Алаштану жұмыс дәптері 9 сыныпқа арналған

«Алаштану» таңдау курсының жұмыс дәптері

(9-сыныбы үшін)

Кіріспе

«Арыстандай айбатты,

Жолбарыстай қайратты,

Қырандай күшті қанатты,

Мен жастарға сенемін!»

М.Жұмабаев

«Алаш арыстары бізге мемлекеттілік идеясын ту етіп көтеруді табыстап кетті. 1991 жылы құрылған Қазақстан республикасы атты мемлекет – сол арыстардың асыл арманының жүзеге асуы»

Н. Ә. Назарбаев

Ұсынылып отырған жұмыс дәптері 2012 жылы 27 сәуірде бекітілген «Қазақстанның ішкі саясатындағы идеологиялық менеджментті қайта жаңғырту жөніндегі 2012-2013 жылдарға арналған Жалпыұлттық іс-шаралар жоспарының» 41 және 42-тармақтарына,Қазақстан РеспубликасыБілім және ғылым министрінің2013 жылғы 3 сәуірдегі № 115 бұйрығының 112-қосымшасына сәйкес әзірленді.

Жұмыс дәптерінде барлық ұсынылған тақырыптарға сай тапсырмалар жүйелі түрде, кесте, тірек - сызба, тест, т.б. түрінде берілген. Тапсырмаларды орындауда Сын тұрғысынан ойлау стратегиялары қолданылған. Тапсырмалар топпен, жұппен, дара орындауға бағытталған.

Әр тақырыптан кейін тексеру сұрақтары құрастырылған. Сұрақтарды құруда Блумның таксономиялық жүйесі қолданылды. Оқушылардың білімін тексеріп, мәселе туғыза отырып, қызығушылығын және тереңнен ойлау мүмкіншілігін арттырады. Жаңа ұғымдар мен терминдерді меңгеруге арналған тапсырмалар баланың есте сақтау қабілетін дамытады. Берілген сұрақтарға жауап бере отырып, оқушылар өздерін дамыта оқытуға, ізденіске, өздігінен бағалауға баулыйды.

Көрсетілген тапсырмаларды оқушы егер орындаса, бағдарламада көзделген мақсаттар мен міндеттерді жүзеге асыруға болады. Мұғалім тарапынан оқушының жұмысын қадағалауға, бағалауға, пікірін білдіруге, жол сілтеуге арнайы бөлімдер дайындалған. Жұмыс дәптері оқушының да, мұғалімнің де уақытын үнемдеуге өте тиімді.

Бұл құралдың оқушы мен мұғалім үшін құндылығы мен тиімділігі - оқушы өздігімен дамиды, уақыт үнемделеді, терең ойлауға мүмкіндік алады, әр тақырыптан соң өз білімін тексереді, ойлау қабілетін арттыра отырып, білімді жүйелі меңгереді.

Жұмыс дәптері 34 сағатқа жүктелген.

§ 1. Кіріспе: «Алаштану» курсының мектеп бағдарламасында алатын орны. «Алаш» ұғымының жаңғыруы мен жандануы

1.тапсырма. Алаш сөзінің мағынасын ашу үшін, «Т» кестесін толтыр:

ХХ ғасырға дейін

ХХ ғасырдан бастап

2.Тапсырма.

М.Дулатов «Алаш» сөзін қалай түсіндіреді?

3. Тапсырма.

Н.Назарбаев «Тарих толқынында» атты еңбегінде Алаш қозғалысын Африканын қандай автордың еңбектерінде сипаттай алатын көріністі мысалға келтіреді. Ортақ белгілерін көрсет:

Қазақ қоғамы

Батыс Африка және Судан

4. тапсырма.

1900-1980 жж дереккөздері

1980 жылдан кейінгі дереккөздері

Қосымша тапсырма:

Г.Потанин атындағы өлкетану мұражайындағы Алаш қозғалысына арналған көрмемен таныса отырып, көрсетілген тарихи дерек көздеріне баяндама жазу.

§ 2-3. Алаш қозғалысының қалыптасуы мен дамуы

1.тапсырма

ХХ ғасырдың басындағы Қазақстанның жағдайына кластер жаса. Әрбір жағдайға толыққанды сипаттама жаз.

2.тапсырма. Терминологиялық жұмыс.

Алаш-_________________________________________________________________________________

Одақ-__________________________________________________________________________________

Партия-________________________________________________________________________________

Репрессия-_____________________________________________________________________________

Геноцид-_______________________________________________________________________________

_______________________________________________________________________________________Автономия-____________________________________________________________________________

3.тапсырма. Қарқаралы құзырхатының(1905 жылдың жазында Семей облысы Қарқаралы уезінің Қоянды жәрмеңкесінде 12767 адамның қол қоюымен Ресейдің министрлер кеңесінің төрағасына жолданған тарихи құжат)мазмұнын сипаттап, өзінің көзқарасынды жаз.

