Биологиядағы диалогтік оқыту туралы мақала

БИОЛОГИЯ САБАҒЫНДА ДИАЛОГТІК ОҚЫТУДЫ ҚОЛДАНУ ОҚУШЫЛАРДЫҢ БІЛІКТІЛІГІН АРТТЫРАДЫ

А. К. Смагулова, биология 1 курс магистранты, Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университеті, Көкшетау қаласы, [email protected]

Диалог ол жұпта әңгіме, сұхбат, топта дебат пікірталас, диспут, ортада зерттеушілік, мәлімет алмасу, дәйек түрінде болады. Сыныптағы диалогты әрекет жасау үшін әркімнің дауысы болуы керек, демократиялық жағдай туғызу керек, мұғалім дұрыс сұрақтар қоя білу керек, мәртебесі төмен және жоғары сұрақтар болуы тиіс деп санаймын. Диалог арқылы оқыту оқушылардың білім алуға деген қызығушылығын кеңейтеді. Сол себепті біз кез келген сабағымызда оқушыларымызға сұрақтар қоямыз және қойылған сұрақтың дұрыс жауабын алуға тырысамыз. Диалогтық оқытудың ауызша түріне берілген тапсырмаларға негізінен сөзге шебер, білімді, алғыр оқушылар мүдірмей жауап береді. Ал диалогтық оқытудың жазбаша түріне берілген тапсырмаларға оқушылар жаппай ойлағандарын әуелі ойланып қағаз бетіне жазады және оны қорғаған кезде де жазғандарына қарап айтады.

Выготский білім беру моделі оқушының диалог құру нәтижесінде білім алады деп жорамалдайды. Оқушының білім деңгейін дамытуға әлеуметтік көмек көрсетуде мұғалімнің рөлі ерекше.[1 ]

Мерсердің зерттеуіне сәйкес, әңгімелесу оқушылардың білім алуының ажырамас бөлшегі болып табылады және әңгімелесудің үш түрі бар. Әңгіме-дебат,топтық әңгіме, зерттеушілік әңгіме. Сонымен қатар диалог сұрақ-жауаптан туындайды. Сол сұрақтарды дұрыс қою маңызды дағдылардың бірі болып табылады, сұрақ дұрыс қойылған жағдайда сабақ берудің тиімді құралына айналады және оқушылардың білім алуына қолдау көрсетіп, оны жақсарта және кеңейте алады.[ 2]

Мұғалімге арналған Нұсқаулықта көрсетілгендей «Көп деңгейлі сұрақ» стратегиясы. Тура сұрақтар . Мұндай сұрақтар қандайда бір фразаны немесе түрлерін еске түсіру үшін қойылады. Сұрақтардың жауаптары мәтіннің ішінде кездеседі, оқушыдан оны жаттап алып, айтып беру талап етіледі. Өзгертуді талап ететін сұрақтар жауап берушіден мағлұматты басқа формада жеткізуді күтеді. Мұндай сұрақ қою кезінде оқушы ойша болатын жағдайды елестетіп көріністі суреттеп береді. Оқушылар ойша елестеткен кейіптер мен дыбыстарды талқылайды. Олар ең алдымен елестету тәжірибесін жинайды, содан кейін сөйлеу арқылы басқаларды өз қабылдауымен таныстырады. Интерпретациялау-сұрақтары оқушыларды идеялар мен фактілер, анықтамалар мен құндылықтар арасындағы байланыстарды табуға үйретеді. Сұрақ-тіркеме оқушыларға мәселені шешуге немесе келесі мәселенің логикасы мен себептерін зерттеуге мүмкіндік береді.

«Оқытудағы әңгімелесу-қарым-қатынас жасаудың бірсарынды емес, керісінше, идеялар екіжақты бағытта жүре отырып, осының негізінде оқушының білім алуы жүретін өзара байланысты үдеріс» .[ 3]

Диалог барысында оқушылар келісілген нәтижеге жетуүшін күш-жігерін жұмсайтын және Мерсер сипаттағандай білімді бірлесіп алунемесе «пікір алмасу» барысында тең құқылы серіктестіктер болып табылады. Пікір алмасу оқушылармен диалог құру арқылы іске асады, дегенмен оны оқушылар бірлескен зерттеу барысында анықтай алады. [2 ]

Сұрақ қою арқылы мұғалім:

- оқушыларды тақырып бойынша және сындарлы сөйлеуге ынталандырады.

- оқушылардың шынайы қызығушылығы мен сезімдерін анықтайды.

- білімге құштарлықты дамытады және зерттеуге ынталандырады.

- оқушыларға білімін қалыптастыруға және вербалдандыруға көмектеседі.

- оқушылардың сыни тұрғыдан ойлауына ықпал етеді.

- оқушыларға сыни тұрғыдан ойлауға көмектеседі.

- оқушылардың бір-бірінен үйренуіне, басқа оқушылардың идеяларын

құрметтеуіне және бағалауына ықпал етеді.

(Мұғалімге арналған нұсқаулық, 41 - бет.)

«Диалогтік оқыту» модулі бір жағынан қызықты болса, екінші жағынан барлық мән-жайын түсінуді қажет ететін модульдердің бірі. Оқу үрдісіне оқушылардың барлығы белсенді жұмыс…