Бала психологиясына отбасы ықпалы туралы баяндама

БАЛА ПСИХОЛОГИЯСЫНЫҢ ДАМУЫНА ОТБАСЫ

ЖАҒДАЙЫНЫҢ ЫҚПАЛЫ

Шайлаева Ару Базарбаевна

Луговой ауылы,Т.Рысқұлов ауданы,Жамбыл облысы

М.Горький атындағы орта мектебінің

педагог- психологі

Тал бесіктен жер бесікке дейінгі адам өміріндегі тәрбиенің ұйытқысы – ата – ана мен мектеп. Болашақ десек те, келешек десек те, бала – ұрпақ деген мағынаны білдіреді. Жас ұрпақ біздің өміріміздің тікелей жалғастырушысы ғана емес, еліміздің тірегі, мызғымас болашағы. Адамзаттың өміріндегі ең қымбаттысы, көз қуанышы – бала. Оның бойындағы табиғи қасиеттер, адамгершілік құндылықтар отбасында, мектепте, әлеуметтік ортада нәрленеді.Баланың бас ұстазы – ата –анасы.Тәрбие үрдісінің бір тарауы отбасымен жұмыс десек, отбасынан басталатын тәрбие мектеп өмірінен жалғасын табады. Қазақтың отбасында өмірге келген әр бала ес біліп, етек жиғанша, негізінен әке мен ананың тәрбиесінде болады. Бүгінгі мақсат әрбір бала мәдениеттің негіздерін білуі және түбегейлі біліммен сусындауы тиіс. Әрине, олардың жан – жақты дамуына ата –ана мен мектеп жағдай жасауы керек. Отбасында алған тәрбие мектепке келгеннен кейін одан әрі жалғасады. Баланың сабаққа зейін коюы, саналы қарауы, озат та тәртіпті оқушы болып өсуі ол мұғалім мен ата –ананың еңбегінің жемісі. Дұрыс өспеген ағаш жеміс бермесі анық. Бүгінгі тәрбие берудің ауқымы кең, талабы жоғары. Соған орай заман талабы үлкен жауапкершілік пен жоғары білімділік

Бала денсаулығын сақтау; Психологиялық көңіл – күй; Материалдық көмек; Жүйелі қадағалау; Уақыт бөлу, бағалау, қадағалау, көмектесу.

Бала тәрбиесіндегі ата –ананың рөлі өте жоғары. Мұғалімнің де орны ерекше, оны ешкім жоққа шығара алмайды. Дегенмен, баланың рухани өсуіне жол ашу үшін, қателеспес үшін ата – ананың рөлі ерекше деп ойлаймын. «Баланы жан – жақты етіп тәрбиелеу үшін, оны жан – жақты білу керек», - дейді, белгілі педагог К.Д.Ушинский.[2]

Әр адам – адамзаттың жеке дара өкілі болғанымен, өзіндік ерекшеліктерімен дараланады. Бала үшін ең маңыздысы – жанұя, үй ішіндегі жылылық, анасының мейірімділігі мен арқа сүйер әкесінің ыстық алақаны. Сонымен бірге, әке тәрбиесі жетіспейтін отбасылар кездесуде. Бала тәрбиелеуде ата –ана мен бала арасындағы қарым –қатынаста сұхбаттасу жетіспейді. Баланың психологиялық даму деңгейі артта қала береді. Психологиялық даму деңгейі деген не? Ол – қоршаған ортамен қарым –қатынастың жетіспейтіндігі. Отбасында берілетін тәрбиеге келетін болсақ, отбасын екіге бөліп қарастыруға болады: Жақсы тәрбие беретін отбасы және мүмкіндігі келмейтін отбасы бар. Сондықтан айтарым, тәрбие ешқандай үзіліс, демалыс дегенді білмейді. Белгілі педагог Ж.Ж.Руссо: «Бала туғанда ақ қағаздай болып таза туады, оның үстіне шимақты қалай салсаң, қағаз бетіне солай түседі, бала тәрбиесі де сол сияқты, өзің қалай тәрбиелесең, ол солай өседі». Баламен үнемі терең психологиялық байланыс орнату – тәрбиенің әмбебап шарты болып табылады. Бұндай байланыс балаға қай жаста болса да керек. Ата – анасымен білу, сезіну – балаға әке – шеше махаббатын, қамқорлығын сезінуге мүмкіндік береді.Осыған баланы жастайынан баулу керек. Себеб

Адамды адам ететін қоршаған орта және тәлім – тәрбие десек мектеп жасы балаларының тұлғалық ерекшеліктерінің қалыптасуына отбасы, отбасылық қарым –қатынас, отбасының психологиялық ахуалын тәрбиелеу стилінің маңызы зор екенін естен шығармаған жөн. Біздің бұл мәселені негізгі фактор ретінде алуымыздың себебі балалардың жеке адам болып қалыптасуына отбасының алатын орны ерекше. Дүниеге келген баланы бірінші көретін адам ата – анасы, жанұясы. Оның әлеуметтік ортасы бала дамуына жан –жақты әсер етеді.[4]

«Адам бақыты - бала» Тәрбие бала тумай тұрып, дүние есігін ашпай тұрып басталуы тиіс. Кейбір отбасында тәрбиенің қиындығы: әке мен…