элективті курс 9-сынып оқушыларына арналған

БАҒДАРЛАМА

элективті курс

9-сыныптарға кәсіптік бағдар беру

9-сынып оқушыларына арналған аптасына 2 сағат, барлығы 68 сағат

Ишамбаева Шаухан Тлеулесқызы

Ғ.Мүсірепов атындағы №86 мектеп-гимназиясының педагог-психологы

Кусаинова Раушан Талгатовна

Алматы қаласы Білім басқармасының Қалалық білім берудегі

жаңа технологиялардың ғылыми-әдістемелік орталығының педагог-психологы

Пікір жазған: Бекмагамбетова Р.К. Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің профессоры, педагогика ғылымдарының докторы, академик ПБҒА

Түсініктеме хат

Бұл бағдарламада 9-сынып оқушыларына кәсіби бағдар беруде тұлғалық және өзін-өзі анықтауда психологиялық көмек беру, оқушылардың болашақ мамандық таңдауда қабілеттерін, икемділігін, мүмкіндіктерін анықтау үшін түрлі психологиялық жаттығулар, тренингтер, семинарлар, ойындар және ата-анамен жұмыстар ұсынылған. Бағдарлама мектеп психологтарына, бағдарлы сынып мұғалімдеріне әдістемелік көмек ретінде ұсынылады.

Елімізде жүргізіліп жатқан білім саясаты әлемдік білім кеңістігімен ықпалдасуға бағдарланған. Әлемдік білім кеңістігінен жалпы білім берудің басымдылық мақсаты – өзгермелі білім жағдайына тез бейімделетін өз жолын дұрыс таңдай білетін, оң шешім қабылдай алатын тұлғаны даярлау. Қоғамдағы жетістіктердің негізгі күші – адам, оның білімі, шеберлігі, еңбектегі табандылығы, ойлауы мен адамгершілік қасиеттері. Олай болса, еңбектің қай түрі болмасын адамның психологиялық мүмкіндіктерін жан-жақты ескеріп, соған сәйкес ұйымдастырылса ғана жақсы нәтиже берері сөзсіз. Қазіргі білім беру жүйесін қайта құру мен ұйымдастырудың басты жұмыс жоспарында тұлғаның өзіндік ерекшелігін танып білу мен дамыту және өз мүмкіндігін пайдалы істерге қолдана білуге жағдай жасау мәселесі қойылған.

Жалпы орта білім берудің басты мақсаты – алған білімін еркін бағамдай алатын, өзін таныта, дамыта білетін, қазіргі тез өзгеріп отыратын өмірге өз бетінше дұрыс шешім қабылдай алатын тұлғаны қалыптастыру. Сол себепті 9-сынып оқушыларына кәсіби бағдар беру өзіне ұнаған тиісті мамандықты саналы таңдап алуға дайындауға бағытталған іс-әрекеті болып табылады. Кәсіби бағдар беру арқылы оқушыларды мамандықтар әлемінде, олардың мазмұны мен ерекшеліктерін, жеке тұлғаға қоятын талаптарын өз бойындағы қасиеттерімен ұштастырып, оның нарықтық экономика жағдайындағы рөліне сай саналы таңдалып алынған мамандыққа мүдделілігін тәрбиелеуді қажет етеді.

9 сынып оқушыларына арналған «9-сыныптарға кәсіптік бағдар беру барысында мектептегі психологиялық қызметтің маңызы» элективті курсының оқу жоспары тәжірибелік-бағдарланған, қазіргі заманғы білім беру мен мамандық дұрыс таңдауға бағытталған.

Бұл бағдарлама 9-сыныптарға кәсіптік бағдар беру барысында мектептегі психологиялық қызметтің маңызын нақтылайды. Бала дамуындағы әр кезеңдегі жан дүниесінің ерекшеліктерін анықтап, олардың өзіне, қоршаған ортаға деген көзқарасының, қарым-қатынас мәдениетінің қалыптасуына жетекшілік жасау мақсатын көздейді.

Бағдарламада оқушылардың болашақ білімі мен мамандығының профилін таңдауда бойындағы қабілеттерін және икемділіктерін анықтау әрекеттерін жүзеге асырады.

Бағдарламаның мақсаты:

9-сынып оқушыларының бейінді оқытуға даярлығын зерделеуде жеке қасиеттерін диагностикалап, кәсіби құзыреттілік деңгейін анықтау, зерттеу нәтижелеріне сүйене отырып, тұлға ретінде өрістеуіне көмектесу.

