бастауыш жаратылыстану элективті курсы

БАҒДАРЛАМА

«ҒАЖАЙЫП ЖАРАТЫЛЫСТАНУ» ЭЛЕКТИВТІ КУРСЫ

1-4 - сынып оқушыларына арналған

(1-сынып, аптасына 1 сағат, барлығы 33 сағат

2-4 сынып, аптасына 1 сағат, барлығы 34 сағат)

Атейбек Сандуғаш Тұрсынбайқызы

Алматы қаласы Білім басқармасының Қалалық білім берудегі жаңа технологиялардың ғылыми-әдістемелік орталығының бастауыш сыныптар бойынша әдіскері

Пікір жазғандар:

Жумабаева А.Е., Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университетінің «Бастауыш оқыту педагогикасы мен методикасы» кафедрасының меңгерушісі, п.ғ.д., профессор.

Рыскулбекова А.Д., «Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ аға менеджері, п.ғ.к.

Мергенбаева Н.О., №148 мектеп-гимназияның бастауыш сынып мұғалімі, шебер-педагог

Түсініктеме хат мазмұны

Жаңа қоғам кеңістігінде жас ұрпаққа жаңаша білім беру жолында түбегейлі өзгерістер жүріп жатыр. XXI ғасыр ғылым мен білімнің қарыштап дамыған ғасыры деп аталатыны мәлім. Сондықтан қазіргі ұстаз шәкіртіне ғылым негіздерінен мәліметтер беріп қана қоймай, оны білім, ақпарат, қатаң бәсеке жағдайында өмір сүріп, жаңа дәуір жаңалықтарымен суарып отыруға тиісті. Сондықтан, адамның адамға қатынасын ізгілендіру мәселесінің әлем деңгейінде көтерілуінде мәдениеттің маңызы зор.

Бүгінгі ағарту саласының өзекті мәселелерінің бірі оқытушы мен оқушының ғылыми-зерттеушілік мәдениетін қалыптастыру. Педагогика ғылымында оқушының зерттеушілік мәдениеті ұғымы теориялық-әдіснамалық, философиялық, іргелі ғылыми парадигмалар мен таным теориясы, ғылыми таным, педагогикалық методология, ғылыми-зерттеу жұмысы, тұтас педагогикалық процесс, педагогикалық рефлексия, педагогикалық білім ұғымдарымен өз мәнін ашады.

Ғылым мен білім беру тығыз байланыста. Білім беру - ғылыммен шұғылдану үшін қажетті білім мен зияткерлік біліктер деңгейімен қамтамасыз етеді. Ғылым - білім берудің мазмұны болып табылатын әлем туралы жаңа білім береді. Қазіргі уақытта оқушылардың ғылыми-зерттеушілік іс-әрекетін дамыту бағыты белсенді түрде дами бастады. Бұл оқушылар мен мұғалімдер және ата-аналар үшін де өте қызықты, әрі қажетті бағыт. Ол оқушыларды оқуға қызықтыруға, ой-өрісін кеңейтуге, олардың мәдени деңгейін жоғарлатуға, сондай-ақ, ең маңыздысы, интеллектуалды белсенділігін, сонымен қатар оқудағы іс-әрекетін жоғарлатуға себепші болады.

Бағдарлама мемлекеттік білім беру стандартына негізделіп, жаратылыстану пәнінің оқу бағдарламасын басшылыққа ала отырып жазылды. «Қызықты жаратылыстану» мазмұны «Жаратылыстану» пәнінен берілген тақырыптарды терең меңгеріп, ғылымды түсінуіне, бастауыш мектепте «Биология», «География», «Химия», «Физика» пәндерін оқытудың негізін қалауға, алған білімдерін күнделікті өмірде (үйде, мектепте, табиғат әлемінде) қолдануға және қоршаған ортаны тұтастай қабылдап, оны қорғап, бағалай білу біліктерінің дамуына ықпал етуімен анықталады.

«Дүниенің көрінген, не көрінбеген сырын түгелдеп, ең болмаса денелеп білмесе, адамдықтың орны болмайды»-, деп Абай Құнанбаев айтқандай табиғаттың сырларын ұғып, аспан денелері – Күн, Ай, жұлдыздарды, жер бетіндегі ауа, су, жануарлар мен өсімдіктерді зер салып бақылайды. Табиғат денелері мен құбылыстардың бір-бірімен байланыс заңдылықтарын ашуға тырысады. Сондай-ақ өз дене мүшелерінің қызметін біледі, туған ел мен жер туралы танымы кеңейеді.

