Ағылшын тілінде коммуникативтік құзыреттілікті дамыту 5 сынып

АҒЫЛШЫН ТІЛІ САБАҚТАРЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ КОММУНИКАТИВТІК ҚҰЗЫРЕТТІЛІГІН ДАМЫТУ

Шажалиева Айгерім Райқызы

Болтай батыр атындағы шағын орталықты орта мектебі, Жамбыл облысы, Т.Рысқұлов ауданы, Құмарық ауылы gani-musabekov @mail.ru

Қазіргі кезде қоғамның әлеуметтік –экономикалық өміріндегі түбірлі өзгерістерге байланысты білім жүйесінде және оның мазмұны мен оқыту технологиясында да өзгерістер болып жатыр. Қазақстан республикасының президенті Н.Ә. Назарбаев «Қоғамның нарықтық қарым-қатынасқа көшу кезінде саяси-экономикалық және рухани дағдарыстарды жеңіп шыға алатын, ізгіленген XXI ғасырды құрушы, іскер, өмірге икемделген, жан-жақты, мәдениетті жеке тұлғаны қалыптастыру-біздің басты мақсатымыз» – деп өзінің Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан атты жолдауында тұжырым жасады.

Қазіргі таңда шет тілін оқытудың негізгі мақсаты оқушылардың бойында мәдениетаралық коммуникативті құзіреттілікті қалыптастыру және оны әрі қарай дамыту болып табылады, яғни оқушылар қарым-қатынас модельдерін, мәдениеттік стереотиптерді, мәдениет образдары мен символдарын білулері керек. Бұл оқушылардың өзге мәдениет өкілдерімен емін еркін сөйлесуге қамтамасыз ете алады[1].

Коммуникация ұғымы латынның «communication» сөзінен шыққан , латын тілінен аударғанда, қарым-қатынас орнату, байланыс жасау, бір-бірімен араласу, қатысу деген ұғымды білдіреді. Коммуникация теориясының пайда болуы, қалыптасуы, тарихи кезеңдері болды. Коммуникацияның теориялық үлгілері: психоаналитикалық (З. Фрейд, К.Юнг), экзистенциалистік (М. Бубер, К.Ясперс), қөзқарастық (М. Вебер), футурологиялық (А. Тоффлер) еңбектерінде талданып, ғылыми қолданысқа енді. Солардың нәтижесінде XX ғасырдың басында ғылыми әдебиетте “коммуникация” термині пайда болып, қоғамдық дамуға әсер ететін бірден-бір күш деп түсіндірілді, сонымен қатар, оның төмендегідей үш мазмұны нақтыланды:- коммуникация – кез-келген материалдық және рухани әлем обьектісіндегі байланыс құралы (белгілі бір құрылым);- коммуникация – тілдесу , қатынасу құралы (адамдардың бір-бірімен өзара әрекеті мен ақпарат алмасуы –жеке аралық коммуникация); - коммуникация (қарым-қатынас және қоғамда ақпарат алмасу құралы, қоғамдық санаға әсер ету-әлеуметтік коммуникация). Қазіргі таңда “коммуникация ” термині қоғамның кез-келген саласында кездеседі. Коммуникативтік оқыту процесінің тілдік бағытын білдіреді, ол дегеніміз коммуникативтік әдіс

Коммуникативтік оқыту тілдік әрекетінің барлық түрінде қалыптасады тыңдауда да , сойлеуде де,оқығанда да, жазғанда да, өйткені ол оның іске асуын қамтамасыз етеді.

Коммуникативтік оқыту: Оқу, сойлеу, тыңдау ,жазу- ауызша өзара қатынас, жазабаша өзара қатынас біркелкі, бір уақытта дамиды. Жоғарыда айтылғандай коммуникативтік оқытудың сойлеу әрекетінің барлық түріндеде қажеттілікпен қатысып тұрғандығы көрінеді. Өйткені ол ауызша да, жазбаша да қарым-қатынас жасаушылардың бір-бірін тілдік қабылдауы мен түсінігін қамтамсыз етеді[3].

Сонымен қатар қазіргі өскелең талап бойынша әрбір оқу пәні бойынша білім ,білік және дағдыны ғана игеру оқушы құзіретілігі үшін жеткіліксіз болып табылады.