§ 4 -5.Қазақ мемлекеттілігін қайта жаңғырту бастамалары және Алаш қайраткерлігі

«Есті адам тілін тыя алады. Бірақ ешкім ойын тыя алмайды»

Шәкерім Құдайбердіұлы

тапсырма. Мына суреті зерттеп қандай тұжырымға келесің?

ХХ ғасырдың басындағы Қазақстанның жағдайына кластер жаса. Әрбір жағдайға толыққанды сипаттама жаз.

2 тапсырма. Б.Қаратаев: «Біздің мемлекетте ушыққан аграрлық мәселені далалық облыстарға, атап айтқанда, Орал, Торғай, Ақмола және Семей облыстарының жеріне шаруаларды қоныс аударту арқылы шешкісі келеді. Үкіметтің осынау сұғанақтығының салдарынан қазақтарға қырылып қалу қаупі төніп отыр»,-деген сөздерін қандай оқиғаға байланысты айтып отыр?

3 тапсырма. Сұрақтарға жауап бер.

1911 жылыОрал облысында __________________газет басылымнан шықты. Редакторлары______________________________________________________________________________________________________________________________________________________

№________газет жабылды. 191_қайта шықты.

М.Дулатовтың «Оян қазақ!» жинағы қай жылы, қай қалада басылды?

1913-1916 жылдар аралығында А.Байтұрсынов неше рет қамауға алынды?

4 тапсырма.Кестені толтыр.

"Алаш" қайраткерлерінің 1916 жылғы оқиғаға көзқарасы:

А.Байтұрсынов

М.Дулатов

Т.Рысқұлов

С.Сейфуллин

5 тапсырма. Мына сөзді толықтыр.

"Қазақ ұлтының өмір сүруі өзі проблемаға айналды" бұл сөзді кім айтты?

"Қазақстан Ресей отары болды, отары болып қалады" бұл сөзді кім айтты?

6 тапсырма. Берілген мәтінге тест құрастыр.

Айқап» журналы 1911 жылдың қаңтарынан бастап 1915 ж. қыркүйек айына дейін Троицк қаласындағы «Энергия» баспаханасында басылды. «Айқап» қазақтың тұңғыш қоғамдық- саяси және әдеби журналы. Әуелі айына бір рет, кейін екі рет қазақ тілінде терілді. Барлығы 88 номері жарық көрді, көлемі 16-24 бет тиражы 1000-2000 дана. Басылымға тән тақырыптар: оқу-ағарту, білім беру, ғылым, өнер үйрену, жер, салт-дәстүр мәселелері, надандыққа және партияның бүлікшілікке қарсы күрес болды. Ғасыр басында ұлт алдында тұрған отырықшылыққа көшу, қала басын құру, бас қосу сияқты қазақ зиялыларының арасында талас тудырған меселелер. Журналдың шығарушысы, белгілі жазушы- журналист Мухамеджан Сералин болды. «Өзім жалғыз, ақылдасатұғын, көмек беретұғын кісі тағы жоқ болып, жалғыз кісі жау алмас» деген мысал бар болса да, тәуекел алып журналды шығара бастадым деп жазған. Журналдың 1911 ж. 2 санында бастырушылар алқасынын атынан журналдың «Айқап» атауынынң себебі мен мақсаты туралы былай түсінік береді. «Айқап» деген сөз –қазақтың тас сөзі, ол ғасырлар бойы мәдениеттен, білімнен кенже қалған бүкіл қазақ халқының өкініші ретінде алынады. Ай, қап деп санамызды соқтық, енді ел қатарына қосылайық деген үнді білдіреді.

Тест:

§6-7. ХХ ғасырдың алғашқы ширегіндегі қазақ ұлттық элитасы және идеялық саяси ағымдар.

1. тапсырма. Алаш азаматтарының I дүниежүзілік соғысқа қазақтардың қатысуына көзқарасы

«Гүлденіп тұрған шалғай аймақтың тас талқаны шығуына, әне, анау отырғандар кінәлі. Жергілікті халықты аштыққа ұшыратушыларда, әне, анау отырғандар»,-деп кім мәлімдеді, және қандай жағдайды сипаттады.

2. Тапсырма. Тест:

Бүкілресейлік мұсылмандық қозғалыс ықпалымен құрылған мұсылмандық ұйым:

А) «Шурои Ислами»

Ә) «Улема»

Б) кадеттер

В) эсерлер

2. «Шурои Исламия» қандай бағыт ұстанды?