«Ғажайып жаратылыстану» элективті курсының бағдарламасы келесі нормативтік-құқықтық құжаттарды негізге ала отырып әзірленді:

1.Мемлекеттік жалпыға міндетті бастауыш білім беру стандарты (ҚР БжҒМ 31.10.2018 ж. №604 бұйрығы).

2. Бастауыш білім беру деңгейінің 1-4-сыныптарына арналған үлгілік оқу бағдарламалары (ҚР БжҒМ 03.04.2013 ж. №115 бұйрығы (08.04.2016 ж. №266, 10.05.2018 ж. №199, 17.10.2018 ж. №576).

3. Қазақстан Республикасында білім беруді және ғылымды дамытудың 2020-2025 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы (ҚР Үкіметінің 2019 жылғы 27 желтоқсандағы № 988 қаулысы).

4. Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту жөніндегі 2012-2016 жылдарға арналған ұлттық іс-қимыл жоспары (ҚР үкіметінің 2012 жылғы 25 маусымдағы №832 Қаулысы).

Бағдарламаның мақсаты: жаратылыстану ғылымы бойынша бастауыш сынып оқушыларының табиғи білім құмарлығын дамыта отырып, әлем туралы ой-өрісін кеңейтуге, адамның табиғи және әлеуметтік ортасы туралы білім жүйесі, табиғат пен қоғамның өзара байланысы мен өзара тәуелділігі туралы жалпы адамзаттық құндылықтар тұрғысындағы түсініктерін қалыптастыруға бағыттау.

Осы мақсатқа жету жолында төмендегідей міндеттерді шешу қарастырылады:

- қоршаған әлемнің күрделілігі мен көпқырлылығын, сондай-ақ табиғи құбылыстар мен процестердің өзара байланысын ұғындыру;

- жанды және жансыз табиғатта болып жатқан кейбір табиғи құбылыстар мен процестердің себептерін түсіндіру;

- жаратылыстану-ғылымдық білімнің адамның көптеген іс-әрекет түрлері үшін маңыздылығына көз жеткізу;

- алуан түрлі практикалық және зерттеу әрекеттері арқылы алынған білімнің күнделікті өмірмен байланысын түсінуге бағыттау;

- табиғат құбылыстары мен процестерін түсіндіру, сипаттау, болжау үшін қолдану білігін дамыту;

- зерттеу іс-әрекетіне және оның нәтижелеріне оқушылардың құнды қарым-қатынасын қалыптастыру;

- ғылыми танымдық әдістерге және зерттеу міндеттері мен проблемаларын шешу технологияларына үйрету;

- зияткерлік, шығармашылық қабілеттерін, сыни тұрғыдан ойлау қабілетін қарапайым зерттеулер, құбылыстарды талдау, қабылдау және түсіндіру барысында дамыту;

- күнделікті өмірде тіршілік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, заманауи технологияларды сауатты пайдалану, денсаулық пен қоршаған ортаны қорғау үшін дағдыларын қалыптастыру.

«Ғажайып жаратылыстану» элективті курсы бағдарламасының мазмұнын ұйымдастыру бойынша оқу жүктемесінің көлемі:

1-сыныпта – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 33 сағат;

2-сыныпта – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 34 сағат;

3-сыныпта – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 34 сағат;

4-сыныпта – аптасына 1 сағат, оқу жылында – 34 сағатты құрайды.

Курс бағдарламасында оқушылардың бойында қалыптастыру қажет рухани құндылықтар (шығармашылық жəне сын тұрғысынан ойлау, коммуникативтік қабілеттер, өзгелердің мəдениетіне жəне көзқарастарына құрметпен қарау, жауапкершілік, денсаулық, достық жəне айналадағыларға қамқорлық көрсету, өмір бойы білім алуға дайын болу) мен дағдылар (сын тұрғысынан ойлау, білімді шығармашылық тұрғыдан қабылдау қабілеті, мəселелерді шешу қабілеті, ғылыми-зерттеу дағдылары, коммуникативтік дағдылар (тілдік дағдыларды қоса), жеке жəне топпен жұмыс жасай алу қабілеті, АКТ саласындағы дағдылар) ескеріліп, пəн бойынша білім деңгейі, дағдылар мен құзыреттіліктер қарастырылады. Аталған құндылықтар мен дағдылар бағдарламада белгіленіп, оқу жоспарының негізі болып табылады.

