элективті курс 9-сынып оқушыларына арналған

БАҒДАРЛАМА

элективті курс

МӘТІН ЕСЕПТЕРДІ ШЫҒАРУ

9-сынып оқушыларына арналған (аптасына 1 сағат, барлығы 34 сағат)

Кошанова Жамила Данебековна

А.Қарсақбаев атындағы №41 жжб мектебінің математика пәні мұғалімі

Пікір жазған: Тілеулесова А.Б., Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ механика-математика факультеті Іргелі математика кафедрасының доценті, физика-математика ғылымдарының кандидаты

Түсініктеме хат

Мектептің математика курсының мазмұны физика-математика ғылымының, техниканың және халық мәдениетінің күн санап өсіп дамуына байланысты өзгеріп жетіліп отырады. Мектеп математика курсы мектеп жасындағы балаға арналады, баланың жас ерекшелігіне, әр сыныптағы білім дәрежесіне, өмір тәжірибесіне, педагогикалық мақсатқа сай болып келеді. Сонымен қатар математика курсының мазмұны тағайындалғанда, оның өмір мәселесін шешуге жарамды және пайдалы болу жағы да қарастырылады.

Сөйтіп, мектептің математика курсында математика ғылымының бай мазмұнынан оқушыға түсінікті және тұрмыс мәселелерін шешуге керекті материалдар іріктеп алынады, бірақ оларда ғылымда қалыптасқан жүйелілік, дәлелділік, дерексіздік т.с. сақталынады. Бұл жайлар оқушыларға түсінікті болу үшін оқу үрдісі, көрнекі құралдар, өмірден алынған мысалдар кең түрде қолданылу арқылы логикалық дәлелдеу және жүйелі байымдау жолымен жүргізіледі.

Математика әдістерінің күшейіп кең түрде қолданылатын болуы түрлі проблемаларды математикасыз шешуге болмайтындығын көрсетіп отыр. Ол, әрине, мектеп пен мұғалімнің жұмысына байланысты нәрсе. Сондықтан да кейінгі кезде математик ғалымдар мектеп бітіретін оқушыларды математикалық ғылым жолына салып, бағыт беруге шақырып отыр.

Жаратылыстану ғылымдары математика, физика, химия, астрономия, биология т.б. табиғаттағы заттарды, құбылыстарды, заңдылықтарды зерттеп баяндайды. Кейбір жаратылыс ғылымы , атап айтқанда, физика табиғаттағы заттар мен құбылыстарды сапалық ерекшеліктері, мысалы, массасы, тығыздығы т.с.с. жағынан алып сипаттайды. Ал математика заттардың мұндай сапалық сипаттарын оқытпайды. Бірақ математика да басқа ғылымдар сияқты адамдардың практикалық мұқтаждықтарынан, жер участоктарының ауданы мен ыдыстардың сыйымдылығын өлшеуден, уақытты есептеуден және механикадан шыққан. Олай болса математика бір ғана ғасырдың, елдің не адамның табысы емес, адамзаттың ғасырлар ішіндегі практикасынан шығып дамыған, көптеген халықтарға ортақ табыс.

Математиканың басқа жаратылыс ғылымдарынан ерекшелігі - оның абстрактылығы. Геометрияда сызық ұғымы түсіндірілгенде, көрнекі құрал ретінде, әр түрлі заттар - керілген жіп, сым т.с., көрсетіледі. Арифметикада бір сан, мысалы 5 саны туралы айтылса, ол әр түрлі заттардың-5 қарындаштың, не 5 дәптердің, санын көрсетуі мүмкін екендігі ескерілген, тек оларға ортақ бір ғана қасиет – сандық қасиет, қарастырылады.

Математика, осындай абстрактылы болса да, шын дүниемен, яғни практикамен байланысын үзбейді, табиғат ғылымдарында - физикада, химияда т.б., кең түрде қолданылады.

Ғылыми математикалық терминологияны қалыптастыруда математика мұғалімінің орны ерекше. 1989 жылы қазақ тілінің мемлекеттік тіл мәртебесіне ие болуы - өз ана тілімізді арнасына келтірудегі үлкен қадам десек, оны жүзеге асыру ең алдымен, мұғалімдердің міндетіне кіруі керек.

