Алаш ардақтысы туралы мақала, 9 сынып Қазақстан тарихы

АЛАШ АРДАҚТЫСЫ

ҚАСЕНОВ НҰРКЕН МӘЖІЛІСҰЛЫ

тарих пәнінің мұғалімі

Шахтинск қаласы, Ә.Бөкейханов атындағы мектеп-лицей

Қазақстан өз тәуелсіздігін алып, өз алдына егеменді ел болғаннан кейін,ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы ұлтымыздың басынан кешкен тарихи оқиғаларының ақтаңдақ беттері ашыла бастады.Сонымен қатар, бұрын есімі айтуға тыйым салынып келген тарихи тұлғаларымыздың да аты- жөндері жарыққа кеңінен таныла бастады. Алаш ардақтыларының арманы – бүгінгі Тәуелсіз Қазақстан еді. Өйткені Алаш идеясы – ұлттық идеология болатын. Олар үнемі отаншылдыққа, мемлекетшілдікке, бірлікке үндеді. Екі ғасыр тоғысында бодандықтың бұғауындағы бейқам халқын өркениеттің өріне сүйреген көсемдер мен серкелердің көзге ерек шалынар басты қасиеті – олардың қай-қайсысы болмасын жан-жақты, «сегіз қырлы, бір сырлы» тұлғалар-тұғын. Бірі саяси күрескер, бірі жалынды жаршы-публицист, бірі ғалым, бірі киелі өнер иесі болған.Халқымыздың маңдайына біткен осы үркердей шоқжұлдыздардың ғұмыры кеңестік кезеңнің басшылық құрған кезінде күреспен өтті. Ел тағдыры таразыға түскен сын сағатта Әлихан Бөкейханов, Ахмет Байтұрсынұлы, Міржақып Дулатов, Мағжан Жұмабаев, Жаһанша, Халел Досмұхамедовтер бастаған ұлт зиялылары қазақтың болашағы үшін шешуші қадам жасап, ұлы мұрат жолында ұланғайыр қайрат көрсетті.

Алаш зиялыларының Қазақ даласында ұлттық идеяны негіздегені жөнінде Елбасы Н.Назарбаев өзінің «Тарих толқынында» кітабының «Алаш мұрасы жене осы заман» атты тарауында: «ХХ ғасырдың басында ұлттық бірлікті нығайту идеясын алға тартқан рухани-зерделі игі жақсылар қазақтың ұлттық идеясын жасау міндетін өз мойнына алды. Олар қоғамның түрлі тарабынан шыққандар, әрі ең алдымен дәстүрлі дала ақсүйектерінің өкілдері еді. ХХ ғасырдың басындағы қазақ қоғамында зиялы қауым қалыптасуының ұрпақтар эстафетасы сияқты сипаты болғанын атап айтқан абзал» - деп көрсеткен болатын.[1] Елбасы айтқан зиялы қауым қазақ әдебиетіне ерекше тың дәстүр мен жаңашылдықтарды ала келді.Абай заманында өмірге келіп, өркен жая бастаған жазба әдебиетін жалғастырды. Оларды атап өтсек,А.Байтұрсынұлы, М.Дулатов, Ғ.Қараш, Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев, С.Торайғыров, М.Әуезов,

1.Назарбаев Н.Ә. Тарих толқынында. Алматы; Атамұра, 2003, 153- бет.

Қ.Кемеңгерұлы, Б.Күлеев, Ә.Бөкейханов, Ә.Ермеков, Ғ.Тоғжанов, С.Садуақасов т.б. қазақтың жазба әдебиетін тақырыптық - идеялық, жанрлық, көркем т.б. тілдік тұрғыдан байытты, кеңітті. Яғни, ауызша айтылып, тыңдалып жүрген көркем сөз үлгілерін…