Алты алаштың жүгін арқалаған азамат ғылыми жұмысы

Жамбыл облысы Т. Рысқұлов ауданы

Әкімдігініңбілім бөлімінің «Максим Горький атындағы орта мектебі»

коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Авторы: Баймуратова Диана 8 «Б» сынып оқушысы

Тақырыбы:

Алты алаштың жүгін арқалаған қаранар азамат

Бағыты: Қазақстан тарихи ескерткіштері және болашақ дамуы бар саяхат маршруттары

Секциясы: тарих

Жетекші: Умирбаева Күлжан Махпалбаевна

Құлан ауылы

2018 жыл

МАЗМҰНЫ:

Аннотация------------------------------------------------------------------------1-3І. Кіріспе ----------------------------------------------------------------------------4ІІ. Зерттеу бөлімі2.1 Алты алаштың жүгін арқалаған қаранар азамат------------------5-82.2 Қазақ елінің Уставы------------------------------------------------------9-112.3 «Ынтымақ ережесі» және ел басқару мәселесі--------------------12-17ІІІ. Қорытынды--------------------------------------------------------------------18

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі--------------------------------------------19

Аннотация

Зерттеудің мақсаты:

Барлыбек Сыртановтың қазақ елі үшін атқарған жұмыстары туралы деректер жинап, еңбектерін насихаттау.

Осы орайда зерттеу жұмысының алдына нақты мынандай міндеттер қойылды:

1.Барлыбек Сыртановтың халқымыздың бостандығы мен ұлттық тәуелсіздігі үшін күрескен азамат екендігін дәлелдеу .

2. Әр түрлі саладағы ғылыми еңбектерін насихаттау.

3. Халқымыздың мақтанышы екенін көрсету.

Гипотезасы:

Қазіргі кезеңде Барлыбек Сыртанов туралы ғылыми-шығармашылық тұрғыдан бізге белгісіз жайттары өте көп. Барлыбек Сыртанов туралы мәлімет жинау, саралау, зерттеу жұмысының өзектілігі болып саналады. Мектеп оқулықтарында бұл ақпарат мүлдем кездеспейді. Атап айтқанда Б.Сыртанов жайлы тарихи деректер толық оқытылмайтын болғандықтан, аталмыш ізденіс зерттеудің маңыздылығын айқындайды.

Кезеңдері, зерттеудің рәсімі:

Ғылыми жоба кіріспеден, зерттеу бөлімінен , қорытындыдан тұрады. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі жұмыс соңында беріледі.

Эксперименттің әдістемесі:

Зерттеу жұмысында мәліметтерді жинақтау, саралау, баяндау, талдау, суретпен жұмыс әдістері қолданылды.

Зерттеудің жаңалығы және дербестік дәрежесі:

Барлыбек Сыртанов туралы тарихи тұрғыдан толық зерттелмегендіктен, бұл зерттеудің жаңалығы болып табылады. Сондықтан зерттеу жұмысы бұл салаға өзіндік ой-пікірін қосады. Жинақталған мәліметтер дәлелденіп , сараланды, талданды .

Жұмыстың нәтижесі және қорытындысы:

Барлыбек Сыртанов туралы жан-жақты мәліметтермен танысып, оны әр-түрлі қырынан таныдық. Деректерді пайдалана отырып, алты Алаштың жүгін көтерген қаранар азамат екендігіне көз жеткіздік .

Нәтижелерді практикада қолдану салалары:

Ұсынылып отырған жұмыстың нәтижелерін мектепте пайдалануға болады. Оқушылардың рефераттарына көмекші құрал бола алады

Аннотация

Цель исследования:

Исследование трудов Барлыбека Сыртанова

В этой связи перед собой были поставлены следующие задачи исследования:

1Доказать ,что Б.Сыртанов является патриотом,который боролся за независимость Казахстана

2. Пропаганда научных трудов в различных областях.

3. Показать, что он является гордостью нашего народа.

Гипотеза:

В современном этапе с научно-творческого аспекта есть много неизвестного о Б.Сыртанове.Поэтому сбор информации о Барлыбеке Сыртанове , анализ его работ считается актуальным и важным.

Этапы, процедура исследования:

Научный проект состоит из введения, исследовательской части , заключения. В конце работы дается список использованной литературы.

Методика эксперимента:

В исследовательской работе использовались методы сбора информации, анализ работы с рисунками.

Новизна исследования и степень самостоятельности:

Творчество и жизнь Барлыбека Сыртанова не было еще исследовано.В этом и заключается его новизна .Собранная информация о Б.Сыртанова была проанализированна.

Результаты работы и выводы:

Сведения о Б.Сыртанова было рассмотренно все сторонне.Обираясь на исторические сведения,было доказано,что он является патриотом своей страны.

Области практического использования результатов:

Предлагаемые результаты работы можно использовать в школе. Как дополнительная информация о Б.Сыртанова в написании рефератов.

Annotation

The aims of the research :

Barlibek Syrtanov data collection on the work done in the country, is concerning propaganda works.

In this context, a specific work we set the following research tasks:

1.Barlibek Syrtanov proves for the independence and liberty of the citizen, which in the reasoning of the national freedom .