Қазақ жұрты ежелден малмен күн көріп, дамып келе жатқан халық. Ендеше,математикадағы мәселе есептердің көпшілігін мал шаруашылығының іс-әрекеттерімен байланыстырып қайта өзгертіп құрған жөн.

Физиканың математикамен байланысы көп-ақ. Мектеп курсында физиканы өткен кезде, кез келген заңдылыққа берілген есепті есептеу математикасыз жүзеге аспайтыны белгілі.

5-9 сыныптар математикасында тікелей физикамен байланысты жол, жылдамдық және уақыт туралы есептер көп. Осы типтес есептерді еркін меңгеріп шығара алған оқушылардың келесі басқыш сыныптарда физика пәнін меңгерулеріне әжептәуір көмегін тигізері сөзсіз. 5 сыныпта тік бұрышты дұрыс паралелипипедтің көлемін анықтаудың формуласы бар. Осы формуланы физикада қарастырылатын массаны анықтау формуласымен байланыстыра есептер құрастыруға әбден болады.

Осы сыныптарда арнайы тұрмыстық қызмет көрсету еңбектерінен сабақтар жүргізіле бастауы шәкірттердің білім аумағын анағұрлым кеңейте түседі. Онда оқушылар тамақтар даярлау, киім тігу, электр аппараттарымен алғашқы элементар дағдыларға үйренеді. Осы аталғандардың барлығында да математиканың араласпайтын жері жоқ.

Жалпы математиканы меңгеруде өмірмен тығыз байланыстыра отырып сабақтардың берілуін ұйымдастыра өткізудің маңызы өте зор. Күнделікті тіршілігімен табиғат заңдарын ашып, оны халық игілігіне жарату, еліміздің экономикасын, әл-ауқатын жақсарту және әлеуметтік зерттеулердің бәрін де математикалық ойлаусыз мүмкін емес. Математика жетістіктерін барлық салада пайдалану - компьютерлік сауаттылықтың талап етілуі, жоғары оқу орындарында қабылдау емтихандарының ерекшеліктері мен математика пәнінің міндетті пән болуы – соның айғағы.

Оқушылардың математикалық қабілеті зор, білімі жүйелі болуы үшін мектеп математикасының теоремаларын дәлелдеп, формулаларын қорытып шығарумен қатар, олардың өмірде жиі кездесетін есептерді, яғни мәселе есептерді шығара білгені жөн деп есептейміз.

еңбек оқуға түсушілерге пайда келтіреді деп сене отырып, оларға ақ тілек, сәт сапар тілейміз!

Бағдарламаны мақсаты:

Оқушылардың Мәтін есептерді шығару бойынша білімдерін арттыру, және олардың қолдануларымен таныстыру, әр тарауды меңгеруге теориялық және тәжірибелік тұрғыдан дайындау, ойлау мәдениетін қалыптастыру.

Бағдарламаның міндеті:

Мәтін есептер шығарудың негізгі әдістері мен заңдылықтарын және олардың түрлі салаларда қолданылуын зерттеу;

мәтін есептерді шешу тәсілдері мен әдістерін меңгеру;

ғылыми және ақпаратты әдебиеттерді пайдалана білу;

математикалық мәдениеттілікті тәрбиелеу;

Бағдарламаның өзектілігі: Қазіргі уақытта мәтін есептерді шешу әдістері барлық жаратылыстану, экономикалық және техникалық ғылымдар ғана емес, тіпті математикадан алшақ деп саналатын тіл ғылымына, педагогика мен псиихолгияға, сондай-ақ социологияға, археологияға адамның басқа қызмет салаларында пайдаланады.“Мәтін есептерді шығару” элективті пәні өмірде кездесетін мәселелерді шешуге жарамды және пайдалы жағы қарастырылған. Бұл бағдарлама арқылы оқушылар көп мәлімет алады.