Сонымен қатар бағдарламадағы білім мазмұнының оқушы мүмкіндігі мен оның психологиялық даму деңгейіне сәйкес келуі «спиральді даму» теориясына негізделген.

Спиральді даму дегеніміз – бір деңгейден екінші деңгейге көтерілу заңдылығы. Адамның өсуі мен дамуы бір кезеңнен екінші кезеңге өтуі біртіндеп жүзеге асырылады. Көп жылғы зерттеудің негізінде пайда болған спиральді даму теориясы – бұл жеке адамның немесе адамдар тобының сенімі, нанымы, құндылықтар жүйесінің дамуы деген сөз. Білім мазмұнын жаңарту аясында дайындалған курс бағдарламсы осы спиральді құрылым бойынша жасалған.

Бұл бағдарламаның негізгі басымдықтары:

оқушы қайталап оқыған сайын ақпарат бекітіліп отырады;

жеңіл идеялардан анағұрлым күрделі идеяларға қисынды жолмен ауысуды жүзеге асыруға мүмкіндік береді;

оқушыларға бұрын алған білімін оқу мақсатына жетуде жетістіктерге қол жеткізу үшін қолдану ұсынылады.

Спиральді оқу бағдарламасының құрылымында оқу бағдарламасының оқу мақсаттары оқушылардың сыныптан сыныпқа көшу барысында анық көрінеді.

Тұрақтылау (мазмұндық) бөлімі

1-сынып

Аптасына – 1 сағат. Барлығы – 33 сағат

I. Кіріспе ( 1 сағат)

1-сабақ (1сағат)

«Ғажайып жаратылыстану» таныстырылымы арқылы қоршаған орта, табиғат, адам туралы жалпы түсінік беру. Мектеп ауласына, саябаққа бару.

II. Адам және табиғат (барлығы – 17 сағат)

2-сабақ (1сағат)

Тақырыбы: «Адам және табиғат»

Адам мен табиғаттың қарым-қатынасы туралы әңгімелеу. Адамның қоршаған орта табиғатымен байланысы.

3-сабақ (1 сағат)

Тақырыбы: Табиғат - тіршілік көзі

Табиғат дегеніміз не? сұрағына топтық жұмыс арқылы оқушылар өздері жауап іздейді. Соңында саябаққа, мектептің ауласына саяхаттау.

4-сабақ (1 сағат)

Тақырыбы: Тірі табиғат

Тірі табиғат дегеніміз не? Табиғат құндылығының маңыздылығы, табиғат пен адам қатынасының үйлесімділігі. «Суретті қимылмен әңгімелеу», «Киімдер тізбегі әңгімесі», «Қазына іздеу» жаттығулары арқылы тапсырмалар орындау.

5-сабақ (1 сағат)

Тақырыбы: Өлі табиғат

Өлі табиғат дегеніміз не? Оған нелер жатады. «Суретті қимылмен әңгімелеу», «Киімдер тізбегі әңгімесі», «Қазына іздеу» жаттығулары арқылы тапсырмалар орындау.

6-сабақ (1 сағат)

Тақырыбы: Адамзаттың қоршаған табиғатқа қамқорлығы

Сурет көрмесін, мақал-мәтел, өлең мүшайрасын ұйымдастыру.

7-сабақ (1 сағат)

Тақырыбы: «Өсімдіктер патшалығы»

Өсімдіктер жайлы жалпы мәлімет. Өсімдіктің түрлері туралы https://imektep.kz/kz/osimdik-turleri сайтынан бейнефильм көру. Өсімдіктердің негізгі сипаттамаларын анықтайды; жабайы өсімдіктер мен мәдени өсімдіктерді ажыратады Өсімдіктер туралы не білеміз? «Қаламызда, ауламызда өсіп тұрған өсімдіктер» тақырыбында альбом, гербарий жасау.

8-сабақ (1 сағат)

Тақырыбы: Өсімдік бөліктері. «Тамыр туралы» өсиет әңгіме

Өсімдіктердің негізгі бөліктерін ажыратады. (Кішкентай лавр ағашы туралы біледі.Өзеннің жиегінде өскен ағаштар бар күштерін үлкен гүлдері мен қалың жапырақтарына, биік әрі әдемі өсуге жұмсайды. Ал кішкентай лавр ағашы бар күшін тек тамырына жібереді.Бір күні дауыл соғады...)

