Бастауыш сынып математикасына арналған нұсқаулық

Ə.Б. Ақпаева, Л.А. Лебедева, Ж.Е. Өтемісова ҚАРАПАЙЫМ МАТЕМАТИКАЛЫҚ ҰҒЫМДАРДЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУ Мектепке дейінгі тəрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы бойынша мектепалды дайындық тобы мен сыныбы педагогтеріне арналған ƏДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым министрлігі ұсынған Алматыкітап баспасы

ƏОЖ 373.2 КБЖ 74.102 А 37 Ақпаева Ə.Б., Лебедева Л.А., Өтемісова Ж.Е. А 37 Қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру. Мектепке дейінгі тəрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы бойынша мектепалды дайындық тобы мен сыныбы педагогтеріне арналған əдістемелік нұсқау./ Ə.Б. Ақпаева, Л.А. Лебедева, Ж.Е. Өтемісова. – Алматы: Алматыкітап баспасы, 2017. – 167 бет. ISBN 978-601-01-3061-6 ƏОЖ 373.2 КБЖ 74.102 ISBN 978-601-01-3061-6 ©Ақпаева Ə.Б., Лебедева Л.А., Ж.Е. Өтемісова, 2017 © «Алматыкітап баспасы» ЖШС, 2017

Түсіндірме жазба «Қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру» оқу-əдістемелік кешені жаңа буынның төмендегі нормативтік құжаттарына сəйкес дайындалған. 1. Мектепке дейінгі тəрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты (Қазақстан Республикасының Үкіметінің 2016 ж. 15 мамырдағы № 292 қаулысымен бекіген). Аталған стандарт Қазақстан Республикасының мектепке дейінгі жəне мектепалды даярлық білім берудің жаңа методологиялық негізін анықтайды. 2. 1 жастан 6(7) жастағы балаларға арналған Мектепке дейінгі тəрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы (Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым министрлігінің 2016 ж. 22 маусымдағы № 391 бұйрығымен бекіген). 3. Мектепке дейінгі тəрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы (Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым министрлігінің 2016 ж. 12 тамыздағы № 499 бұйрығымен бекіген). Жаңартылған бағдарлама мектепке дейінгі білім берудің контекстегі 5 білімдік саласына жаңа мазмұн ұсынып отыр. ОƏК дайындаудың негізгі мақсаты – аталған нормативтік құжаттарда көрсетілген мектепалды даярлық пен бастауыш мектеп арасындағы оқытудың бірізділігін сақтау. Бағдарламада қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыру ұйымдастырылған оқу қызметін

2. Сан жəне санау

2.1. Заттарды санау 2.2. Жиын жəне логика элементтері 2.3. Тізбектер 2.4. Шамалар

3. Геометриялық фигуралар 3.1. Фигуралар мен денелер 3.2. Фигуралардың өзара орналасуы 4. Математикалық модельдеу 4.1. Математикалық тіл жəне математикалық модель

Мектепке келетін сəтте балалар жиын жəне сандар, пішін жəне шама туралы өзара байланысты білімнің салыстырмалы түрде кең аясын меңгеруі, кеңістікті жəне уақытты бағдарлап үйренуі керек. Тəжірибе көрсетіп отырғандай, дайындық тобының тəрбиеленушілерінің қиыншылығы əдетте абстрактілі білімді меңгеру, нақты заттармен, олардың бейнесімен жасалатын əрекеттерден сандармен жəне басқа да абстракт ұғымдармен жасалатын əрекеттерге өту қажеттілігімен байланысты. Мұндай деңгейге өту балада дамыған ақыл-ой өрісінің болуын талап етеді. Сондықтан мектепалды сыныпта балардың «тең», «көбірек», «азырақ», «бүтін жəне бөлік» сияқты кейбір маңызды математикалық байланыстарды, қатынастарды, тəуелділікті, шамалардың арасындағы тəуелділікті, өлшеу нəтижелерінің жəне т.б өлшем шамаларына тəуелділігін бағдарлай білу іскерлігін дамытуға ерекше көңіл бөледі. Балалар түрлі математикалық байланыстар, қатынастар орнату тəсілдерін, мысалы, жиын элементтерінің арасында сəйкестік орнату, жиын элементтерін іс жүзінде бір-біріне келтіріп салыстыру, шамалардың қатынастарын анықтау үшін беттестіру, тұстастыру амалдарын пайдалану тəсілін игереді. Олар сандық қатынастарды анықтаудың ең дұрыс тəсілдері – заттарды санау жə