Бағдарламаның міндеттері:

оқушылардың бойында ішкі психологиялық- әлеуметтік мәнділікті реттейтін қызмет түрлерін тәрбиелеу;

білім алушыларға ақпараттық қоғамның жылдам дамуында олардың табысты әлеуметтенуіне психологиялық тұрғыдан жәрдем көрсету;

білім алушылардың тұлғасын психологиялық-педагогикалық зерделеу негізінде әрбір білім алушыға жеке тұрғыдан ықпал ету;

психологиялық диагностиканы жүргізу және білім алушылардың шығармашылық әлеуетін дамыту;

психологиялық қиыншылықтар мен білім алушылардың проблемаларын шешу бойынша психологиялық түзету жұмыстарын жүзеге асыру;

мамандық таңдауда жауапкершілікті қалыптастыру;

оқушының мамандық таңдаудағы психологиялық дайындығы мен қиындықтан шығу шеберлігін шыңдау.

Бағдарламаның өзектілігі:

Бүгінгі таңда қоғам алдында қойылған негізгі міндеттердің бірі жан-жақты дамыған жеке тұлғаны қалыптастыру. Психологиялық қызметтің міндеттерінің бірі – оқушылардың әр түрлі мамандықтарға икмділігін анықтау негізінде олардың болашақта тиімді қызмет атқару саласын таңдап алуға көмек көрсету. Кәсіби бағдарлану мен кәсіби анықталу, соған байланысты іс-әрекетті саналы өзіндік реттеу мәселелерінде дәстүрлі және диагностикалық зерттеуді қолдану, психологиялдық, педагогикалық, практикалық кеңес беруді кеңінен қолдануды күшейтіп негіздейді.

Психологиялық қызметтің мақсаты - білім беру ұйымдарында білім алушылардың психологиялық денсаулығын сақтау, қолайлы әлеуметтік-психологиялық жағдай жасау және білім беру үдерісіне қатысушыларға психологиялық қолдау көрсету.

Педагог-психолог диагностикалық, дамытушылық, әлеуметтік-психологиялық, психологиялық түзету және консультативтік-профилактикалық жұмыстардың ғылыми-негізделген әдістемелерін қолданады; белсенді оқыту, әлеуметтік-психологиялық тренинг байланыс әдістерін, жеке және топтық кәсіптік консультациялар берудің, білім алушылардың қалыпты дамуының диагностикасы мен түзетудің заманауи әдістерін біледі;

барлық оқу кезеңінде білім алушының жеке-психологиялық ерекшелектерінің психологиялық диагностикасын жоспарлайды.

Күтілетін нәтиже:

оқушылардың тұлғалық икемділіктері, қабілеттері мен мүмкіндіктері және олардың кәсіптік таңдаулары анықталады;

жасөспірімдердің өзін-өзі тану қабілеті қалыптасады;

мамандық таңдауда дұрыс бағыт алады;

өз қабілеті мен бейімділігіне сай кәсіп таңдау біліктілігі артады.

Элективті курстар аяқталғаннан кейін:

оқушының мамандық туралы түсінігін тереңдете отырып кейбір бағдарламада толық қамтылмаған тақырыптардан оқушылар мағлұмат алады;

еңбекке деген қатынасты қалыптастырады;

оқушыларда өз мүмкіндіктері мен қабілеттерін талдау қабілетін дамытады;

кәсіби қызмет мазмұнын шешуге үйретеді;

мамандық ұсынатын жеке сападағы талаптарды сәйкестендіруге баулиды;

Келесі дағдыларға ие:

қарым-қатынас құзіреттілігі қалыптасады;

оқушы өзінің қабілетін, бейімін, қызығушылығын мамандыққа сай тани біледі;

әлеуметтік құндылықтарымен бірге қоғамдық, экономикалық қажетті мамандықтар туралы білімдері кеңейеді.

Бағдарлама – 68 сағаттан тұрады, оқу жүктемесіне байланысты аптасына 2 сағат.

Тұрақтылау (мазмұндық) бөлімі

9 сынып (аптасына 2 сағат,барлығы 68 сағат.)

Кіріспе – 2 сағат.

Қажетті құжаттарды жинақтау: диагностика, сауалнама, тест материалдары, ескертпелер,

кеңестер.

Диагностика – 10 сағат.

9-сынып оқушыларының бейінді оқытуға даярлығын диагностикалау

Жеке тұлғалық ерекшелігін анықтау.

«Адамның мінезі және темпераменті» (диагностикалық карта)

«Тұлға типтерін анықтау»

Дж. Холланд сауалнамасы

Психопрофилактика – 14 сағат

«Профиль» әдістемесі

«Қызығулар картасының» модификациясы

Психикалық және дене релаксациясы

«Мамандық таңдауға әсер ететін факторлар»Есте сақтаудың кейбір заңдылықтары.

