Есту кемістігі бар балалардың сөйлеуін дамыту мақаласы

Дыбыс айтуға оқытудың негіздері Есту кемістігі бар балаларда ауызша сөйлеу тілінің дыбыс айту жақтарын қалыптастыру арнайы мектептің білімділік-коррекциялық жұмысының маңызды міндеттерінің бірі болып табылады. Бұл ауызша сөйлеу тілінің қарым-қатынаста қолданылатын тәсіл ретінде тілді меңгерудің негізгі және ойлаудың құралы болып түсіндіріледі. Естімейтіндерді дыбысты айтуға үйретудің міндеттерін анықтауда ең алдымен ауызша сөйлеу тілінің екіжақты қызметі туралы ескеру қажет: ол бір жағынан естіп отырған адамға қатысты болса,екінші жағынан айтып отырған адамға қатысты. Естімейтіндер үшін ауызша сөйлеу тілінің қарым-қатынас құралы екенін ескерек отырып, оларды дыбыстап айтуға үйретудің алғашқы және басты міндеті – олардың сөйлеу тілін жеткілікті түрде түсінікті ету. Есту қабілеті зақымдалған адамдар үшін ауызша сөйлеу тілі қарым-қатынас құралы ғана емес,сонымен қатар ойлау құрал болып табылады.Сол себепті дыбыстап айту айқын әрі анық болуы қажет. Екінші міндеті – дыбыстарды айтуда фонетикалық ережелер сақталатындай әрбір дыбыс,сөздің дәл болуы, анық түсінікті болуы. Естімейтін балаларды дыбыстап айтуға оқытудың мазмұны өзіне мынандай: оқушыларда ауызша сөйлеу тілінің фонетикалық жағд

Естімейтін балалар үшін ауызша сөйлеу тілінің қарым-қатынас құралы екенін ескере отырып, оларды дыбыстап айтуға үйретудің алғашқы және басты міндеті – олардың сөйлеу тілін жеткілікті түрде меңгеріп, түсінікті етіп айта білуі.Есту қабілеті зақымдалған адамдар үшін ауызша сөйлеу тілі қарым-қатынас құралы ғана емес,сонымен қатар ойлау құрал болып табылады.Сол себепті дыбыстап айту айқын әрі анық болуы қажет. Екінші міндеті – дыбыстарды айтуда фонетикалық ережелер сақталатындай әрбір дыбыстың,сөздің дәл, анық түсінікті болуы қажет. Сонымен қатарәрбір қойылған дыбыстардың артикуляциясын оқушы жақсы білуі керек. Бала дыбысты айта алмаған жағдайда әр дыбыс жеке-жеке қойылады және әртүрлі жағдайда дағдыландырылады.Оқушы сурдопедагогтың айтқан сөзін, буынды және дыбыстарды қабылдағанда естіп, көріп-есту арқылы және тактильді-вибрациялық қабылдауларына сүйене отырып жүргізеді. Қойылған дыбыстыр буында, сөзде, сөйлемде айтылып,дағдыландырылса ,оқушылардың сөйлеу тілі өз деңгейінде қалыптасады. Әр қойылған дыбысты айтып дағдыландыру үшін жаттығулар жүйесі пайдаланылады.Жаттығулар жүйесі үш түрлі жағдайда жүргізіледі.1.Дауысты дыбыстардың дұрыс артикуляциясын бекіту.2.Дауыссыз дыбыстардың дұрыс

Естімейтін балаларды дыбыстап айтуға оқыту әдістемесі

Есту кемістігі бар бала дыбыстарды дұрыс айту үшін әр дыбыстың артикуляциясын жақсы білуі керек.Қойылған дыбыстар буында,сөзде, сөйлемде айтылып дағдыландырылса,оқушылардың сөйлеу тілі өз деңгейінде дамиды. Естімейтін және нашар еститін балалар дыбыстарды дұрыс айту үшін әр дыбыстың артикуляциясын жақсы білу керек. Қойылған дыбыстар буында, сөзде, сөйлемде айтылып дағдыландырылса, оқушылардың сөйлеу тілі өз деңгейінде болады. Әр қойылған дыбысты айтып дағдыландыру үшін жаттығулар жүйесі пайдаланылады. Жаттығулар жүйесі үш түрлі жағдайда жүргізіледі:

Дауысты дыбыстардың дұрыс артикуляциясын бекіту

Дауыссыз дыбыстардың дұрыс артикуляциясын бекіту

Қойылған дауысты-дауыссыз дыбыстарды буында, сөзде, сөз тіркестерінде дифференциациялау

Құлағының есту кемістігі бар балалар мектебінде байланысты сөйлеу тілінің негізгі мақсаты- бірнеше сөйлемдермен өз ойын, сезімін, талабын баяндап беруге баларды үйрету, сонымен бірге істеген жұмыстары жайында кеңейтілген монолог құрастыруға үйрету. Есту қабілетінің нашарлауына, есту кемшілігіне байланысты оқушы үлкендерге еліктеу арқылы сөз, сөз мағынасын қабылдай алмайтындықтан арнайы түзету жұмыстары, байланыстырып сөйлеу тілі дағдыларын қалыптастыру іс-әрекеттері арнайы сурдопедагогикалық талаптарға сай жүргізіліп, естімейтін баланың байланыстырып сөйлеу тілі дағдылары қалыптастырылып, өмірге бейімделеді. Сөйлеу тілі есту қызметінің нашарлауына тікелей тәуелді. Естімейтін балалар нашар еститіндерге қарағанда даму деңгейі төмен. Естімейтін балалар сөйлеу тілін арнайы оқыту барысында ғана меңгереді, ал нашар еститіндер өздерінің есту қызметінің қалдығы көмегімен, сөздік қорын аз да болса жинай алады. Педагогикалық дерісті дұрыс ұйымдастыру үшін сөйлеу тілінің деңгейін, арнайы білім беру мекемесін анықтау мақсатында есту қызметінің деңгейін білу қажет.Сөйлеу тілінің дамуына есту қызметінің бұзылу уақыты үлкен әсер етеді. Есту қызметі бала өмірінің қай кезеңінде болмасын бұзылуы мүм

Сөзді қабылдау және оны ұғыну бір-бірімен тығыз байланысты. Сөзді дұрыс қабылдамай тұрып, оны ұғынуға болмайды. Ал естімейтін баланың дыбыстарды қадағаламауына байланысты сөзі таза болмайды, сондықтан да…