ОƏК-нің ерекшеліктері Балалардың оқу əрекетіне қызығушылығын арттыру мақсатында авторлар өтпелі кейіпкерлер – ұл бала мен қыз баланы енгізді. Педагог оларға өзі есім бере алады. Біздің нұсқада бұл – Əлия жəне Сырым. Бұл тəсіл сөйлеу жəне тыңдау дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді. Педагог жағдай-тапсырмаларды ойнату тəсілін енгізеді, мұнда тапсырма кейіпкердің атынан беріледі немесе бала кейіпкерге түсіндірме береді. Əліппе-дəптердің сол жақ бетіндегі бірінші тапсырма жаңа тақырыпты суреттеуге көмектеседі. Біз ұсынып отырған №1 тапсырмалардың бүкіліне жуығын сыныпта/ топта балалардың қатысуымен модельдеуге болады. Сондықтан педагог балалардың іс-əрекетін тек əліппе-дəптерді қараумен шектемегені жөн. Екінші беттегі тапсырма жаңаны қолдануға, жиектеу дағдысын игеруге, қолды цифрларды жазуға дайындауға, логикалық, шығармашылық тапсырмаларды орындауға арналған. Барлық тапсырмалар əрекеттік сипатта екенін жəне баланың оны орындау процесіне белсенді қатысуын көздейтінін атап өткен жөн. Бұл – бояу, суретті толықтырып салу, біріктіру, жапсырмаларды жапсыру, жиектеу. Сондай-ақ «пішін, түс, көлем» деген белгілер көптеген тапсырмаларда жүреді. Шартты белгілердің бұл жүйесі балаларға тапсырма

Əрбір парақта өзінің іс-əрекетін рефлексиялау, өзіне баға беруге үйрету үшін сəттілік баспалдағы бар:  Үлестірмелі материалдар кешенді толықтырады жəне педагогке тек қолда бар материалды ғана емес, қиып дайындаған құралдарды пайдалана отырып, ҰОҚ-не жылдам дайындалуға мүмкіндік жасайды.  Интерактивті қосымша – интерактивті тақтаға арналған жиынтық полотнолар кешені. Сондай-ақ онда сан есімдерді есте сақтауға арналған өлеңдер жəне ҰОҚ-нің тұсаукесері бар. Тұсаукесерлер көп емес. Бұл ұғымдардың көрнекілігінің маңыздылығына қарамастан, осы жастағы балалардың материалды іс жүзінде əрекет жасаған кезде жақсы игеруіне байланысты.

Əдістемелік нұсқауда:  ұзақмерзімді жоспарлау;  қысқамерзімді жоспарлау;  негізгі терминдер мен ұғымдар сөздігі берілген.

Көптілділік саясатын іске асыру – жаңартылған мазмұндағы күрделі мəселелердің бірі, сондықтан біз негізгі терминдер сөздігін келтіріп отырмыз, оны педагог мүмкіндігінше баланың лексикалық қорына енгізеді.

Жоспарлау ерекшеліктері Ұзақмерзімді жоспарлау жаңартылған бағдарламаға сəйкес жасалған. Бөлімдер мен тақырыптардың бірізділігі сақталған. Əрбір ҰОҚ-де оқытудың бір-екі мақсаты таңдалған. Бұл педагогтің баланың жетістіктерін нормативтік бағалау үрдісін жеңілдетеді. Сондай-ақ жыл бойы өткен материалды үнемі қайталап отыру ұстанымы сақталған. Бұл мектепке дейінгі баланың қарапайым математикалық ұғымдарды берік меңгеруіне қажетті шарт болып табылады. Кейбір мақсаттарды жүзеге асыру үшін бір ҰОҚ-ті емес, ҰОҚ сериясы бөлінген. Материал жеңілден неғұрлым күрделіге көшу арқылы ашылады. Бағдарламаның соңғы бөлімін оқыған кезде «0.4.1.3. Көрнекілік негізінде қарапайым мысалдар мен тапсырмаларды шешу» мақсаты тұтастай ҰОҚ сериясына қойылған. Бұл «4.1. Математикалық тіл жəне математикалық модель» бөлімінің нақты жағдайларды модельдеуге жəне оларды математикалық тілге аударуға арналған неғұрлым жоғарғы тəртіптегі тапсырмаларда алдыңғы бөлімдердің материалын жалпылауға мүмкіндік беруіне байланысты. Ұзақмерзімді жоспарлауда өтпелі тақырыптар сақталған. Ұсынылған бірізділік бағдарламасында 8 лексикалық тақырып бар. Əр ҰОҚ-не 8 тақырыптың бірінің аясында тақырыпша берілген, ол математикалық тақыры

Мектепалды бағдарламасының 8 өтпелі тақырыбы:

1. Мен кіммін жəне қандаймын?

2. Мектеп не үшін керек?

3. Менің айналамда кімдер бар?

4. Менің айналамды не қоршап тұр?