Бәйге спортының адам ағзасына физиологиялық әсері

БАТЫС ҚАЗАҚСТАН ИННОВАЦИЯЛЫҚ-ТЕХНОЛОГИЯЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ

Жаратылыстану-ғылыми пәндер кафедрасы

Тақырыбы: Бәйге спортының тірек қимыл жүйесіне әсері

Орындаған:ДШжС білім беру бағдарламасының 3 курс

Студенті Иманбаев Әділбек Асанұлы

Тексерген:PhD қауымдастырылған профессор

Меңдіғалиева Аягөз Сарсенбайқызы.

Орал 2022

Такырыбы: Бәйге спортының физиология га тигізер әсері

Жоспар

1.Кіріспе

2.Негізгі бөлім

2.1) Бәйге спортының шығу тарихы

2.2) Бәйге спортының ережелері

2.3) Бәйге спортының Қазақстанда даму

3)БКО да дамуы

4) Бәйге спортының тірек қимыл жүйесіне әсері

5)Байге атын баптау

6) Қорытынды

1.Кіріспе

Қазақ халқының ұлттық спорт ойынының бірден-бір көп тарағаны — бәйге мен аламан бәйге. Спорттың бұл түрінің өзгеше бір ерекшелігі сол — жарыс тек жазық жерлер мен ипподромдарда ғана өтіп қоймайды, спортшының өзі мен оның атына жоғары талап қойылатын ойлы-қырлы, жасанды, бөгесінді жерлерде де өткізіледі. Бір жағынан, бұлайша жарысты бұрын белгісіз, ойлы-қырлы жерлерде өткізу қазіргі заманғы ат спортының классикалық түріне жуықтайды. Бұл республиканың жергілікті халықтары арасында спорттың классикалық түрлерін кеңінен таратуға өзінің пайдасын тигізетіні сөзсіз. Әсіресе аламан бәйгенің спортшының тактикалың шеберлігін жетілдіруде маңызы орасан зор. Жарыста мықты да жылдам спортшылардың бәрі бірдей жеңе бермейді, мұнда кімде-кім жарысты жаттығу жағынан дұрыс құрып, жағдайды дұрыс бағалап, жарыстың барысында атының күшін тиімді пайдаланса ғана жеңіске ие болады. Жарыстың үлкен шаруашылық, тәрбиелік мәні де бар. Олай болатын себебі — жарысқа қосатын атты таңдап алып, оны баптап бәйгеге жаратуға дейінгі ұзақ мерзімге бәйге атына мініп шабатын бала үнемі басы-қасында болып, бапкермен бірге еңбек етеді. Бапкер бәйгеге шабатын атты ғана баптап қоймайды, оған мініп шабатын баланы да қоса әзір

Бәйге спортының ережелері

Жалпы ережелер

Қазақстан Республикасы Ұлттық спорт қауымдастығы «Бәйге» федерациясы әзірлеген осы Ереже «Алтын тұлпар» (51 км), «Аламан бәйге» (25-31 км), «Бәйге» (Топ бәйге) (16-21 км), «Құнан жарыс» (7-9 км), жорға жарысы (7-9 км) бойынша Қазақстан Республикасында өткізілетін барлық ресми жарыстар мен турнирлерде қолданылады. Қостанай жылқы тұқымының бәйгесі арнайы баппен реттеледі.

Жарысты өткізу тәртібі регламентпен (ережемен) анықталады. Регламентті және қажетті құжаттарды жарысты өткізетін ұйым даярлайды.

Жарыс ережесі мынадай тараулардан тұрады:

– атауы;

– мақсаттар мен міндеттері;

– өткізілетін орны мен уақыты;

– жарысты өткізу жүйесі, жарысты басқару;

– қатысатын ұйымдар мен жарысқа спортшылар;

– спортшылар, жаттықтырушылар, төрешілер және басқа да жарысқа спортшылардың тіркелген құрамы;

– жарысқа спортшылардың жасы мен жынысы;

– допингтік бақылаудан өткізу тәртібі;

– өтінім берудің мерзімі мен тәртібі;

– спортшы мен атты жарысқа жіберу ережесі;

– нәтижелерді бағалау тәртібі мен жеңімпаздарды анықтау;

– арыз бен наразылықтарды қарау тәртібі және осы жағдайларға байланысты шешім шығару;

– медициналық көмек, қоғамдық тәртіп және өрт қауіпсіздігін қамтамасыз ету;

– қаржылық шығын;

– жарыстың бағдарламасы;

– жарыс жеңімпаздары мен жүлдегерлерін марапаттау.

Регламенттің талаптары осы ережеге қайшы келмеуі [2]

3.Бәйге спортының Қазакстанда дамуы

Елорданың оңтүстік-батыс шетінде орналасқан «Қазанат» атшабарында бәйгенің төрт түрінен Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев кубогы жолындағы жарыс өтті. Бірінші болып 7 шақырымдық жарыс жолына шықты Келесі сын 9 шақырымдық құнан бәй¬геге 24 жүйрік қатысып, бірінші орын Алматы облысы Жамбыл ауданы¬нан келген Сұлтан Жоланұлының жүй¬рігі «Талхиз» атты торы байталдың маңдайына жазылса, екінші орын Сүлетай Нұрболат тізгіндеген «Бабур Амир» есімді құнанға, үшінші орын Алматы қаласының тұрғыны Олжас Әбдіхамит баптаған «Заманай» атты ағылшын жылқысына бұйырды. Одан кейін кіші аламан, яғни 16 ша¬қы¬¬рымдық топ бәйге жүйріктері жа¬рыс жолына шығып, ауыздығымен алыс¬¬қан 27 сәйгүліктің ішінен Алма¬ты облы¬сының Қарасай ауданынан әке-лінген «Қар¬лығаштың» (иесі – Секе¬най Бөбекбай) маңдайы жарқырап бірінші келсе, одан кейінгі орындарды Маңғыстау облысының тұрғыны Шадрах Ермекбайұлының «Ақ¬шолпан» атты торы биесі мен Алматы об¬лыс¬ының Жамбыл ауданынан келген Сұл¬тан Жоланұлының таза қанды қарагері бөлісті.«Бәйгенің көркі – аламан» де¬ген¬дей, 25 шақырымдық жарыс жолына әр тараптан қосылған 31 жүйрік бବғын сынады. Бұлардың арасында ү묬кен бәйгелерден бәс

1-сурет 2021жыл Елбасы кубогы марпаттау сәті

4.Бәйге спортының Батыс Қазақстанда дамуы

Ғұмар Қараш мерейтойына арналған шаралардың ең қызық тұсы 100 шақырымдық аламан болды. Жалпы Ақ Жайық өңірінде мұндай ұзақ бәйге бұрын өтпепті. Шараның алдында Жәнібек аудандық балалар-жасөспірімдер спорт мектебінің директоры Орынбасар Ғилымов, аудандық ат спорты федерациясының президенті Арсен Кенжәлиев және ат спорты федерациясы Борсы ауылдық бөлімінің…