Арал теңізі сабақ жоспары 11 сынып қазақ тілі

Сабақтың тақырыбы: Арал теңізінің мәселесі Сабақтың мақсаты: 1.Қазақстандағы экологиялық мәселелерге назар аудару. 2. Ауызекі сөйлеуге дағдыландыру және ҰБТ-ға дайын- далу жұмыстарын жалғастыру. 3. Бұкіл халықтың міндеті табиғат байлықтарын сақтап, ұрпақтан-ұрпаққа жеткізу дегенді түсіндіру. Сабақтың көрнекілігі: интерактивтік тақта, презентация Сабақтың түрі: хабарландыру Сабақтың әдіс-тәсілдері: баяндау, сұрақ-жауап, алдын ала оқу Сабақтың барысы: 1.Ұйымдастыру кезеңі. а) сәлемдесу, ә) түгендеу б) Психологиялық дайындық өткізу, топқа бөлу конверттің ішінде смайликтар 2. Жаңа тақырыпқа дайындалу кезеңі.

1. Сабақ мақсаттарымен таныстыру 2. Оқушыларға сұрақ қою. - « Экология» терминің кім енгізді? (Интерактивтік тактада) 1866 жылы, Э. Геккель

Экология- тірі организмдердің бір- бірімен қарым қатынасын айнала қор- шаған ортасымен, мекенімен айланыстыра отырып, зерттейтін ғылым. 2. Жаңа тақырыпқа шығу: презентация арқылы - Проблемалық сұрақ: Арал теңізінің мәселесі неде? Сабақтың ұраны Адамдардың табиғатсыз күні жоқ, Оны айтуға табиғаттың тілі жоқ. 3. Жаңа тақырыпты меңгеру. 1 Оқушылар 2топқа бөлінеді: 1- тілшілер тобы, 2- зерттеушілер тобы Интерактивтік тақтаны пайдаланып, алдын ала берілген тапсырмаларды орындайды. 4. Мәтінмен жұмыс. Арал теңізі - Қазакстанның он түстігіндегі үлкен теңіздердің бірі. Оның апатқа ұшырағанға дейінгі көлемі -1066 км, тереңдігі - 30-60

метр, тұздылығы - 10-12 % болған. Арал теңізі бағалы балықтарға бай, жағасы қамысты теңіз еді. Сол кездерде жылына 50- 150 мың балық ауланатын. Арал өңірінің тұрғындары 1970 жылдарға дейін әлеуметтік-экономикалық тұрғыда жақсы қамтамасыз етілген. Теңіз өңіріндегі елді мекендерде 17 балық колхозы, 10 балық өңдейтін зауыт және 2 балық комбинаты тұрақты жұмыс істеген. 1980 жылдар Аралға құйылатын су мөлшері азайды. Оның негізгі себептері -антропогендік факторлар еді. Бүгінде Арал теңізі әлемдегі үлкен экологиялық проблемаға айналып отыр.

(қосымша мәліметтер)

Зерттеушілер тобына сөз беріледі. 1 оқушы-1987 жылы зерттеуші –ғалымдар Арал теңізі екіге бөлінді деген мәліметтер жариялады. Қазіргі кезде Солтүстік Арал теңізі Қазақстанға жатады, ал үлкен Арал немесе Оңтүстік Арал теңізі Өзбекістанға жатады. 2 оқушы- 2003 жылы Қазақстан үкіметі теңізде Көкарал бөгетін құруға жұмыстарын бастады. Бұл бөгет Солтүстік Арал теңізінің суының деңгейін біршама көтерді. Теңіздің тұздылығы азайды. 3 оқушы-Кейбір зерттеушілер сөзіне қарағанда, 2015 жылға Арал теңізінің аймағының көбі жер жүзінде қалмайды. Сондықтан сол жердегі ауа райы өте өзгереді. Жаз қысқарады, қыста қатты аяздар тұрады. Әр түрлі аурулар, аштық, кедейшілік пайда болуға мүмкін.

Тілшілер тобына сөз беріледі.

1 оқушы- Арал теңізі Орта Азияда орналасқан. Оның аты орыс тіліне «Море островов» деп аударлады. Өйткені теңіздің 1500 аралы бар. Солтүстік жағы Қазақстанға жатады, ал оңтүстік жағы-Өзбекістанға. 2 оқушы- 1960 жылдардан Арал теңізі күн өткен сайын тартылып барады. 2004 жылға дейін суының деңгейі 10 метр төмендеген, кей жерде су жағадан 120 шақырым кашықтады. 3 оқушы-Арал теңізінде Аққұм атты жаңа кеңестік пайда болды. Сол жерден 75 миллион тонна тұзды дауыл көтеріп әкетіп, жан-жакка шашуда.