Балалардың есту қабілетінің бұзылуы туралы мақала

БАЛАЛАРДЫҢ ЕСТУ ҚАБІЛЕТІНІҢ БҰЗЫЛУЫ

Автор

Аннотация

Бұл мақалада балалардың есту қабілетінің бұзылуының себептері, түрлері және оның баланың жалпы дамуына әсері қарастырылады. Сонымен қатар, есту қабілеті бұзылған балалармен жүргізілетін коррекциялық жұмыстардың бағыттары мен педагогикалық-психологиялық қолдау тәсілдері сипатталады. Зерттеу мақсаты – есту қабілеті бұзылған балалардың ерекшеліктерін анықтай отырып, тиімді көмектесу жолдарын ұсыну.

Кілттік сөздер: есту қабілеті, балалар, есту бұзылысы, инклюзивті білім, түзету педагогикасы, есту аппараты, коммуникация

Кіріспе

Балалар арасындағы есту қабілетінің бұзылуы – бүгінгі таңда өзекті медициналық-педагогикалық әрі әлеуметтік мәселелердің бірі болып отыр. Есту қабілеті – баланың айналамен қарым-қатынас жасауына, сөйлеу тілінің дамуына және тұлғалық қалыптасуына негіз болатын маңызды психофизиологиялық қызмет. Осы қабілеттің бұзылуы баланың танымдық, коммуникативтік және әлеуметтік дамуына елеулі кедергі келтіреді [2, 17]. Медициналық тұрғыдан алғанда, есту кемістігі есту ағзасының анатомиялық немесе физиологиялық ақауларымен тікелей байланысты болса, педагогикалық тұрғыда ол баланың оқу, сөйлеу және ойлау қабілеттерінің тежелуіне себеп болады. Әлеуметтік салада мұндай балалардың қоғамға бейімделуі мен әлеуметтену процесі күрделене түседі [1, 36]. Мақаланың негізгі мақсаты – балалар арасындағы есту қабілетінің бұзылу себептерін, оның салдарын, және педагогикалық көмек жолдарын қарастыру. Міндеттері: есту бұзылыстарының түрлерін жүйелеу, даму ерекшеліктерін сипаттау, және тиімді түзету әдістерін ұсыну. Статистикалық деректерге сүйенсек, дүниежүзі бойынша миллиондаған бала есту қабілетінің түрлі деңгейдегі бұзылыстарына ұшыраған. Қазақстанда да бұл мәселе жылдан-жылға өзектілігін арттыруда [3, 5].

Негізгі бөлім

Есту қабілетінің бұзылуы балалар арасында кең таралған бұзылыстардың бірі болып саналады және оның пайда болуына әкелетін себептер мен түрлері әртүрлі болып келеді. Жалпы алғанда, есту кемістіктері туа біткен және жүре пайда болған деп бөлінеді. Туа біткен есту қабілеті бұзылыстары нәресте ана құрсағында болған кезде немесе босану процесі кезінде туындауы мүмкін. Мұндай жағдайларға анасының жүктілік кезінде инфекциялық аурулармен ауыруы (мысалы, қызамық), дәрі-дәрмек қабылдауы немесе резус-қақтығыстар жатады [2, 41]. Ал жүре пайда болған есту кемістіктері бала дүниеге келгеннен кейін әртүрлі себептерге байланысты дамиды. Бұған жиі кездесетін инфекциялық аурулар (менингит, отит), бас жарақаттары, қатты шудың әсері (акустикалық факторлар), сондай-ақ кейбір антибиотиктер мен химиялық заттардың уытты әсері жатуы мүмкін [3, 53]. Есту бұзылыстарының дәрежесіне келсек, ол жеңіл, орташа, ауыр және терең деңгейлерге бөлінеді. Жеңіл дәрежеде бала есту қабілетінен толық айырылмағанымен, кейбір дыбыстарды ести алмай қиналады, ал терең дәрежеде есту мүлде жоғалады және сөйлеу тілі де дамымай қалуы мүмкін [4, 26]. Мұндай жағдайлар ерте диагностика мен арнайы көмек көрсету қажеттілігін туындатады

Есту қабілеті бұзылған балалардың даму ерекшеліктері олардың сөйлеу, ойлау, таным және әлеуметтік бейімделу үдерістеріне тікелей әсер етеді. Бұл балаларда ең алдымен сөйлеу тілі мен коммуникативтік дағдылардың дамуы тежеледі, себебі дыбыстық сөйлеуді қабылдаудағы қиындықтар оларды сөйлеу тілін қалыпты меңгеру мүмкіндігінен айырады. Дыбыстық бақылаудың болмауы сөздің дұрыс айтылуын, грамматикалық құрылымдарын және сөздік қордың дамуын шектейді. Олардың сөйлеу әрекетінде жиі фонетикалық және лексикалық қателер кездеседі, сөйлемдері қысқа, мағынасыз немесе толық емес болуы мүмкін. Коммуникациялық дағдылар да шектеледі, себебі олар ым-ишараға, мимикаға, жазбаша немесе арнайы тәсілдер арқылы қарым-қатынас жасауға бейімделеді…