Кәсіби бағдар берудің психологиялық негіздері – 4 сағат

«Кәсіби бейімділік сауалнамасы» Л.Йовайшидің сауалнамасы. /Г.В.Резапкинаның модификациясы/

Кәсіби бағдар беруде жеткіншектердің жас ерекшеліктерін ескеру

Кәсіби бағдар беру жүйесінде оқушылардың тұлғалық ерекшеліктерін ескерту

Оқушылардың мамандыққа икемділігін анықтау және қалыптастыру – 8 сағат.

Кәсіби бағдар беру барысында оқушылардың жекелік қасиеттерін зерттеу

Зерттеу әдістемелерінің сипаттамасы

Эспериментік зерттеу барысы

Зеттеу мәліметтерінің сапалық психологиялық талдауы

Коррекция және дамыту – 12 сағат.

«Мамандықты қалай таңдауға болады?»

«Болашақ мамандық туралы қиялдайық»

«Өмір құндылықтары туралы әңгімелесейік»

«Маған сәт сапар тілеңіз!»

Кеңес беру бағыты – 18 сағат.

Жас өспірімдер мінез-құлқында акцентуацияның көрініс беруін

«Көшбасшы болу»

«Өскенде кім боласың?» немесе «Мамандық таңдауда мүлт кетпейік»

«Мамандық таңдауда қателесуге бола ма?» /Ата-ана мен оқушыларға арналған/

«Мамандық – жетістік таңдауы»

«Адамның еркіндігі»

Нормативті бөлім

(аптасына 2 сағат, жылына 68 сағат)

р/с

Бөлім аты

Бөлімше

Тақырыптың аты

Оқу мақсаттары

Сағат саны

Білім өнімі

Барлы-ғы

Лекция/

Теория/

Тәжіри-бе1

Тәжіри-бе/

Тәжіри-бе2

№1 бөлім. Кіріспе.

Барлығы 2 сағат: теория 2

Қажетті құжаттарды жинақтау: диагностика, сауалнама, тест материалдары, ескертпелер, кеңестер

Жинақталған құжаттарды жұмыс барысында қолдану

Жинақталған

құжаттарды

жұмыс барысында қолдану

№2 бөлім. Диагностика

Барлығы 10 сағат: теория 2, тәжірибе 3

9-сынып оқушыларының бейінді оқытуға даярлығын диагностикалау

Өзін-өзі бағалауы

Диагностика жүргізілу қажет

Жеке тұлғалық ерекшелігін анықтау.

Тұлғалық ерекшеліктерін анықтау

Диагностика жүргізілу қажет

«Адамның мінезі және темпераменті»

(диагностикалық карта)

Тұлғалық ерекшеліктерін анықтау

Диагностика жүргізілу қажет

«Тұлға типтерін анықтау»

Оқушының нақты типін мінездеу

Диагностика жүргізілу қажет

Джон Генри Холланд сауалнамасы

Дж. Холланд классификациясы.

Диагностика жүргізілу қажет

№3 бөлім. Психопрофилактика

Барлығы 14 сағат: теория 2, тәжірибе 12

«Профиль» әдістемесі

Кәсіби қызығуларының басыңқы аймағын анықтау

Диагностика жүргізілу қажет

«Қызығулар картасының» модификациясы

Кәсіби қызығуларының басыңқы аймағын анықтау

Диагностика жүргізілу қажет

Психикалық және дене релаксациясы

Тұлғалық ерекшеліктерін анықтау

Психология-

лық сергіту жаттығулары

«Мамандық таңдауға әсер ететін факторлар»«Миға шабуыл» әдісімен

Ұнатқан мамандығын саналы таңдап алуға дайындау

Семинар-тренинг

Есте сақтаудың кейбір заңдылықтары

Есте сақтау қабілетін дамыту

Дамыту жаттығулары

№4-бөлім. Кәсіби бағдар берудің психологиялық негіздері

Барлығы 4 сағат: теория 2, тәжірибе 2

«Кәсіби бейімділік сауалнамасы»

