Бастауыш сынып жаратылыстануына арналған нұсқаулық

А.Е. Манкеш

Жаратылыстану

ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы бойынша мектепалды дайындық тобы мен сыныбы педагогтеріне арналған

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі ұсынған

Алматыкiтап баспасы 2017

ӘОЖ 373.2 КБЖ 74.102 М 19

Манкеш А.Е. Жаратылыстану: әдіс. нұсқау: Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы бойынша мектепалды дайындық тобы мен сыныбы педагогтеріне арналған. / А.Е. Манкеш. – Алматы: Алматыкітап бас­пасы, 2017. – 240 б.

М 19

ӘОЖ 373.2 КБЖ 74.102

ISBN 978-601-01-3056-2

© Манкеш А.Е., 2017 © «Алматыкітап баспасы» ЖШС, 2017

Түсінік хат

Бұл әдістемелік нұсқау Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы «Таным» білім беру саласындағы «Жаратылыстану» ұйымдастырылған оқу қызметі (ҰОҚ) бойынша дайындалған. Жаңа буынның төмендегі нормативтік құжаттарға сәйкес дайындалған «Жаратылыстану» оқу-әдістемелік кешені: 1. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты (Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2016 ж. 15 ма­мыр­ дағы № 292 қаулысымен бекіген). Аталған стандарт Қазақстан Республи­ ка­сының мектепке дейінгі және мектепалды даярлық білім берудің жаңа методологиялық негізін анықтайды; 2. 1 жастан 6(7) жастағы балаларға арналған Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы (Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігінің 2016 ж. 22 маусымдағы № 391 бұйрығымен бекіген); 3. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы (Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігінің 2016 ж. 12 тамыздағы № 499 бұйрығымен бекіген). Жаңартылған бағдарлама мектепке дейінгі білім берудің контекстегі 5 білімдік саласына жаңа мазмұн ұсынып отыр. ОӘК дайындаудың негізгі мақсаты – аталған нормативтік құжаттарда көрсетілген мектепалды даярлық пен бастау

сипаттау, болжау біліктілігін дамытуға бағытталып, педагогтің жаңа білімді балаға қандай әдіс-тәсілдермен түсіндіруге болатындығы жан-жақты тал- данып, берілген. Осы берілген бағдарлама бөлімінде 6-7 жастағы тәрбиеленушілерді тәр- биелеу мен оқытудың төмендегідей мақсаты мен міндеттері анықталған. Мақсаты: табиғаттың заттары мен құбылыстары туралы баста- пқы түсініктерін, физикалық құбылыстар туралы қарапайым ұғымдарын қалыптастыру. Міндеттері: – табиғат нысандарын бақылау және қарапайым қорытынды шығару дағдыларын дамыту, олардың кейбір ерекшеліктерін көру және ажырату: сыртқы кейпі, мінез-құлық әрекеті (жануарлар), өсіп-өну жағдайлары (өсім- діктер), – табиғаттағы жеке өзара байланысты көру; – тұрмыстағы, табиғаттағы экологиялық салауатты мінез-құлықты және жағымсыз қылықтардың неге әкелетінін алдын ала білуді; – балалардың сөйлеу тілін, зейінін, ойлауы мен бақылау жүргізіп, қара- пайым қорытынды шығару білігін қалыптастыру.

«Жаратылыстану» ұйымдастырылған оқу қызметінің (ҰОҚ) мазмұны

«Жаратылыстану» ҰОҚ-ның мазмұны оқу бөлімдері бойынша ұйым- дастырылған. Оқу бөлімдері әрі қарай жинақталған білім, түсінік және дағдыларды қалыптастыру мақсаттарын көздейтін бөлімшелерден тұрады. Әрбір бөлімше ішінде реттілікпен құрылған оқу мақсаттары педагогке жұмысын жоспарлауға, балалардың жетістіктерін бағалауға және оларға оқудың келесі кезеңдері туралы ақпарат беруге мүмкіндік береді.

№ Бөлім Бөлімше

1 Жанды табиғат 1.1. Табиғат әлемін танудың қарапайым әдістері

1.2. Өсімдіктер әлемі

1.3. Жануарлар әлемі

1.4. Адам

2 Жансыз табиғат 2.1. Жансыз табиғат денелері мен заттары

2.2. Табиғат құбылыстары

3 Физикалық құбылыстар 3.1. Қозғалыс және күш

3.2. Жарық

3.3. Дыбыс

3.4. Жылу

3.5. Электрлік және магниттілік

Әдістемелік нұсқаудың мазмұнында басты, ғылыми түсініктер ерек- шеленіп, ұсынылған ҰОҚ-ның мазмұнындағы бақылаушылық дағдыларын қалыптастыратын әдістерді қалай қолдану керектігі де көрсетілген. Мұндай тәсіл балаларға алғашқы бақылау негізіндегі іздену дағдылары мен өз бе- тінше іздену жұмыстарын орындау үшін белгілі бір облыстың аясындағы базистік білім алып, бақылау, тәжірибе жасау тәсілдерін меңгеруге көмек- теседі. Кіші жастағы балаларға бақылау негізіндегі ізденіп оқытудың тәжі- рибелік міндеттерін шешуге көмектеседі және ғажайып ғылым әлеміне жол ашады.

«Жаратылыстану» ҰОҚ-ның тұжырымдамалық идеясы, оның ерекшеліктері, мақсаттары мен міндеттерінің қазіргі білім берумен сәйкестігі

«Жаратылыстану» – жаңа ҰОҚ. Балалар қоршаған орта туралы алған білімдерімен өз беттерінше ізденіп, ақпараттарға талдау жасап үйрене- ді. Әдістемелік нұсқаудың негізі – қоршаған ортадағы адамның белсенді рөлі, өзгеріп және жаңадан пайда болып жатқан әлемдегі адамның табиғат- тағы іс-әрекеттері. Осы идеялар Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011–2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасына, Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартына, Балалардың функционалдық сауаттылығын дамыту жөніндегі 2012–2016 жылдарға арналған ұлттық іс-қимыл жоспарына, «Жаратылыста- ну» оқу бағдарламасына сәйкес келеді. «Жаратылыстану» құрылымы мен мазмұны балаларды тек білім алуға ынталандырып қана қоймайды, сонымен қатар жеке тұлға ретінде дамуына мақсат қоюға көмектеседі. Бүгінгі таңдағы білім жоғары деңгейдегі ойлауға, қоғамдық, комму- никативтік және зияткерлік жағдайларға бейімделуді қажет етеді. Оқу ма- териалдарын оқыту жеке және тәжірибелік деректер, танымдық құрылым арқылы меңгертіледі. Ғылыми түсініктер мен ұғымдарды меңгеру іс-тәжі- рибе жүзінде, яғни тәжірибе, тәжірибелік жұмыс, саяхат барысында жүзеге асырылады және танымдық тәсілдер мен өмірл