2. Dissemination of scientific works in various fields.

3. To show that the pride of our nation.

Hypothesis:

BarlibekSyrtanovat the present stage of scientific and creative aspects are unknown to us. Barlibek Syrtanov, information gathering, analysis, is the relevance of the research topic. This information is generally not found in school textbooks. In particular, B. Historical data on full outility Syltanov that determines the importance of this study, the search.

The stages in the procedure:

A science project consists of introduction, research , conclusion. At the end is given list of references.

The experiment:

In research, information gathering, analysis, presentation of analysis methods were used to operate the pattern.

The innovation of the research and the degree of autonomy:

Barlibek Syrtanov zerfallende on the complete historical perspective, it is the innovation of the research. That’s why , the research includes an industry of opinions . Of course the cost of data analyzed, were proved .

Results and conclusions:

Barlibek Syrtanov read more to read the information of its different faces is very promising. Using the data, were convinced that arenar to serve the interests of the citizen .

The practical use of the results:

The proposed results can be used in school. Students can be reparaturen accessorу.

Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі.

Қазақ қамы туралы ойлаған азаматтардың ерен еңбегі ХХ ғасырдағы белгілі обьективті себептерге байланысты, тек соңғы жылдары ғана жалпы адамзат тарихы контексінде, ұлттық мүдде тұрғысынан кеңінен зерттеле бастағандығы белгілі. Үш жүзге жуық алашордашы зиялы қауымның ішінде әлі де өз дәрежесінде зерттелмей келе жатқан, әлі де тарихшылардың қаламына ілікпей келе жатқан тұлғалар жетерлік.

ХХ ғасырдың бас кезіндегі ұлт зиялыларының арасында есімі ерекше аталатын тұлғаның бірі – Барлыбек Сыртанов. Қазақ елінің Жарғысын жазған Барлыбек алты Алаштың мақтанышы. Ірі қоғам қайраткері, білімдар, елінің тәуелсіздігі үшін аянбай күрескен Б.Сыртановты көзі ашық, көкірегі ояу, көрнекті құқықтанушы деп біледі. Бұл Барлыбектің бір қыры ғана.

Б.Сыртанов – Қазақ мемлекетінің алғашқы Ата Заңының авторы. Өкініштісі, оның қаламынан шыққан «Қазақ елінің уставы» ол кезеңде жүзеге асқан жоқ. Кеңестік тоталитарлық жүйеде бұл тіпті де мүмкін емес жағдай болатын. Дегенмен, тәуелсіз Қазақстан Республикасының Конституциясында, өзге де Заңдарымызда Сыртановтың идеялары ішінара көрініс тапқан. Осындай тұлғаның еңбектерін қайтадан басқа қырынан жаңдандыру үшін қолға алдық.

Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттері.

Қазақтың тұңғыш бейресми Конституциясы «Қазақ елінің уставына» биылғы жылы 105 жыл толуына орай «Алты алаштың жүгін арқалаған қаранар азамат» деген тақырыпта ғылыми жұмыс қорғау арқылы Барлыбек Сыртановтың өмір тарихын,сіңірген түрлі салалардағы еңбектерін болашақ ұрпаққа дәріптеу.

Негізгі міндеттеріміз:

- Барлыбек Сыртановтың өмір тарихымен танысу;

- Қазақ мемлекетін құру идеясын көтерген тұңғыш азамат екендігін, саяси көзқарасының қалыптасуын анықтау;

- Егер мүмкіндік болса құнды деректік маңызы бар түп нұсқасымен салыстыру, баспасөз бетінде жарияланбаған мағұлматтарды табу;

Әр түрлі жағдайларға байланысты автор ашып айта алмаған, бірақ меңзеген нәрселерді анықтау;

Мұның бәрі зерттеушіге Б.Сыртанов туралы деректердің шынайылық дәрежесін, оның ғылыми құндылығын анықтауға көмектеседі.Соңғы жылдары еліміздің тәуелсіздік алып, өз тарихын обьективті жазуға мүмкіндік тууына байланысты ұлттық деректерге, оның ішінде Барлыбек Сыртановтың еңбек жолын,тарихтағы алатын орнын зерттеуге жаппай қызығушылық, оларды ел тарихының дерегі ретінде ғылыми айналымға енгізу шарт.

Қойылған міндеттерді шешу әдісі :Кітаптарды, газет-журнал беттеріне жарияланған мақалаларды ,әлеуметтік желілердегіақпараттарды пайдалану.