Л.Йовайшидің сауалнамасы. /Г.В.Резапкинаның модификациясы/

Кәсіптік қызметке бейімділігін анықтау

Диагностика жүргізілу қажет

Кәсіби бағдар беруде жеткіншектердің жас ерекшеліктерін ескеру

Жеткіншектердің жас ерекшеліктерін ескеру

Диагностика жүргізілу қажет

Кәсіби бағдар беру жүйесінде оқушылардың тұлғалық ерекшеліктерін ескерту

Оқушылардың тұлғалық ерекшеліктерін ескерту

Диагностика жүргізілу қажет

№5-бөлім. Оқушылардың мамандыққа икемділігін анықтау және қалыптастыру

Барлығы 8 сағат: теория 3, тәжірибе 5

Кәсіби бағдар беру барысында оқушылардың жекелік қасиеттерінзерттеу

Оқушылардың жекелік қасиеттерінзерттеу

Диагностика жүргізілу қажет

Зерттеу әдістемелерінің сипаттамасы

Зерттеу әдістемелерімен танысу

Интерпретация

Эспериментік зерттеу барысы

Талдау жасау

Интерпретация

Зеттеу мәліметтерінің сапалық психологиялық талдауы

Психологиялық талдау

Интерпретация

№6-бөлім. Коррекция және дамыту

Барлығы 12 сағат: теория 2, тәжірибе 10

«Мамандықты қалай таңдауға болады?»

Мамандық таңдауда өздеріне деген сенімділікті қалыптастыру, нығайту

Тренингтік жаттығулар

«Болашақ мамандық туралы қиялдайық»

Мамандық таңдауда психологиялық дайындығын қалыптастыру

Тренингтік жаттығулар

«Өмір құндылықтары туралы әңгімелесейік»

Өмір құндылықтарын ұғындыру

Тренингтік жаттығулар

«Маған сәт сапар тілеңіз!»

Тұлғалық ресурстарын нығайту

Тренингтік жаттығулар

№7-бөлім. Кеңес беру бағыты

Барлығы 18 сағат: теория 6, тәжірибе 10

Жас өспірімдер мінез-құлқында акцентуацияның көрініс беруін талдау

Қиындықты шешу және жою

Тренингтік жаттығулар

Көшбасшы болу

Өзінің тұлға ретінде бағалы екендігін сезіне білу және басқалармен санаса білуді, сабырлылық, жауапкершілік қабілетін дамыту

Тренингтік жаттығулар

«Өскенде кім боласың?» немесе «Мамандық таңдауда мүлт кетпейік»

Қиындықты шешу және жою

Тренингтік жаттығулар

«Мамандық таңдауда қателесуге бола ма?» /Ата-ана мен оқушыларға арналған/

Қиындықтан шығу шеберлігін шыңдау, психологиялық дайындығын анықтау

Семинар – тренинг

Адамның еркіндігі

Өзіне және өзгелерге құндылықты қарым-қатынасты дамыту

«Мамандық – жетістік мерейі»

Тапшы мамандықтар туралы ақпараттар беріп, бағыттау

Тренингтік жаттығулар

Барлығы:

68 сағат

9-сынып оқушыларына кәсіби бағдар беруде тұлғалық және өзін –өзі анықтаудың психологиялық аспектілері

Мамандық таңдау мәселесі әрбір жасөспірімнің өміріндегі ең маңызды кезеңнің бірі болып саналады. 12 жылдық білім берудің негізгі міндеттері бойынша болашақ білім мен мамандықтың профилін таңдауда оқушылардың бойындағы қабілеттерін, икемділіктері мен мүмкіндіктерін өз уақытында анықтау мақсатында психологиялық көмек беру қажет.

Мақсаты: оқушылардың тұлғалық және кәсіптік өзін-өзі анықтауына көмек беру үшін білім беру мекемелеріндегі алдын ала кәсіби бағдар беру жұмыстарының стратегиясын анықтау.

Міндеттері:

оқушылардың тұлғалық және кәсіптік өзін-өзі анықтауына психологиялық көмек беру;

оқушылардың болашақ білімі мен мамандығының профилін таңдауда бойындағы қабілеттерін, икемділіктері мен мүмкіндіктерін анықтау;

оқушылардың функционалдық сауаттылығы мен кәсіптік құзыреттілік деңгейін анықтау үшін кәсіптік бағдар беру диагностикасын жүргізу.

Жұмыстың І бөлім – диагностикалық

Игорь Наумович Голомштоктың «Қызығушылық картасы» әдістемесі Г.Резапкинаның модификациясы бойынша.

«Болашақ мамандықтың типін анықтау» (Евгений Александрович. Климов әдістемесі)

Е.А.Климовтың жетекшілігімен адамның қызығушылықтары мен икемділіктерін анықтау үшін жіктемелік – болжаулау сауалнамасын (дифференциальды-диагностикалық сауалнама) құрастырылған. Е.А.Климов бұл әдістеменің негізінде берілген бағыттары бойынша еңбек пәнінен мамандықтарды классификациялауды ұсынған.

Тұлғаның кәсіптік типін анықтау

Американдық психолог Дж. Холланд адамның психологиялық типі мен оның мамандығының арасындағы байланысты анықтады және кәсіптік бағыттың әртүрлі тұлғаның типтеріне ептілік…