А) консерваторлық

Ә) либералдық

Б) демократиялық

В) эсерлер

3. Түркістан мухтариаты қашан жарияланды?

А) 1917 жылы 10 ақпан

Ә) 1917 жылы 15 қазан

Б) 1917 жылы 26 қазан

В) 1917 жылы 18 қараша

4. Түркістан мухтариаты үкіметінің басшысы:

А) М.Жұмабаев

Ә) М.Шоқай

Б) А.Байтұрсынов

В) Ә.Бөкейханов

5. 1917 жылдан бастап «Бірлік туы» газеті қай қалада шыға бастады?

А) Семей

Ә) Ақмола

Б) Ташкент

В) Орынбор

6. «Бірлік туы» газетінің редакторы болған ...

А) М.Шоқай

Ә) С.Қожанов

Б) Қ.Болғанбаев

В) барлығы дұрыс

7. Оқымысты-ғалым, Ресей Конституциялық демокатиялық партиясы Орталық Комитетінің мүшесі, І және ІІ Мемлекеттік Думаның депутаты:

А) Мұстафа Шоқай

Ә) Мұхаметжан Тынышбаев

Б) Ахмет Байтұрсынов

В) Ә.Бөкейханов

8. Ақын, аудармашы, лингвист, «Қазақ» газетінің редакторы:

А) Әлихан Бөкейханов

Ә) Ахмет Байтұрсынов

Б) Міржақып Дулатов

В) Бахытжан Қаратаев

9. 1917 жылғы 7 сәуірде кім басқарған Уақытша Үкіметтің Түркістан комитеті құрылды?

А) Ә.Бөкейханов

Ә) Н.Щепкин

Б) Бахытжан Қаратаев

В) Ахмет Байтұрсынов

10. 1917 жылғы 7 сәуірде құрылған Уақытша Үкіметтің Түркістан комитетінің құрамына басқалармен бірге кімдер енді?

А) Әлихан Бөкейхановпен Ахмет Байтұрсынов

Ә) Міржақып Дулатов пен Бахытжан Қаратаев

Б) Халел мен Жаһанша Досмұхамедовтар

В) Ә.Бөкейханов пен Мұхаметжан Тынышбаев

3. Тапсырма «ХХ ғасырдың алғашқы ширегіндегі идеялық саяси ағымдар» атты кестені толтыр:

Саяси ағымдар, партиялар

Басшылары

Қызметі

Тапсырма.«ХХ ғасырдың алғашқы ширегіндегі қазақ ұлттық элитасы» тақырыбына эссе жазыңдар.

§8-9. 1917 жылғы Ресейдегі Ақпан төңкерісі және Қазақ өлкесіндегі

ұлттық демократиялық қозғалы

1 Тапсырма. Кестені толтыр:

Ақпан төңкерісі

Қазан төңкерісі

Негізгі оқиғалар

Алашордалықтардың пікірі

2 Тапсырма. Қазақстандағы земство қозғалысы және оның салдары

3 Тапсырма. Бүкілресейлік Құрылтай жиналысының сайлауы және қазақ қоғамы

4 Тапсырма. Ресейлік азаматтық қарсы тұру үдерісін сипатта

5 Тапсырма Терминдермен жұмыс:

Анархия _______________________________________________________________________________

§10-11. Қазақ қоғамы және Алаш партиясы.

1Тапсырма. Тарихи оқиғаларды сәйкестендір.

Жылдар

Болған оқиғалар

1905 жылы

"алаш" партиясының құрылуы.

1916 жылы

алашорда мемлекетінің жариялануы.

1917 жылы

"алаш" қозғалысының пайда болуы.

1919 жылы

"алаш" партиясының таратылуы.

2 Тапсырма. Мына суретті көргенде қандай ассоциациялар туады?

«Алашорда кезеңі» қай уақытты қамтиды?__________________________________________________

3 Тапсырма.

Өлкеде құрылған жастар ұйымдары және олардың саяси қоғамдық іс әрекеттері

Ұйым

Жері

Қоғамдық іс әрекеті

4Тапсырма. 1920 жылға дейінгі жергілікті баспасөз:

§ 12-13. Алаш автономиясы және Алашорданың құрылуы. Екінші жалпықазақ съезінің қаулылары.

1 Тапсырма. Алаш партиясы қашан құрылды_______________________________________________

2 Тапсырма. Алаш партиясының негізгі мақсаты____________________________________________

3Тапсырма.Алаш париясының саяси орталығы болған қала __________________________________

4 Тапсырма. Алаш партиясының бағдарламасы неше тараудатұрды____________________________

5 Тапсырма. Алаш бағдарламасы мен ҚР Ата Заңын салыстыра отырып, кестені толтыр.

