Адамның шығу тегі туралы пікірталас сабағы 11 сынып

Оқушылардың адамның шығу тегі,тарихи даму кезеңдері,нәсәлдік ерекшеліктері,адам эволюциясының негізгі кезеңдері,антропогенездің қозғаушы күштері ,адам нәсілдері тақырыптарынан алған білімдерін тексеріп, жүйелеп, тереннен ойлау ,өздігінен жұмыс жасау,өз пікірін дәлелдеу қабілеттерін арттырып, ізденімпаздыққа, жауапкершілікке тәрбиелеу мақсатында 11-сыныпта өткізген дебат сабағын ұсынамын.

Сабақтың тақырыбы: «Адам қалай жаралған?»

Сабақтың ұраны: «Білекті-бірді жығар,

Білімді-мыңды жығар»

Сабақтың барысы:

1.Ұйымдастыру.2-3минут

2. «Қызуғышылықты ояту» кезеңі

Адамзат деген-ұлы сөз,құрметті есім. «Адамнан үлкен ат жоқ,наннан үлкен ас жоқ» дейді халық даналығы.Адамзат-табиғаттың өзі жаратқан керемет көріністердің бірі.Оның үстемдігі,ақыл-ойының жүйріктігі, табиғаттың басқа тірі ағзаларынан әлдеқайда жоғары.Сана-сезім,ақыл-ой миллиондаған жылдар бойы эволюцияның қиын да қиыр неше түрлі кезеңдерінен өтіп, дами түсті.Адам ой ойлап,түсінікті сөз сөйлеп,саналы қоғам мүшесіне айналды.Адам саналы қоғам мүшесі болғандықтан оның тіршілігі ,табиғатқа көзқарасы, адамгершілігі, рухани байлығы, келешегі сол қоғамның құрылысына, материалдық тұрмыс-жағдайына сәйкестенеді. Осыған орай «Адам қалай? неден пайда болды?» деген сұрақтар туады.\тақырып алдын ала беріледі\

Сынып оқушылары 2-топқа бөлінеді:1-топ: «Материалистер»

2-топ: «Идеалистер».

«Материалистер»-адамның приматтардан пайда болғандығын жақтаушылар. Дарвиннің эволюциялық ілімін жақтап,адамның жануарлардан шыққандығын әр-түрлі дәлелдемелер келтіріп ,дәлелдеп береді.

«Идеалистер»-адамның приматтардан пайда болғандығын даттаушылар. Әр түрлі идеяға,аңыз әңгімелерге діни болжамдар жинақтап,адамның арғы тегі маймыл емес деген тұжырымды дәлелдейді.

Сонымен ,адамзат қалай пайда болды?

Бірінші кезекті «Материалистер» тобына береміз.

1-оқушы: Сәлеметсіздер ме,құрметті қауым,қарсылас топ. Біздің топтын аты-Материалистер.Біз Дарвиннің эволюциялық ілімін жақтаймыз.Біздің ойымызша,адам маймылдардан пайда болды деген тұжырымды ұстанамыз.Олай болса ,критерийміз бен аргументімізді айта отырып , дәлелдемелерімізді келтірейік.

2-оқушы:Адамның шыққан тегі жөніндегі мәселе ерте кездерден-ақ жұрттың назарын аударып келеді.Ол туралы көптеген болжам,ой пікірлер айтылды.Солардың ішінде мына ғалымдарды атап айтқымыз келеді.

Карл Линней 1735жылы «Табиғат жүйесі» деген еңбегінде адамды сүтқоректілер класының приматтар отрядына ,төменгі және жоғарғы сатыдағы маймылдармен бір топқа жатқызды.Бұл ғылыми тұрғыдан әрі дұрыс,әрі орынды жүйе болатын.Себебі алдыңғы мидың көлемі ұлғайып, құрылысы күрделенеді ,балаларын сүтпен асырайды.Сонымен қатар түрліше құрылысты тистері:азу тіс,ит тіс,күрек тістер,дене қуысындағы көкет,құлақ қалқаны мен ортаңғы құлақтағы үш дыбыс сүйектері:төс, үзеңгі,балға тек сүтқоректілерге тән белгілер екенін көрсетеді.

