химия элективті курс 7-11 сынып оқушыларына арналған

БАҒДАРЛАМА

элективті курс

гимназиялық (лицейлік) компоненттің арнайы курстары

Химиядағы әртүрлі деңгейдегі есептерді шешу практикумы

(Тереңдетілген химия курсы)

7-11 сынып оқушыларына арналған

аптасына 3 сағат, барлығы 102 сағат

С.А. Каумбаев

Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университетінің 2 курс доктаранты, М.Ганди атындағы №92 мамандандырылған лицейінің химия пәні мұғалімі

Ш.Б. Даулетияр

«Inter-Lingua» лицейінің химия пәні мұғалімі

Пікір жазғандар: Ахатова З.С., х.ғ.к, ҚазҰАУ-нің агробиология факультеті «Өсімдік қорғау және карантин» кафедрасының қауымдастырылған профессоры;

Касенова Б.А., х.ғ.к, ҚазҰАУ-нің агробиология факультеті «Өсімдік қорғау және карантин» кафедрасының қауымдастырылған профессоры;

Акказина Ержан, х.ғ.к, аль-Фараби атындағы ҚазҰУ-нің химия факултетіндегі химиялық физика және материалтану кафедрасының аға оқытушысы;

Омарова Айжан, х.ғ.к, аль-Фараби атындағы ҚазҰУ-нің химия факултетіндегі химиялық физика және материалтану кафедрасының аға оқытушысы.

Түсініктеме хат

Қазіргі кезеңдегі ғылым мен техниканың даму деңгейі әрбір оқушыда сапалы және терең білім мен іскерліктің болуын, олардың шығармашылықпен жұмыс істеуін, ойлау логикасының болуын талап етеді. Педагогтар алдында тұрған мақсат - еліміздегі білім беруді халықаралық деңгейге көтеру және білім сапасын арттыру. Жаратылыстану – математикалық бағыттағы мектептер мен сыныптарда химияны оқыту қандай да болмасын ғылым, технология салаларын дамытуда химияның үлесі көрініс беретін кәсіптік маңызы бар оқу материалдарын терең зерделеуді қамтамасыз етеді.

Бұл 7-11 сынып оқушыларына арналып жасалынған және арнайы курстың мақсаты дарынды балаларды олимпиадалардың барлық деңгейлерінің мазмұнымен таныстыру. Мектептен бастап халықаралық олимпиадаларға дейін жетемін деген талапкерлер осы бағдарламада аталған мәселелерді қалай да болса меңгеруі керек. Бірақ соңғы кезде олимпиада деңгейінің қиындауына байланысты мектеп курсында алынған білімдері жеткіліксіз болып жатыр. Олимпиадалардың деңгейлері күннен күнге қиындамаса, оңайлайтын түрі жоқ. Қазіргі олимпиадалардың деңгейлерінің тым жоғары болғандығы соншалық, мектеп бағдарламасынан көп тысқары кетті. Мұғалім өзі оқушының дайындықты бастаған кездегі деңгейіне қарай қосып-алып немесе тақырыптардың кезегін басқаша орналастыруына болады. Қай тақырыпқа қанша уақыт бөлу де әркімнің өз еркінде, себебі көп нәрсе оқушының бастапқы дайындығына және қабілетіне байланысты, әйтеуір осы бағдарламада келтірілген сұрақты тиісті мерзімде меңгерсе болғаны. Оқушыларды арнайы әдебиеттермен қамтамасыз ету олимпиадаларға дайындалу кезінде өте маңызды орын алады. Біраз дағдыланғаннан кейін кейбір дарынды оқушылар тiптi мұғалімді керек қылмайды, жақсы оқулықтар мен оқу құралдары болса болды. Олардың тiзiмiн уақыт

Бағдарламаның мақсаты:

Оқушылардың химия пәніне қызығушылықтарын дамытып, химиядан мектеп бағдарламасына сәйкес және күрделілігі жоғары есептерді шығаруға дағдыландыру;

Химия пәні бойынша алған теориялық білімдерін бекітіп, дамытып, іс жүзінде қолдана білуге үйрету;

Оқушыларды жауапкершілдікке, бастаған ісін аяғына жеткізуге, тиянақты болуға тәрбиелеу;

Химия пәні бойынша мамандық таңдау жолында дұрыс бағдар беру;

Оқушылардың ғылыми-көпшілік әдебиеттермен жұмыс жасай білу қабілетін дамыту;

Оқушылардың жалпы биология және органикалық химия курстары бойынша білімдерін толықтыру, жетілдіру, тереңдету.

