.1.3 Зерттеу тақырыбындағы дәріс тобының жұмысын талдау

Презентация

Зерттеу тақырыбындағы дәріс тобының жұмысы

Жасөспірімдердің жүйке жүйесі қызметін анықтау. Зерттеу жұмысы №6: Г. Айзано бойынша жүйке жүйесінің қасиетін анықтайтын тест.