Жан Батист Ламарк алғаш рет адамның ағашқа өрмелеп тіршілік ететін маймылдардан емес ,керісінше жерде жүруге бейімделген маймыл тәрізді ататектен шығып,маймылдар мен адам арасында өтпелі аралық форма болуы мүмкін деген батыл болжам айтты.

3-оқушы:Чарлз Дарвин 1871жылы басылып шыққан «Адамның шығу тегі және жыныстық сұрыпталу» атты еңбегінде : «Адам-тіршіліктің тарихи даму сатысындағы ең жоғары,әрі соңғы буыны» деп көрсетті.Ол «Адам мен адам тәрізді маймылдардың арғы ата тегі бір»-деген тұжырым жасады.

Фридрих Энгельс 1896жылы «Маймылдың адамға айналу барысындағы еңбектің рөлі» атты еңбегінде ғылыми тұрғыдан дәлелдеп берді.Ол «адамды адам еткен еңбек»деген қорытынды жасады.

4-оқушы:Адамзаттың пайда болу жолдарын мына сызбанұсқа бойынша көруге болады.Қазіргі кездегі жіктеу бойынша сүтқоректілер класының 4500-ден астам түрі 18 отрядқа топтастырылған.Соның бірі маймылдар отряды.Бұл отрядқа 223-ке жуық түрлер жатады.Адамның қолындағы бас бармақтың қалған төрт саусаққа қарама-қарсы орналасуы және саусақтарда жалпақ тырнақтың болуы,бұғана сүйектердің жақсы жетілуі, сәбилердегі сүт тістердің кейін тұрақты тістермен алмасуы адамның приматтар отрядына ,оның ішіндегі адам тәрізді маймылдар отряд тармағына бөлініп шығып,өз алдына адамдар туысын құрайды.Бұл туыстың қазіргі түрі-саналы адам\homo sapiens\

Адамның жануарлар дүниесіндегі орны

Хордалылар типі

Омыртқалылар тип тармағы

Сүтқоректілер класы

Приматтар отряды

Адам тәрізді маймылдар отряд тармағы

Адамдар туысы

Саналы адам\ homo sapiens\

Ендігі кезекті «Идеалистер» тобына береміз.

1-оқушы:Сәлеметсіздер ме,құрметті ұстаздар,қарсылас топ.Біздің топтың аты- «Идеалистер». Біз сіздердің пікірлеріңізбен келісе алмаймыз. Адам –приматтардан пайда болған жоқ. Адам-тіршілік өмірді жаратушы биік Құдырет, Алла Тағаланың мүлтіксіз сыйы. Демек,біздің критерийміз- адамның арғы тегі топырақтан жаралған. Адам Ата мен Хауа анадан тарағаның біз дәлелдеп береміз.

2-оқушы:НегізіндеДарвинизмнақтылы дәлелделген ғылыми жетістік емес,тек қана теориялық болжам,яғни осылай болуы мүмкін деген ой-пікір.Сіздерді Дарвинизм теориясынан бастау алған «Адам маймылдан пайда болды» деген пікірлеріңіз бір ғасырдан астам уақыт өтсе де,ғылыми түрде дәлелденіп ,нақтылық тұғырына жете алмады.Олай болса,бұл пікір тек қана болжам ғана.Дарвин теориясына жүгінсек: жан-жануар,өсімдік әлемі және жалпы жан иелері бір-бірінен пайда болды.Барлық жан иелерінің түпкі тегі біреу.Жан-жануарлар мен өсімдіктер уақыт өте келе бүгінгі пішіндері мен түрлеріне айналған.