Бағдарламаның міндеттері:

Химия пәнінен оқушылардың жалпыға бірдей білім стандартын меңгеріп және алгоритмдік деңгейге жетулеріне мүмкіндік жасау;

Химия пәнінен есептер шығарудың түрлі тәсілдерін меңгерту;

Оқушылардың ойлау қабілеттерін дамытып, шығармашылық деңгейлерін көтеру;

Оқушыларды өз бетімен белсенді жұмыс істеуге үйрету;

Оқытуды өмірмен тығыз байланыстыру.

Бағдарламаның өзектілігі:

Бұл бағдарламада химияны тереңдетіп оқытудың аса маңызды міндеттері оқушылардың бейорганикалық және органикалық химия туралы қалыптасқан түсініктерін, білімдерін кеңейту, оны биохимия, зат құрылымын зерттеудің аспаптық әдістері бөліміне келгенде биохимия ұғымдармен байланыстыру, химия есептерін шешкенде теорияларға сүйеніп, есеп шешу әдістерін қолдануды дамыту, теориялық білімді практикамен ұштастыру, оқушылардың білімдерін тереңдету мақсатымен жасалған.

Күтілетін нәтиже:

Оқушылардың теориялық және практикалық білімдері қалыптасады;

Оқушылар есептерді шығарудың алгоритмдерін үйренеді;

Оқушылар есептерді шығарудың түрлі тәсілдерін меңгереді;

Оқушылардың өз бетінше жұмыс жасау қабілеттері дағдыланады;

Оқушылардың ойлау қабілеттері дамып, шығармашылық деңгейлері көтеріледі;

Оқушылардың пәнге деген қызығушылықтары артады;

Оқушылардың мамандықты таңдауына көмектеседі;

Мұғалім еңбегін бағалауға мүмкіндік береді.

Тұрақтылау (мазмұндық) бөлім

7 сынып

І тарау. Химия курсының мазмұнына қойылатын талаптар (24 сағат)

1.1 Химия курсының мазмұнына қойылатын талаптар (2 сағат)

1.2 Химиялық есептерді шығарудың әдістері (2 сағат)

1.3 Сапалық анализ, практикалық есептерді шығару әдістері (2 сағат)

1.4 Эксперименттік есеп түрлері (2 сағат)

1.5 Эксперименттік есептерді шығару тәсілдері және оны дәптерге жазу, дәлелдеу жолдары (2 сағат)

1.6 Химиялық элементтер (2 сағат)

1.7 Оксидтердің жіктелуі (3 сағат)

1.8 Қышқылдардың жіктелуі (3 сағат)

1.9 Негіздердің жіктелуі (3 сағат)

1.10 Тұздардың жіктелуі (3 сағат)

ІІ тарау. Химиялық реакциялар, оның түрлері мен теңестіру әдістері (24 сағат)

2.1 Физикалық құбылыстар (2 сағат)

2.2 Химиялық құбылыстар (2 сағат)

2.3 Химиялық реакциялардың жіктелуі (1 сағат)

2.4 Химиялық реакциялардың белгілері (2 сағат)

2.5 Химиялық реакциялардың түрлері (3 сағат)

2.6 Қосылу реакциялары (3 сағат)

2.7 Айырылу реакциялары (3 сағат)

2.8 Орынбасу реакциялары (4 сағат)

2.9 Алмасу реакциялары (4 сағат)

ІІІ тарау.Бейорганикалық заттар арасындағы генетикалық байланыс (30 сағат)

3.1 Металдар (3 сағат)

3.2 Бейметалдар (3 сағат)

3.3 Оксидтердің алынуы (2 сағат)

3.4 Оксидтердің химиялық қасиеттері (3 сағат)

3.5 Қышқылдардың алынуы (2 сағат)

3.6 Қышқылдардың химиялық қасиеттері (3 сағат)

3.7 Негіздердің алынуы (2 сағат)

3.8 Негіздердің химиялық қасиеттері (3 сағат)

3.9 Тұздардың алынуы (3 сағат)

