Адыраспан туралы 4 сынып ғылыми жоба таныстырылымы

Жамбыл облысы, Қордай ауданы

№ 20 Алмалы орта мектебі

Болат Ерали –

4 «ә» сынып оқушысы

Б ағыты:

Қоршаған әлем – экология, жан–жануар, өсімдік

Тақырыбы :

«Қасиетті шөп - адыраспан»

Жетекшісі :

Токтобаева Айгуль Қыргызбаевна

Пікір

Болат Ералидің «Киелі шөп-адыраспан» тақырыбындағы зерттеу жұмысының негізгі мақсаты адыраспан шөбінің дәрілік өсімдік ретінде адамға тигізетін пайдасын, яғни оның медициналық және халық емдік қасиеттерін зерттеп білу. Осы мәселе мақсатында адыраспанды қазақ халқы дәрілік шипасынан бөлек, әулиелік қасиетін мол санап, үйдің босағасына іліп қойып, осы арқылы отбасын алуан түрлі бәле-жәлелерден сақтауға және адыраспанның адам денсаулығына тигізер пайдасы жөнінде насихаттауда жастардың біліктілігін арттыруды көздеп отыр.

Еліне адал қызмет еткісі келетін, жүрегі халқым деп соққан әр оқушы табиғаттың бізге тарту еткен сыйын зерттеп, әрбір өсімдіктің адам денсаулығына тигізетін емдік қасиеттерін жете білуі тиіс деп есептеймін.

Ерали мектеп табалдырығын аттағалы бері жақсы оқып, сынып топбасшысы міндетін атқарып жүр. Ол салмақты, сабырлы, жаңалыққа жаны құмар, ғылымға бейімді, мәліметтерді жылдам қабылдайтын, өнерді де сүйетін, кішіпейіл оқушы деп айтсам артық болмас еді. Үйінде атасы мен апасының қуанышы, әкесі мен анасына көмекші, қарындасына қамқор болып, бос уақытында «Домбыра», «Шебер қолдар» үйірмелеріне қатысады, ертегі кітаптар, қызықты журналдарды оқуға жаны құмар. Оның болашақта дәрігер болып, халқының денсаулығын, тағдырын ойлайтын, табиғатты аялап, мәпелеп, қорғайтын, ата-бабаларымыздың құндылықтарын сақтайтын ел азаматы болатынына сенімдімін.

Ералидің ғылым жолындағы алғашқы талпынысына сәттілік тілеймін.

Қорыта айтқанда, Ералидің ғылыми жұмысын қорғауға ұсынуға болады деп есептеймін .

Ғылыми жетекшісі:

№ 20 Алмалы орта мектебінің

бастауыш сынып бірлестігінің жетекшісі

ІІІ деңгейлі бастауыш сынып мұғалімі: Токтобаева А. Қ.

Абстракт

Ғылыми жұмысты жазу барысында оқушы қазақ халқының ұлттық құндылықтарын негізге ала отырып, емдік қасиеті бар жергілікті өсімдік туралы жазған. Жазу барысында жалпы мәлімет толық қамтылған. Онда дәрілік өсімдік қасиеттері туралы мәлімет бере отырып, емдік шаралары жайлы айтылған .

Сонымен қатар адыраспанға қатысты әдет-ғұрыптар, тиым сөздер қамтылып, қазақ халқының медицина көмек ете алмаған кезде тығырықтан шыққанын дәлелдеді. Адыраспан әр үйдің төрінде, бесікке, есікке не үшін ілінетінін кеңінен дәлелдеп, қамтыды және адыраспан туралы анықтамаларды анық білуді, толықтыруды, кеңейтуді қолға алу.

При выполнении научной работы ученик взял за основу национальные ценности казахского народа и написал про лечебные свойства местных растений.

В том числе поверья про адраспан (гармала) когда медицина была бессильна, то она помогала выйти из безвыходного положения. Он докозал, почему адраспан висит на почотном месте, на двери, на колыбели. Занялся уточнением , дополнением и наведением справок про адраспан . Видно что ученик готовился углубленно.

During the student’s studies have taken as a basis for the national values of the Kazakh people, and wrote about the healind properties of local plants.