Алаш

ҚР Ата Заңы

1.Тіл

2. Дін

3. Салық

4. Жер

6 Тапсырма. Алашорда үкіметінің құрылымы

Алаш Орда тізімі:

1. Бөкей Ордасынан ____________________________________________________________________

2. Орал облысынан ______________________________________________________________________

3. Ақмола облысынан ____________________________________________________________________

4. Торғай облысынан ____________________________________________________________________

5. Семей облысынан_____________________________________________________________________

6. Жетісу облысынан ____________________________________________________________________

7. Сырдария облысынан __________________________________________________________________

Облыстардантысқары:

8. БөкейхановӘлихан (1866—1937) — _____________________________________________________

9. ДосмұхамедовЖанша (1887—?, 1930 жж. ұсталынған) — ___________________________________

10. ЕрмековӘлімхан (1891—1970) — ______________________________________________________11. ТынышбаевМұхаметжан (1879—1937) —________________________________________________12. ҚұлмановБақтыкерей (1859—1919) –____________________________________________________

13. АқбаевЖақып (1876—1931) — _________________________________________________________

14. МәметовБазарбай (1888—1946) — ______________________________________________________

15. ӘлжановОтыншы (1873—1918) — _____________________________________________________

16. ҚашқынбаевИса (1891—1948) — ______________________________________________________

17. ЖақыпбаевНүсіпбек (1890—1932) —____________________________________________________

18. ИтбаевЕрежеп (1873—?, 1930 жж. ұсталынған) — ________________________________________19. СабатаевСатылған (1874—1921) — ____________________________________________________

20. ҚасаболатовЕсенғали (1889—1938) — __________________________________________________

21. Ниязов Батырқайыр (1872—1924) — ____________________________________________________

22. БоштаевМұқыш (1888—1921) — _______________________________________________________23. ЖанайдаровСейілбек (1884—1929) — ___________________________________________________24. НұралыхановСәлімгерей (1878—?) — __________________________________________________25. АлмасовӨмір (? —1922) — ___________________________________________________________

26. ҚадырбаевСейдәзім (1885—1938) — ___________________________________________________27. КенжинАспандияр (1887—1938) — ____________________________________________________28. БекімовМолданияз (1882—?, 1930 жж. соңбелгісіз) —_____________________________________

29. ТұрмағамбетовЕсен (? — ?) — ________________________________________________________

30. Солтоноев Белек (құжаттарда — Жанеке, Жапеке) (1878—1938) — __________________________

7 Тапсырма. Алаш орданың оқу комиссиясының мүшелерін сәйкестендір:

1. БайтұрсыновАхмет (1872—1937)

Қызылжардан, Омбы оқытушылар семинариясын бітірген (1917);

2. Жұмабаев Мағжан (1893—1938)

Шығыс Қазақстаннан, Семей мұғалімдер семинариясын бітірген (1939);

3. Омаров Елдес (1892—1937)

Ырғыздан, Орынбор қазақ мұғалімдер мектебін

4. Сәрсенов Биахмет (1885—1921)

Торғайдан, Орынбор қазақ мұғалімдер мектебін бітірген (1895);

5. ШонановТелжан (1894—1938)

Қостанайдан, Орынбор мұғалімдер мектебін бітірген (1911);

8 Тапсырма. Алашорданың негізгі мақсат міндеттерін жаз:

9 тапсырма. Кестені толтыр:

Құрылуы

Қызметі

Ойыл уәлаяты

Түркістан Мухтариаты

10 тапсырма.

1919 жылы тамызда «Жизнь национальностей» апталығында (Ресей ұлт істері жөніндегі комиссариатының органы) Байтұрсыновтың «Революция және қазақтар» атты мақаласы жарияланды. Мақаланың мазмұнын ашып көрсет:

Г.Н.Потанин басқарған Уақытша Сібір Облыстық Кеңесінің алаш автономиясына қатысты көзқарасына сипаттама бер.

§14-15. Алашорда және Кеңес өкіметі.

1 Тапсырма. Сұрақтар мен тапсырмалар:

1. «Алаш» сөзіне түсінік беріңдер.

2. Алашорда үкіметінің хронологиялық шеңбері қандай?

3. Неліктен Кеңес үкіметі Алашорда үкіметін жақтамады?

4. Алашорда үкіметінің ұстанған ұстанымы қандай болды?

5. Кеңестік Қазақстан тұсында Алашорда қайраткерлері қандай қызмет атқарды?

6. Алашорда қайраткерлерінің алдында кеңес үкіметі кезінде қандай қиындықтар болды?