9-сабақ (1 сағат)

Тақырыбы: Өсімдіктер неліктен салқын?

Өсімдіктердің тіршілігіне қажетті жағдайларды зерттейді. Жапырақтың үстіңгі қабатының қызметі туралы біледі.

10-сабақ (1 сағат)

Тақырыбы: Менің үйдегі «Жасыл достарым»

Мәдени өсімдіктерге күтім жасаудың тәсілдерін сипаттайды.

11-сабақ (1 сағат)

Тақырыбы: Өсімдіктер туралы қызықты мәліметтер

Оқушыларға алдын ала өсімдіктер туралы қызықты мәліметтерді біліп келуді тапсыруға болады. Мысалы, жыртқыш өсімдіктер, ерекше өскен өсімдіктер және т.б. Әңгімелесу. Зерделеу. Танымдық бейнефильм көрсету немесе таныстырылым (презентация) жасау. Өсімдіктердің алуан түрлері туралы коллаж жасау.

12-сабақ (1 сағат)

Тақырыбы: «Жануарлар патшалығы»

Жануарлар туралы түсінік. «Bilim lend» сайтынан «Жануарлардың әралуандығы» туралы видеофильм көрсету. Жабайы және үй жануарлары. «Жануарларды сипаттамаларымен сәйкестендіру», «Жануарларды тиісті топқа жікте» ойыны. «Менің сүйікті жануарым» тақырыбында коллаж жасау, пластилиннен мүсінін дайындау немесе суретін салу.

13 сабақ (1 сағат)

Тақырыбы: Жабайы және үй жануарлары

Жабайы және үй жануарларымен таныстыру. «Жануарларды сипаттамаларымен сәйкестендіру», «Жануарларды тиісті топқа жікте» ойыны.

14-сабақ (1 сағат)

Тақырыбы: Жануарлар туралы қызықты мәліметтер

Оқушыларға алдын ала жануарлар туралы қызықты мәліметтерді біліп келуді тапсыруға болады. Әңгімелесу. Зерделеу. Танымдық бейнефильм көрсету немесе таныстырылым (презентация) жасау. «Тиін-бағбан», «Қоянның тісі туралы қызықтар» және т.б. Жабайы жануарлар мен өсімдіктер арасындағы байланысты ұғынады. (Миллиондаған теректердің көптеп өсу себебі, тиіннің тығып кеткен дәндерін ұмыт қалдырғаннан болуы керек.).

15-сабақ (1 сағат)

Тақырыбы: Жануарлар қыс мезгілінде қалай «киінеді?»

Жыл мезгілдерінің ауысуына жануарлардың бейімделуін түсінеді.

16-сабақ (1 сағат)

Тақырыбы: «Құстар – біздің досымыз»

Құстар туралы жалпы мәлімет. «Құстарды сипаттамаларымен сәйкестендіру», «Құстарды тиісті топқа жікте» ойыны. https://www.youtube.com/watch?v=WLrquUYc40A сілтемесі немесе басқа да ресурстардан құстар туралы бейнефильм көру.

17-сабақ (1 сағат)

Тақырыбы: Құстар туралы қызықты деректер

«Құстардың қорегі», «Құстардың құпиясы», «Құстардың өмірі», «Құстар туралы қызықты деректер» тақырыптарында шығармашылық жұмыс (мұғалім оқушылармен бірлесе отырып, әр топқа әр түрлі жұмыс тапсырса болады: жұмбақтар, мақал-мәтелдер, сөзжұмбақ құрастыру және т.б.).

II. Бізді қоршаған орта (барлығы – 9 сағат)

18-сабақ (1 сағат)

Тақырыбы: Отбасым және мен

«Отбасы дегеніміз не? Отбасы құрамы. «Менің отбасым» тақырыбында альбом, сурет көрмесі немесе таныстырылым жасау.

19-сабақ (1 сағат)

Тақырыбы: «Дос болсаң, берік бол, досыңа серік бол»

Дос. Достық туралы ұғымдар.

20-сабақ (1 сағат)

Тақырыбы: Дені саудың - жаны сау

Денсаулық туралы ақпарат беру. Imektep сайтынан «Денсаулық» туралы бейнефильм көрсету. «Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде» тақырыбында пікірталас. Мектеп медбикесінің қатысуымен «Дені саудың – жаны сау» тақырыбында…