Scientific work gives a complete description. It gives information adout the healind properties of plants.

Including representations of adraspan ( Harmal ), when the medicine is powerless, it helped break the impasse. He proved why adraspan hanging on a place of honor on the doors. Engage to complement, supplement and inguirles about adraspan .

Зерттеу проблемасы : б ұл ғылыми жоба жергілікті жерлерде, өзіміздің туып өскен ауылымызда өсетін қасиетті шөптердің бірі адыраспанның қыр-сырын танытуға, біз білмейтін құпиясын анықтауға және де адам өміріндегі маңыздылығын зерттеп білуге арналған .

Зерттеу мақсаты: адыраспан шөбінің дәрілік өсімдік ретінде адамға тигізетін пайдасын зерттеп білу.

Зерттеу міндеттері:

1. Биологиялық, химиялық ерекшелігіне , құрамына талдау жасау.

2. Халық емі ретінде емдік қасиетін және емдеу тәсілдерін зерттеу.

3. Емдік қасиеттерінен басқа да қолданатын салаларын зерттеу.

Зерттеу әдістері: ғаламтордан , кітаптардан ақпараттарды жинау және өңдеу, көрнекіліктер пайдалану.

Зерттеуді жүргізу: адыраспан тұнбасын жасау және жөтел т.б. сол сияқты ауруларда қолдану, қайнатпасына жүн, жіптерді бояп көру.

Қорытындылау: болашақта дәрігер болып, жаңарған Қазақстанымда жаңа технологияларды қолдана отырып, адыраспанның тағы да ашылмаған емдік қасиеттерін зерттеп, халқымның денсаулығын сақтау мақсатында тегін емдегім келеді.

Зерттеу жұмысының жоспары

А тқарылатын жұмыс мазмұны

Мерзімі

Жұмыс нәтижесі

Зерттеу жұмысыны ң тақырыбын таңдау

201 8 ж

1. Жетекшіммен бірге тақырып таңдадым.

2. Зерттеу жұмысының ерекшеліктерімен таныстым .

Жұмыстың жоспарын құру

201 8 ж

1. Зерттеру әдістемесімен таныстым.

2. Тақырыптың түйінді сұрағын анықтадым.

Ақпарат көздерін таңдау

201 9 ж

Тақырыпқа баланысты әдебиеттерді іріктеп алдым.

Тақырыпқа байланысты тәжірбие жұмыстарын жүргізу, болжамдар жасау

201 8 -1 9 ж

1. Тәжірибе жұмысын жүргіздім.

2. Зерттеу жұмысыма болжам жасадым.

Барлық зерттелген материалдарды қорытындылау

201 8 -1 9 ж

1. Зерттеу жұмысымды қорытындыладым.

Жасалған зерттеу жұмыстарына презентация жасап, электронды нұсқасын түсіру

201 8 -1 9 ж

1. Компьютерге презентация жасадым.

2. Электронды нұсқасын түсірдім.

Жобаны қорғау, байқауларға қатысу

201 8 -1 9 ж

1. Мектепте 2-4 сыныптар арасында жобаны қорғадым.

2. Байқауларға қатысамын.

Адыраспан

Қасетті Хантауымның етегінде,

Қос тұма, тастақты жер, беткейінде.

Өседі бар ауруға шипа болар,

Адыраспан – түйіндер піскен кезде.

Адель.

Адамзат қоғамының дамуының ең алғашқы дәуірлері кезінде адам баласының негізгі қорегі өсімдік болған . Алуан түрлі жемістерді , өсімдік тамырларын , түрлі - түрлі гүлдерді, шөптерді жинай жүріп , адам тамағын тойғызып қана қоймай, сонымен қатар әртүрлі аурулар азабынан құтылу жолдарын іздестіре бастаған . Сөйтіп, өсімдіктің шипалық қасиетін зерттеп үйренген.

Сондай – ақ адамзаттың тіршілік етуі барысында өсімдіктер әлемінің алатын орны ерекше зор. Қазіргі медицинада қолданыста жүрген дәрі-дәрмектердің 40 пайызының бөлігі өсімдіктер дүниесінен жасалады.

