Булану тақырыбына арналған сабақ жоспары 10 сынып

Сабақтың тақырыбы: Булану және конденсация. Қаныққан бу және оның қасиеттері. Ауаның ылғалдылығы.Қайнау. Кризистік температура.

Сабақтың мақсаты: 1. Булану және оның түрлері, кебу, конденсация, сұйықтың кебу жылдамдығы, қаныққан және қанықпаған булар бойынша түсінік беру.

2 . Жаңа тақырып бойынша алған білімдерін қолданып өз ойын айта білуге , жүйелі түрде ойлауға ,ізденуге бағыттау , білімге деген құштарлығын арттыру

3. Алған білімдерін тиянақтай отырып , тапқырлыққа ізденіп шешім қабылдауға , ауызбіршілікке , ойын жинақтай білуге еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: жаңа тақырыпты меңгеру

Сабақтың әдісі: түсіндірмелі, проблемалық, ақпараттық

Сабақтың барысы:

1.Ұйымдастыру кезеңі. Амандасу , түгелдеу, даярлығын тексеру.

2. Жаңа тақырыпты меңгеру

Сұйықтың буға айналу құбылысын булану деп аталады. Сұйықтың бетінде жүретін булану кебу деп аталады.

Булану процесінде сұйықтың бетінен ұшып шыққан молекулалардан бу түзіледі. Сұйық молекулаларының кез келген бағытта еркін қозғалады. Бұл - заттың қатты күйінде молекулалары арасында болатын байланыстың үзілуінің салдары. Бірақ сұйық молекулаларының арасында үлкен тартылыс күштері сақталады.

Шапшаң қозғалатын молекулалардың біразы сұйықтан ұшып шығып кетеді, демек, сұйықта қалған молекулалардың орташа кинетикалық энергиясы кемиді. Осыған сәйкес кебетін сұйықтың температурасы да төмендейді.

Булану жылуды жұтумен қатар жүреді. Будың сұйыққа айналу құбылысыконденсация деп аталады.

Кебу кезінде қанша жылу жұтылса, будың конденсациясы кезінде бірлік массаға сай сонша жылу бөлінеді. Сұйықтың температурасы неғұрлым жоғары болса, онда булану соғұрлым тезірек жүреді. Сұйықтың булануы және конденсациялану қатар жүретіндіктен, жабық ыдыстағы сұйықтың массасы өзгермейді. Сұйықтың тек беті кебеді. Беттің ауданының үлкеюі кебу жылдамдығын арттырады және сұйықтың тезірек кебуіне мүмкіндік береді.

Газдардың көптеген қасиеттерінің олардың тегіне тәуелсіз болатыны жөнінде айтып кеттік. Бірақ не - ғұрлым температура төмен, ал қысым жоғары болған сайын, газ қасиеттерінің оның тегіне тәуелділігі біліне бастайды. Мұндай газды бу деп атайды, бұл атау оның сұйықтан пайда болғанын білдіреді. Температураны одан әрі төмендетіп, ал қысымды арттырсақ, онда газ сұйыққа айналады.

Газ сұйық күйге өтуден алысырақ болса, онда оның қасиеттері идеал газ қасиеттеріне жақын болады, ол қасиеттер бізге белгілі. Сондықтан біз бұдан әрі заттың сұйық күйден газ күйіне және керісінше өтуі кезінде білінетін қасиеттеріне ғана тоқталатын боламыз. Бу қасиеттерін зерттеуді біз, міне осы процестерден бастаймыз.

• Молекулаларға қай кезі сұйықтықтан ұшып шығу оңай түседі?

• Сұйықтықтың беткі қабатындағы, жылдамдықтары жоғары қарай бағытталған екі молекуланы көз алдымызға елестетіп көрейік. Олардың қайсысының сұйықтықтан ұшып шығу мүмкіндігі жоғары?

• Неліктен жылдамдығы төмен молекуланың мүмкіндігі төмен?

• Көршілес молекуламен соқтығысу барысында потенциалдық энергиясынан кинетикалық энергиясы жоғары молекулаларда сұйықтықтан ұшып шығу мүмкіндігі жоғары болады екен.

• Осы процестен кейін не болады екен сұйықтықтың беткі қабатында?

Заттың сұйық күйден газ күйіне өтуі булану деп атайды.

• Столдың үстінде тұрған ыдыстың ішіндегі қайнаған суды мысал ретінде қарайық.

• Булану процесс кезінде суда қандай өзгерістер болып өтеді?

• Енді ыдыстың қаппағын жауып көрейік. Судың массасында өзгеріс бола ма?

• Ыдыста булану процесі жүзеге аса ма? Неліктен судың массасы өзгермейді?

• Сонымен суда кері процесс жүзеге асады екен.

Заттың газ күйінен сұйық күйге өтуі конденсация деп атайды.

Сонымен булану жылдамдығы неге тәуелді екен?

1. Сұйықтың бетінің ауданына;