Домбыраға қызығушылықты күйлер тарихы арқылы арттыру

Бағыты:

Секциясы:

Тақырыбы: Күйлердің шығу тарихы арқылы домбыра аспабына қызықтыру

Дайындаған: Бейсенов Заңғар 5 «ә» сынып оқушысы

Жетекшісі: Аманбаева Халима Аргымбековна

«№20 жалпы орта білім беретін дамыта оқыту мектебі» коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Семей,2022

МАЗМҰНЫ:

КІРІСПЕ.............................................................................................​

I

Күй- қазақ халқының жан сезімі, жан серігі

Күй — музыкалық жанр, қазақ халқының аспаптық пьесасы.

Күйлердің шығу тарихы туралы аңыздар .

II.

Инновациялық бағдарлама- Домбыра Софт

Домбыра софт бағдарламасының мүмкіншіліктері мен артықшылықтары

Бағдарламаның болашақтағы көрінісін болжау.

ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОСЫМШАЛАР

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

КІРІСПЕ

Өзектілігі: 2017 жылы 1 желтоқсанда – елімізде «Цифрлық Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасы бекітілген болатын. Қазіргі «Ғаламторға телмірген заманда ІТ технологияны мемлекет барынша қолдап қарапайым халыққа ілгері дамыған бағдарламаларды үйрету қажет» деген болатын. Бүгінде цифрландыру жүйесі білім ордаларында қалыптаса бастап, ақпараттық технологияларды игеру және оларды дамыту білім саласының басты бағыттарына айналды.

Зерттеу обьектісі: Күйлердің шығу тарихы арқылы домбыра аспабына деген қызығушылықтарын арттыру.

Зерттеу пәні: Домбыра

Зерттеу жұмысының негізгі идеясы: Мектеп оқушыларын Домбыра аспабына қызықтыра білу

Мақсаты: Музыкалық білім беру жүйесінде сандық білім беру ресурстарын пайдалану.

Зерттеу жұмысының өзектілігі: Жаңартылған бағдарлама бойынша қашықтықтан оқыту жүйесінде домбыра аспабын үйрету

Қазақ халқының біздің дәуірімізге дейін сақталып қалған асыл мұрасы – күй өнері.Өткен ғасырларда нота сауаты жоқ кезде дүниеге келген ән- күйлер өмірмен бірге қайнап, ауыздан-ауызға, қолдан- қолға көшіп біздің заманымызға жетті.Қазақ халқы өзінің көңіл- күйі мен арманын, қоғамға деген көзқарасын домбыраның қос ішегі арқылы жеткізе білді. Күйдің құдіреттілігі жөнінде ақын Ілияс Жансүгіров былай деп жырлаған:

Тайпалап жорға болып салдырған күй,

Мейірін тыңдағанның қандырған күй.

Тартқанда зарылдатып,сұңқылдатып

Аққуды аспандағы қондырған күй.- деп күйдің мазмұны мен сырын терең бағалай біліп, поэзия тілімен шебер суреттеген.Күй өнерімен ел құрметіне бөленген қазақтың дарынды ұл- қыздарының аз болмағанын білеміз. Олар: Құрманғазы, Дина, Қорқыт, Боғда, Дәулеткерей, Тәттімбет,Қазанғап, Сүгір,Байсерке, Абыл т.б

Әрбір күйдің тақырыбы, идеясы, стилі, композициясы болуы тиіс.

Күйдің түрлері: арнау, тарихи,эпикалық , лирикалық. Орындалу тәсілдері: Шертпе, төкпе.

Мысалы, Құрманғазының күйлері жігерлі, екпінді, ал Дәулеткерейдің күйлері терең толғауға, романтикалық лирикаға негізделген, Тәттімбеттің күйлері әуені әсем, тәтті мұң мен қоңыр сазға толы болса, Қазанғаптың күйлері құбылмалы, ойнақы, төкпе жыр іспетті болып келеді.

1.2 Күйлердің шығу тарихы туралы аңыздар

Халық күйлері – бұл халықтың тұрмыс тіршілігін, адам тағдырын, жалпы өмірдегі болмысты суреттеп баяндайтын күй. Халық күйлері ұрпақтан – ұрпаққа жеткенімен, шығарған кісілердің есімдері ұмыт болған соң, халық күйі атанып кеткен. Халық күйлері әр түрлі тақырыптарды қамтитын тарихи ерекшелігімен құнды. Аңыз – әңгімелер желісінде туындаған деуге болатын күйдің бірі - « Нар идірген». Ел аузында қалған әңгімелерге қарағанда бұл күй - тартыс үстінде туған. Ертеде қазақ халқы айтысқа түскенде тек ән түрінде сөз жарыстыру арқылы ғана емес, сонымен қатар аспаптық музыка арқылы күй тартысқа да түскен екен. Күйдің мазмұны бойынша, бір шалдың маясы болады. Оның ботасы өліп қалып , мая иімей боздап ботасын іздейді. Шал, кімде – кім нарымды иітсе сол адамға жалғыз қызымды беремін деп жар салады. Осыны есітіп үш (шал, жігіт, бала) күйші келеді.Алдымен бірінші кезекті жасы үлкен шалға береді.Мая иіп бастағанда, қыз шалға барғысы келмей қулық жасап келесі күйші ойнасын дейді.Екінші кезекте жас жігіт ойнайды. Күйшілер маяны иіту мақсатында бар күш – жігерін, шеберлігін салып,әрқайсысы өз бетінше көркем бейнені күй арқылы беру үшін барын салады. Шал мен жігіттің орындаған күйі бір – біріне әуені жағы