Біздің Қазақстанда дәрілік өсімдік түрі өте көп. Солардың ішінде ертеден пайдаланатыны – адыраспан .

Адыраспанды емшілер дәрілік шикізат ретінде шілде айында гүлдеген кезінде жинап алады екен . Алғанда да, сол тұрған бойы бәрі ала бермейді , оның енді пісіп-жетілген бұтақшаларын , жапырағы мен гүлін бір қиқымын жерге түсірмей көлдей орамалға түйеді . Алғанда тамырдан жоғары жағынан ұқыпты кесіледі . Кептірер кезде темір шатыр астындағы көлеңкелі , ауа өтіп тұратын жерге қойылады . Осылайша ол екі жыл сақталуы керек . Ал тұқымын өскіннің қауашағы ашыла бастаған кезде теріп алады . Оны да төбесі жабық болғанымен , ауа өтіп тұратын бастырма астында кептіреді . Астына мата төсеп , сосын тұқымын шөбі мен қауызынан ажыратады .

Ғылыми топтастырылуы

Дүниесі: Өсімдіктер

Бөлімі: Гүлді өсімдіктер

Табы: Қос жарнақтылар

( unranked ) С ore eudikots

Сабы: Sapindales

Тұқымдасы: Nitrariaceae

Тегі: Peganum

Түрі: P. harmala

( Harmal немесе Peganum harmala ).

Биологиялы қ құрамы

Х имиялық құрамы :

Тұқымында - 3,5 - 6 % алкалоид, 60 % гармалин , 30 гармин және шамалы ғана мөлшерде гармалол , пеганин мен дезоксивицинон .

Ш өбінің құрамында 1,5 - 3% алкалоид, 60 % пеганин мен вазицинон бар .

Тамырында - 1,7 - 3,3 %,

Сабағында - 0,23 - 3,57 %,

Жапырағында - 1,07 - 4,96%,

Гүлінде - 2,82 %,

Жемісінде - 1,08%,

Тұқымында 2,38 - 4,59 % алкало и дты заттар , хинализин мен индол бар.

Ж ас өсімдіктің тамырындағы алкалоидты заттың мөлшері 2 есе көп келеді .

Фармакологиялық құрамы

Зәр айдауды жақсарту

Б ас ауруы

Ішек құрттарын өлтіру

Орталық жүйке жүйесін қоздыру

Қабыну ауруына

Тер шығару

Өсімдіктің таралатын жері:

Қазақстанның шөл-шөлейтті , сортаңды жерлерінде , әсіресе Алтай, Тарбағатай , Жетісу ( Жоңғар ) Алатауы , Шу, Іле , Сырдария , Сарысу өзендері бойындағы тақырланған жайылымдарда кездеседі .

Оңтүстік Еуропа , Батыс және Орталық Азия, Солтүстік Африка . Мексикада 6 түрі кездеседі .

Қызыл адыраспан

Дала дәріханасы

Тақырға өсер тарбиып, Жаз бойы өңін өзгертпей,

Тұрар бүрі арбиып. Сарғайып қана тұрады.

Салалы әр бұтағы, Қандай ауру болса да,

Бойына ащы нәр жинап. Жұғымы оның соншама.

Біле білсең тұрағы, Күз келіп ол піскенде,

Көшкен жұртқа шығады. Алуды жинап жөн сана.

С. Кеттебайұлы.

Ғылымда адыраспан

өсімдігін 1928 жылдан

бері дәрі - дәрмекке

пайдаланып келеді .

Адыраспанды ирак халқы

« Уарау Аспанд » деп атайды ,

бұл « барлық ауруға ем»

деген сөз екен .

Бір ғажабы , адыраспан

өсіп тұрған маңайға шыбын -

шіркей жоламайды . Оған

тек « ханның қызы »

сияқты қасиетті қоңыздар

ғана қонады .

Адыраспан – улы өсімдік , сондықтан оны тек дәрігердің нұсқауымен ғана пайдалануға болады . Емдік мақсатта адыраспанның шөбін яғни сабағын , жапырақтары мен гүлдерін пайдаланады .