Қазақ жұрты ежелден малмен күн көріп, дамып келе жатқан халық. Ендеше математикадағы алғашқы мәтін есептердің көпшілігі мал шаруашылығының іс әрекеттерімен байланыстырып қайта өзгертіп құрып отырған. Сондықтан математика осындай абстрактылы болса да, шын дүниемен, яғни практикамен байланысын үзбей, табиғаттану ғылымдарындакең түрде қолданылады.

Күтілетін нәтижелер

оқушылар математикалық есептерді әртүрлі тәсілдер арқылы шығара біледі;

теңдеулер құрып, тиімді тәсілдерді және есеп шешімінің алгоритімін таңдай алады;

сапалы зерттеулер жүргізе біледі;

оқушылар мүмкін болатын және мүмкін емес оқиғаларды анықтауды үйренеді;

шығармашыл жеке тұлға қалыптастырады;

оқушылардың логикалық-құрылымдық ойлау қабілетін дамытады;

нәтижелі жұмыс жасауға баулиды;

Келесі дағдыларға ие:

практикалық тапсырмалар арқылы өз бетінше жұмыс жасайды;

тапсырмаларды әртүрлі тақырыптарда орындайды;

жоба бойынша жұмыс істейді.

Мектептегі көптеген пәндердің ішінде математиканың алар орны ерекше. Математика пәнін оқыту дұрыс жолға қойылған мектеп түлектері арасынан жоғары дәрежелі физиктер, биологтер, химиктер, экономистер, қаржы қызметкерлері, тарихшылар,математиктер, жалпы ғылым мен мәдениеттің барлық сала қызметкерлері шығады.

«Мәтін есептерді шығару» пәні бойынша мәліметті 2018 жылдан бері жинадым. Осы жылы барлық теориялық мәліметті жинақтап, тұжырымдап, түсінікті, әрі мағыналы болуына баса назар аударып, егжей – тегжейіне дейін қарастырып, «Мәтін есептерді шығару» пәні бойынша оқыту бағдарламасы ретінде 9 сыныптарға ұсынып отырмын.

Тұрақтылау (мазмұндық) бөлімі

9 сынып (аптасына 1 сағат, барлығы 34 сағат)

Бағдарлама 34 сағатқа арналған 9 бөлімнен тұрады.

Кіріспе (1 сағ)

Мәтін есептер шығару

1. Қозғалысқа байланысты есептер (3 сағ)

Қозғалысқа байланысты есептерге теңдеулер құру. (1 сағ)

Қозғалысқа байланысты есепкетеңдеулер жүйесін құру.(1 сағ)

Өз бетінше есептер шығару (1 сағ)

Есеп шығарғанда көбінесе синтетикалық әдіс жетекші орын алады. Синтетикалық әдістің мәні мынадай: негізгі есептің кейбір мәліметтерін пайдаланыпкөмекші шамаларды анықтайды, көмекші қарапайым есептердің бірінші сесиясын шығарады. Сөйтіп негізгі есептегі ізделінетін шаманы тапқанша осы процестерді жалғастыра береді.

2. Жұмыс пен еңбек өнімділігі (3 сағ)

Бірлесіп орындалатын жұмысқа берілген есептер . (1 сағ)

Практикалық жұмыс (1 сағ)

Өз бетінше есептер шығару (1 сағ)

Тест тапсырмалары (1 сағ)

3. Пайыздар (4 сағ)

пайыздық өсімге есептер (1 сағ)

Күрделі пайыздар табуға есептер (1 сағ)

Парктикалық жұмыс (1 сағ)

Өз бетінше есептер шығару (1 сағ)

Пайыздық өсімдер мен күрделі пайыздар есептеу төмендегі формулалар мен түсініктерді пайдалану негізінде жасалған. Абсолют өсім, салыстырмалы өсім және пайыздық өсім өрнектерін қолданады.

4.Бүтін санды айнымалыларды табуға есептер (3 сағ)

Бүтін санды айнымалыларды табуға есептер (1 сағ)

Парктикалық жұмыс (1 сағ)

Өз бетінше орындалатын жұмыс (1 сағ)

Тест тапсырмалары (1 сағ)

Ізделінді айнымалының бүтін сан болуы қосымша шарт болып есептеледі, яғни ол есептің басқа шарттарын қанағаттандыратын қандай да бір мәндер жиынынан бір ғана мәнін табуға мүмкіндік береді.