2.1 Алты алаштың жүгін арқалаған қаранар азамат

( 1867-1914 жж)

Барлыбек Сыртанов 1867 жылы Жетісу губерниясы Қапал уезінің Арасан болысындағы Қарашоқыда дүние есігін ашқан. Барлыбектің арғы бабасы Қаптағай қол бастаған жаужүрек батыр әрі XV ғасырдағы Ақ Орда мемлекетінің ірі қайраткері болған. Оның батырлығы туралы ел аузында көптеген аңыз-әпсаналар айтылады. Тіпті, Қаптағай ныспысы – Найман тайпасының ұранына да айналған[1]. Барлыбектің бергі атасы Қадірәлі XVIII ғасырдың аяғы мен ХІХ ғасырдың басында Жетісу өлкесіне танымал от тісті, орақ ауызды ділмар, ердің дауын екі ауыз сөзбен шешкен атақты би болған [2]. Өз әкесі Сырттан да Мұхаммеджан Тынышбаевтың жазбаларына қарағанда ел ішінде турашылдығымен, өткірлігімен көзге түскен батыр адам болған екен[3].Барлыбектің өмірі, білім алуы, құқықтық, қоғамдық саяси қызметі туралы аз айтылмады. Олар жайында С.Өзбекұлының, М.Қойгелдиевтің, К.Нұрпейістің арнайы іргелі зерттеулері жарияланды[1]. Біздің мақсатымыз сол жарық көрген еңбектерді қайталау емес, Барлыбектің ұлтжандылық қасиеттерін көрсету.1877 жылы Верный қаласында ашылған ерлер гимназиясына оқуға береді. Тұрлыбек сырқатына байланысты гимназияның 4 класын бітірісімен Алматыдан кетіп, Ресейдің Шәуешектегі консулдығында тілмаш болып қызмет атқара

Жетісу облысының губернаторына Барлыбектің оқуды университетте жалғастыруы үшін қаражат бөлуін сұрайды. Жетісу әскери губернаторы өтінішті қабыл алып, БарлыбекСыртановқа арнайы стипендия тағайындайды [4].Санк-Петербург университетінде оқығысы келген Барлыбекті бүкіл ел ақсарбас айтып, Құдайы тамақ беріп, ақсақалдар ақ батасын беріп, ұзақ сапарға шығарып салады. Барлыбектің бұл сапары туралы М.Тынышбаев: «Сондай қиыншылықта Жетісу деген бір түкпірден қазақ көрмеген я естімеген жерге Барлыбек марқұм жарық дүние көруге, кейінгілерге үлгі болып, жол көрсету үшін жалғыз кетті» [3]Барлыбек Сыртанов 1886 жылы Санк-Петербург университетінің шығыстану факультетіне оқуға түседі. Ол осында жүріп араб тілінен В.Р.Розен, парсы тілінен В.А Жуковский, түрік-татар тілінен И.Н Березин, шығыс елдерінің тарихынан Н.И Веселовский секілді ірі мамандардан дәріс алады. Жетісудан ілім-білімге сусап келген тастүлек өзінің еңбекқорлығының арқасында аралық сынақ-емтихандардан өте жақсы деген бағамен сүрінбей өтіп отырады. Барлыбектің тұсында Санк-Петербургте оқитын Мәмбетәлі Сердалин, Бақытжан Қаратаев, Абдолла Теміров, Бақтыгерей Құлманов секілді қазақ жастары «Жерлестер» атты ұйым құрады. Олар кейінгі келг

Студенттік жылдары Ресей империясының астанасында сан қилы саяси оқиғаларға куә болып, орыс халқының мәдениетін, өнерін таныған Барлыбектің сана-сезімі қарыштап өсті. Барлыбектің алған білімі, ортасы, көкірегіне түйгені оның нағыз ұлтжанды, халқына адал, елінің тәуелсіздігі үшін күрескер болуына ықпал етті.Туған жері, елі үшін ішер асын жерге қоятын Барлыбек 1891-1894 жылдары Ташкент қаласында қызмет істеп, одан кейін Жетісу облыстық басқармасының іс жүргізу бөлімінің меңгерушілігіне ауысқан.Барлыбек Сыртанов Ресей патшалығының билік жүйесінде қызмет еткенімен орыс чиновниктерінен және қазақ бай-манаптарынан жәбір көрген қарашаның мүддесін қызғыштай қорғайды. Заңның мүмкіндігін, қала берді өзінің беделін салып жүріп талай қазақ-қырғыздың кеткен ақысын қайтарып береді. Бұл жөнінде М.Тынышбаев: «Теңдікке қолы жетпегендер Барлыбек, Тұрлыбекке жылап келіп, теңдік алып, мауқын басушы еді, һеш кімді я жылатып, я жылатпауға Барлыбек, Тұрлыбек себепкер болған емес. Бұлай болған соң бүтінбір облыс орыс-қазақ-қырғыз Барлыбек, Тұрлыбектің сөзінен еш уақытта шыққан емес» [3] – деп жазған еді.Тұрлыбек себепкер болған емес.Бұлай болған соң бүтін

бір облыс орыс-қазақ-қырғыз Барлыбек, Тұрлыбектің сөзінен еш уақытта шыққан емес» [3] – деп жазған еді.

Отаршылдық езгідегі халқына рухани көмек ретінде Ахметкәрім Зейнуллин деген азаматпен бірге «Туземный отдел» деген бөлім аштырып, жерінен, бостандығынан айырылған байырғы ұлттың ауыр хал жағдайын батыл көрсетіп отырған[2].Патша өкіметі тарапынан шыққан 1905 жылы барлық мешіттерде Николай ІІ патшаның суреті ілінуі керек деген нұсқау…