Диалогтік оқыту арқылы сыни ойлауды дамыту тәжірибесі

Диалогтік оқыту арқылы балалардың сыни ойлауын дамыту

Қазіргі кезде сыныптағы оқушылардың бірлескен сұхбаты үлкен пайда келтіретіндігін көрсететін жеткілікті дәлелдер бар. Олар:

- оқушылардың тақырып бойынша өз ойларын білдіруіне мүмкіндік береді;

- басқа адамдарда түрлі идеялардың болатындығын оқушылардың түсінулеріне көмектеседі.

- оқушылардың өз идеяларын дәлелдеуге көмектеседі.

-мұғалімдерге оқушыларды оқыту барысында олардың оқушалылары қандай деңгейде екендігін түсінуге көмектеседі.

Сыныпта өтетін көптеген әңгімелерді ұйымдастыруға мұғалімнің әңгіме барысын, оның тақырыбын, өзектілігі мен мәнділігін, ұзақтығы мен орындылығын бақылап отыруы маңызды. Мәселен, оқушының мұғалімге: «Бұл көзқарас қызықты екен» деген сияқты ойларын айтады деп күтуге болмас. Зерттеулерден көріп отырғандай, мұғалім сұхбатты бақылап, маңызды сұрақтар қойып, оқушылардың жауаптарын қайталап және мадақтап отыратын сыныптағы қалыпты әңгіме стилі оқушылардың ойлау деңгейлерін де, сөйлеу дағдыларын да дамытпайды.

Мерсер (2005) құрдастар тобындағы өзара қарым-қатынас оқуда маңызды рөл атқаратынын көрсетті. Оқушылар жұпта немесе топтарда жұмыс істегенде, олар «мұғалім-оқушы» сұхбатты түріндегі өзара іс-қимылға қарағанда мейілінше «симметрия» болып табылатын өзара іс-қимылға тартылады, осылайша, негізделген дәлелдерді әзірлеу және қадағаланатын оқиғаларды сипаттауға түрлі мүмкіндіктерге ие болады.

Мерсердің зерттеуіне сәйкес, әңгіме оқушылардың оқуының ажырамас бөлшегі болып табылады. Ол субъективті қарым-қатынасқа тартылатын әңгіменің үш түрін ажыратып сипттама берген:

-әңгіме-дебат;

-кумулятивтік әңгіме;

-зерттеушілік әңгіме

Әңгіме дебат барысында:

- ой-пікірлерде үлкен алшақтық болады және әрқайсысы өз шешімдерінде қалады;

- ресурстарды біріктіруге бағыталған аздаған талпыныс жасалады;

- қарым-қатынас көбіне «Ия, бұл солай», «Жоқ, олай емес» деген бағытта жүзеге асады;

- орта бірлесуден гөрі, көбіне бәсекелестікке бағытталған.

Кумулятивтік әңгіме барысында байқалатын жағдайлар:

- айтылған пікірлермен тыңдаушылардың әрқайсысы механикалық түрде келісе беруі;

- әңгіме білім алмасу мақсатында жүргізілгенімен, оған қатысушылардың өзгелер ұсынған қандай да болсын идеяларды төзімділікпен тыңдауы:

Зерттеушілік әңгіме жүргізілу үстінде:

- әркім ақылға қонымды мәлімет ұсынады;

- әркімнің идеясы пайдалы ретінде бағаланғанымен мұқият бағалау жүргізіледі;

- қатысушылар сұрақ қояды;

- қатысушылар бір-біріне сұрақ қояды және айтқандарын дәлелдейді, осылайша әңгімеде дәлелдеме «көрінеді»;