5. Пайыздық қоспалар (3 сағ)

Пайыздық қоспалар мен концентрацияларға берілген есептер (1 сағ)

Практикалық жұмыс(1 сағ)

Өз бетінше орындалатын жұмыс(1 сағ)

Концентрация мен пайыздық қоспаларға берілген есептер негізінен келесі түсініктер мен формулаларды пайдалану арқылы шығарылды.

6.Теңсіздіктер(3 сағ)

Теңсіздіктерді пайдаланып шығаруға арналған жаттығулар (1 сағ)

Практикалық жұмыс (1 сағ)

Өз бетінше орындалатын жұмыс(1 сағ)

7.Қазақтың байырғы есептері (3 сағ)

Қазақтың байырғы қара есептері (1 сағ)

Логикалық тапсырмалар (1 сағ)

Өз бетінше орындалатын жұмыс (1 сағ)

Тест тапсырмалары (1 сағ)

8.Прогрессияға арналған қызықты мәтін есептер (4 сағ)

Прогрессияға арналған қызықты есептер (1 сағ)

Геометриялық прогрессияны қолданып шығаратын есептер (1 сағ)

Өз бетінше орындалатын жұмыс (2 сағ)

9.Теңдеулер жүйесін құрып шығаруға арналған есептер (3 сағ)

Бірлесіп орындалатын жұмыс (1 сағ)

Қозғалысқа байланысты мәтін есептер (1 сағ)

Өз бетінше орындалатын жұмыс (1 сағ)

Тест тапсырмалары (1 сағ)

Мәтін есептерді шығару

Нормативті бөлім

9 сынып (аптасына 1 сағат,барлығы 34 сағат.)

р/с

Бөлім

Бөлімше

Тақырып

Оқу мақсаты

Сағат саны

Білім өнімі

Барлығы

Теория

Практика

1-тоқсан Барлығы 8 сағат

I бөлім. Қозғалысқа байланысты есептер Барлығы 4 сағат, теория - 2, тәжірибе - 2

Кіріспе

9.1.1 - мәтін есептер туралы ұғымдарды білу

Жаңа ұғымдар қалыптасады, мәліметтер жинақтайды

Қозғалысқа байланысты есептерге теңдеулер мен теңдеулер жүйесін құру.

9.1.2 – қозғалысқа берілген мәтін есепке теңдеу құра білу

Теңдеулер құра алады

Практикалық жұмыс.

9.1.3 –теңдеуді құру және оны шығару

Теңд. жүйеге есептер шығарады

Өз бетінше есептер шығару

9.1.4 – өз білімін тексеру

Білімдерін жинақтайды

II бөлім. Жұмыс пен еңбек өнімділігі Барлығы 3 сағат, теория –4, тәжірибе -6

Бірлесіп орындалатын жұмысқа берілген есептер .

9.2.1 – бірлесіп орындалатын жұмыска теңдеу құра білу

Есептер шығарады,білімі тереңдейді

Практикалық жұмыс

9.2.2 – әр түрлі әдістерді қолдану

Тиімді әдіспен шығарады

Өз бетінше есептер шығару

9.2.3. - Білімін тереңдету

Білімдерін жинақтайды

І-ІІ бөлім: Тест тапсырмалары

III бөлім. Пайыздар. Барлығы 4 сағат, теория - 2, тәжірибе - 2

Пайыздық өсімге есептер

9.3.1 – пайыздық өсімге берілген есепке теңдеу құру

Білім мен біліктіліктері артады

Күрделі пайыздар табуға есептер

9.3.2 – күрделі пайыздар табуға есептер шығарудың әдістерін білу

Логикалық есептер құруды біледі

Парктикалық жұмыс

9.3.3 – теңдеу құру және құрған теңдеуді шығару

Есептер шығарады

Өз бетінше есептер шығару

9.3.4 – деңгейін білу

Жинақтайды