3.10 Тұздардың химиялық қасиеттері (3 сағат)

3.11 Беорганикалық заттар арасындағы генетикалық байланыс (3 сағат)

IV тарау. Химияның алғашқы заңдары және есептеу формулалары (24 сағат)

4.1 Зат массасының сақталу заңы (3 сағат)

4.2 Құрам тұрақтылық заңы (3 сағат)

4.3 Көлемдік қатынастар заңы (3 сағат)

4.4 Эквиваленттер заңы (3 сағат)

4.5 Еселік қатынастар заңы (3 сағат)

4.6 Периодтық кестенің даму тарихы (1 сағат)

4.7 Д.И. Менделеев жасаған периодтық заң (2 сағат)

4.8 Периодтық жүйедегі орны бойынша элеметті сипаттау (2 сағат)

4.9 Химиялық элемент атомдарының қасиеті мен кейбір сипаттамаларының периодты түрде өзгеруі (2 сағат)

4.10 Химиялық элементтердің табиғи ұяластары (1 сағат)

4.11 Қорытынды (1 сағат)

8 сынып

І тарау. Химиялық формула бойынша есептеулер (24 сағат)

1.1 Химиялық элемент. Химиялық формула. Валенттілік. Химиялық формуланы құру әдістері. (3 сағат)

1.2 Атомдық масса. Салыстырмалы атомдық масса. Молекулалық масса. Салыстырмалы молекулалық масса. Зат мөлшері. Көлем, тығыздық. (2 сағат)

1.3 Авогадро тұрақтысы және одан шығатын салдарлар. Авогадро санының зат мөлшері, көлем, массамен байланысты формулалары. (1 сағат)

1.4 Идеал газ заңдары. (3 сағат)

1.5 Қосылыс құрамындағы заттардың массалық үлестерін табу және массалық үлес бойынша химиялық формула құру. (2 сағат)

1.6 Қоспа. Қоспаның құрамындағы заттардың массалық, көлемдік, мольдік үлестерін есептеу. (3 сағат)

1.7 Қоспадағы газдардың құрамын анықтау. (2 сағат)

1.8 Газдардың салыстырмалы тығыздығы, салыстырмалы орташа молекулалық массасы. (3 сағат)

1.9 Жану өнімдерінің массалары мен көлемдері және олардың буларының салыстырмалы тығыздықтары бойынша органикалық заттардың нағыз (молекулалық) формулаларын табу. (3 сағат)

1.10 Электрбейтараптық шартын пайдалана отырып, иондық қосылыстардың эмпирикалық формулаларын табу. (2 сағат)

ІІ тарау. Ерiтiндiлер дайындауға байланысты есептеулер (24)

2.1 Еріген заттың массалық (көлемдік) үлесін есептеу. (1 сағат)

2.2 Еріген заттың массалық үлесі бойынша ерiтiндiдегi еріген зат пен еріткіштің массаларын есептеу. (1 сағат)

2.3 Еріген заттың концентрациялары әртүрлі ерітінділерді араластыруға байланысты есептеулер: кәдімгі әдіс, алгебралық әдіс және крест әдісі. (3 сағат)

2.4 Кристаллогидраттар және кристаллогидраттан ерітінді дайындау. (2 сағат)

2.5 Заттардың ерiгiштiгiне байланысты есептеулер. (3 сағат)

2.6 Олеум түзілуіне байланысты есептеулер. (2 сағат)

2.7 Ерiген заттың молярлық концентрациясына байланысты есептеулер. (2 сағат)

2.8 Ерiген заттың моляльдық концентрациясына байланысты есептеулер (2 сағат)

2.9 Ерiген заттың эквивалентінің молярлық (нормальдық) концентрациясына байланысты есептеулер. (2 сағат)

2.10 Ерiген заттың концентрациясын өрнектеудің бір түрінен басқа түрлеріне көшуге байланысты есептеулер. (3 сағат)

2.11 Ерiтiндiлердiң компоненттерінің молярлық үлестеріне байланысты есептеулер. (2 сағат)

ІІІ тарау. Химиялық реакциялар теңдеулері бойынша есептеулер (30 сағат)

3.1 Реакцияға түсетін заттардың біреуінің массасы бойынша реакция өнімдерінің массаларын есептерін есептеу. (3 сағат)

