Дарынды балалардың дарындылығын ашу психология материалы

ДАРЫНДЫ БАЛАНЫН ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ҚАБІЛЕТІН ДАМЫТУ

«Халқымыздың ежелгі үрдісі бар, Адастырмас ақ жолдан үлгісі бар. Үлкен сыйлау ұққанга соның бәрі, Зерделі ұл, зейінді қызды сынар. Көңілдің тілейтін тек тазалыгын, Аз емес арқалаған азабын. Мол өсиет қалдыреан ұрпагына, Қасиетінен айналдым қазағымның!» деп М.Әлімбаев жырлағандай қазақ халқы басқа халықтар сияқты бала тәрбиесіне өте ерте заманнан-ак, өзінің жиып терген бай, асыл қазынасы, мол тәжірибесімен тәрбиелеуге ерекше көңіл аударған. Жас жеткіншектердің бойындағы ерекше кабілетті, дарындылыкты тани білу, оның одан әрі дамуына бағыт-бағдар бере білу ерекше қиын іс. Әр баланың жеке қабілетін анықтап, оны сол бағытта жетелеу— ұстаз парызы. Баланы заманына қарай икемдеп, өз заманының озық өнегесін санасына ciңіре білу, оларды шығармашылык, бағытта жан- жақты дамыту— бүгінгі күннін, басты талабы. Бала дарындылығы деп, оны өз құрдастарымен салыстырғанда бірдей жағдайда білім алуда басқалардан аса ерекше байқалатын шығармашылық қабілетінің көрінуі деп түсінеміз. «Дарындылык, — белгілі бір әрекет саласында ерекше жетістікке жеткізетін адам к,абілеті дамуының жогары деңгейі». Дарынды балаларды оқыту мен тәрбиелеуді ұйымдастырудағы басты міндет балалардың қабілеттері мен таланттарын жа

Балалардың шығармашылық дарынын дамыту үшін түрлі әдістер мен жағдайды қалыптастыру өзекті мәселе. Мектеп жасына дейінгі жастағы балаларға арналған бағдарламаларына тапсырмалар жай ғана енгізіп кеңейтуді ғана емес, мамандандыра оқытуды талап етеді. Ең бастысы балалардың табиғи дарынын, шығармашылық дамуын, шығармашылық деңгейінін, психологиялық құрылымын ескеретін порциалды бағдарлама құру қажет. Қалыптастыру және тұлғанын, шығармашылығын дамыту мәселелері арнайы зерттеуді талап етеді. Қазіргі психологияда осы мәселелерді қарастырған зерттеулер пайда болды (А.В.Брушлинский, Я.А.Понамарев, Н.С.Лейтес, В.А.Крутецкий, А.Н.Матюшкин, В.Д.Небылицин, Е.Е.Кравцова, О.М.Дьяченко, В.Т.Кудрявцев, А.А.Нурахунова және т.б.) Осы зерттеулердегі мәліметтерге сүйене отырып, баланың дарындылығын сипаттайтын ерекшеліктерді және мектеп жасында оны дамыту жолдарын белгілеуге болады. Дарындылык туа пайда болады немесе жүре қалыптасуы мүмкін. Баланың, дене және рухани дамуын зерттеп бақылаудын нәтижесі, қоршаған ортанын әсерінен пайда болған дарындылыкты тәрбиелеуге және дамытуға болады, ал дамытпаса жоғалып кетуі мүмкін. Баланы бір іс-әрекетке бейімдесе, кызығушылығы пайда болып, белгілі бір дағды қалып