Құзіреттілік- оқу нәтижесінде меңгерген білім мен дағдыны тәжірибеде қолдана алу, проблеманы шеше алу, яғни оқушы дайындығының сапасын сипаттайтын жаңа сапалық белгісі. Құзіретті адам – ол жеке тұлға. Ол туындаған проблеманы жеке және топтарда (коммуникативтік) шеше алуға, өмірде және жұмыс орнында үнемі жанашылдыққа ұмтылуға, қабілетті болуға тиіс, өз бетімен және басқаның көмегімен қажетті ақпаратты іздестіріп, қолдана алады. Осы аталған сапалар мен қасиеттер кез келген іс – әрекеттерге қажет. Содан да олар негізгі құзіреттер деп аталадыБілім берудің негізгі нәтижесі ретінде мектеп түлегі оқушыда, яғни жеке тұлгада төмендегі құзіреттіліктер болуы тиіс:

Құндылықтарды бағалау құзыреттілігі

Коммуникативті құзыреттілігі

Мәдениеттану құзыреттілігі

Оқу-танымдық құзыреттілігі

Әлеуметтік еңбек құзыреттілігі

Тұлғаның өзін-өзі дамыту құзіреттілігі

Ақпараттық-технологиялық құзыреттілігі

1.Құндылықтарды бағалау құзіреттілігі- жаңа қоғам өмірінде өз ролін таба білу, біліктілігі, азаматтық белсенділігі,саяси жүйені түсіну, ең алдымен –өз жерінің, Отанының патриоты болу.

2.Мәдениеттану құзыреттілігі-өз халқын және әлем елдерінің мәдениетін түсіну,білу,бағалау, жалпы адамзаттық мәдениетінің жетістіктері мен этномәдени құбылыстарды тану.

3.Оқу –танымдық құзыреттілігі оқушының әрекеті мен өзіндік оқу-танымдық процесін қамтамасыз ететін кешенді құзырлылық. Әлемдік ғылымның бағытын ізденушілік-зерттеушілік әрекет арқылы игеру.

4.Коммуникативті құзіреттілігі-адамдар мен өзара іс-әрекет және қарым-қатынас жасау тәсілдерін білу, түрлі әлеуметтік топтармен жұмыс істеу.

5.Ақпараттық-технологиялық құзыреттілігі-өз бетінше іздей білу,талдау, таңдап алып өзгерте білу, ақпараттық технологияны игеру

6.Әлеуметтік еңбек құзыреттілігі –жанұяда, еңбекте, экономикада, саяси, қоғамдық азаматтық тәжірибе мен білімге ие болу. Әлеуметтік-қоғамдық жағдайларға нақты талдау жасап, шешім қабылдай білу.

7.Тұлғаның өзін-өзі дамыту құзыреттілігі- өзіндік қадір- қасиет сезімін ұйымдастыра білу, өз мүмкіндігін нақты даму жоспарларымен салыстыра білу.

Қазіргі уақытта халықтардың, тілдер мен мәдениеттердің ығысуы шеріктеу шағына жетті деседе болар. Өз кезегінде бұл мәдениет аралық қатынасты күнделікті қарым-қатынастың құрамдас бөлігіне айналдырып,шет тілді игеруді жаңа басым деңгейге көтерді.

Осыған орай заманауи шет тілі сабағы оқушылардың бойында мәдениетаралық коммуникативті құзіреттілікті қалыптастыруға және дамытуға бағытталған болуы қажет. Ең алдымен оқушылардың тілдік құзіреттілігін дамытуға көңіл бөліну керек, атап айтқанда берілген тақырып көлемінде оқу, сөйлеу, жазу және тыңдап түсінуде мәдениетаралық қарым-қатынас құруға жаттықтыру.Сабақ барысында тілдік құзіреттілікті дамыту оқушылардың лексика-грамматикалық білімдерін тақырып бойынша ұсынылған жағдаяттарда қолдану арқылы іске асады. Сабақта ағылшын тілінде сөйлейтін мемлекеттердің мәдениеті мен өз елінің мәдениетін қатар қарастыру оқушылардың әлеуметтік мәдениеттілік құзіреттілігін дамытуға ықпал етеді.

Жалпы коммуникативті құзыреттілікті дамытуда рөлдік ойындардың орны ерекше. Себебі ойын оқушылардың бір бірімен , мұғаліммен әрекеттесуге деген талпынысын жандандырады және әңгімелесу барысында теңдік шартын тудыру арқылы мұғалім мен оқушы арасындағы дәстүрлі кедергіні жояды. Ойын өз-өзіне сенімсіз, ұялшақ балаларға сөйлеу арқылы сенімсіздік кедергісін жоюға көмектеседі. Ойын арқылы оқушылар әңгімені бастау, оған ілесу, қолдау, әңгімелесушінің сөзін бөлу, оның ойымен келісу немесе келіспеу, сұрақтар қою сияқты қарым-қатынас элементтерін меңгереді. Рөлдік ойын шет тілінің…