3.2 Біреуі артық мөлшерде алынған бастапқы заттардың белгілі массалары бойынша реакция өнімдерінің массаларын есептеу. (3 сағат)

3.3 Басқа газдың белгілі көлемімен қалдықсыз әрекеттесуге қажетті газ көлемін есептеу. (4 сағат)

3.4 Реакция өнімінің теориялық мүмкіндікке қарағандағы шығымын есептеу. (4 сағат)

3.5 Құрамында белгілі бір қоспасы бар, бастапқы заттардың массасы (көлемі) бойынша реакция өнімінің массасын (көлемін) есептеу. (4 сағат)

3.6 Бірнеше тiзбектес реакциялардың теңдеулері бойынша жүргізілетін есептеулер. (4 сағат)

3.7 Бір мезгілде параллель жүретін бірнеше реакциялардың теңдеулері бойынша есептеулер ( қоспаның құрамын табу). (4 сағат)

3.8 Орын басу реакцияларының теңдеулері бойынша есептеулер. (4 сағат)

4 тарау. Химиялық реакцилардың жүру заңдылықтары (24 сағат)

4.1 Химиялық реакциялардың жылдамдығына және химиялық тепе-теңдікке байланысты қарапайым есептеулер. (4 сағат)

4.2 Эквивалент ұғымына байланысты есептеулер. (3 сағат)

4.3 Электролизге байланысты есептеулер. (4 сағат)

4.4 Тотығу-тотықсыздану реакцияларын теңестіру әдістері (электрондық баланс, жартылай иондар әдісі). (4 сағат)

4.5 Заттарды химиялық қасиеттеріне сүйене отырып анықтауға (Сапалық анализ) арналған есептер (4 сағат)

4.6 Заттарды химиялық қасиеттеріне сүйене отырып анықтауға (Сандық анализ) арналған есептер (4 сағат)

4.7 Қорытынды (1 сағат)

9 сынып

І тарау. Бейорганикалық химия (24 сағат)

Химияның алғашқы заңдары (2 сағат)

1.2 Химиялық қосылыстардың массаларын есептеу (2 сағат)

1.3 Газ және газтәріздес заттардың қасиеттері (2 сағат)

1.4 Бейорганикалық заттардың негізгі класстары мен номенклатурасы (2 сағат)

1.5 Химиялық есептеулер (2 сағат)

1.6 Атом құрылысын зерттеген ғалымдар (1 сағат)

1.7 Бор постулаттары, де Бройль жұмыстары (1 сағат)

1.8 Кванттық механика туралы түсінік (1 сағат)

1.9 Көп электронды атомдардағы электрондардың таралуы (1 сағат)

1.10 Атом мен иондардың электрондық конфигурациясы (2 сағат)

1.11 Атомдардың периодты түрде өзгеретін қасиеттері (2 сағат)

1.12 Жай заттардың физикалық және химиялық қасиеттерінің топ және период бойынша өзгеру заңдылықтары (2 сағат)

1.13 Атомдық ядро. Изотоптар. (2 сағат)

1.14 Радиоактивтік ыдырау заңы ядролық реакциялар. (2 сағат)

ІІ тарау. Химиялық байланыс және элементтер (24 сағат)

2.1 Химиялық байланыс түрлері. Льюистiң октет ережесі. Валенттік байланыс әдісі. (2 сағат)

2.2 Молекулалық орбитальдар әдісі (2 сағат)

2.3 Ароматтық қосылыстарға арналған Хюккель теориясы (1 сағат)

2.4 Льюис қышқылдары мен негіздері (1 сағат)

2.5 Бөлінбеген электрон жұптарының молекуланың геометриясына әсері. Гиллеспи теориясы (2 сағат)

2.6 s-элементтер химиясы. І және ІІ а тобының элементтері. s- элементтердің салыстырмалық әрекеттесу белсенділігі (2 сағат)

2.7 р-элементтер химиясы. Металл еместер химия. Металл еместердің қарапайым гидридтерінің стехиометриялық. (2 сағат)

2.8 Метанның, аммиактың, судың, күкiрсутектiң және галогенсутектерiнiң қышқылдық-негіздік қасиеттері. (1 сағат)

2.9 Галогендер. Галогендер қатарында физикалық және химиялық қасиеттері (1 сағат)