Эмоция және сезім туралы баяндама психологтарға

ЭМОЦИЯ ЖӘНЕ СЕЗІМ

Сезім жөнінде түсінік

Сез i м - бұл адамның қоршаған болмыс заттары ж ə не құбылыстарымен қатынас жасауынан туындаған ə рқилы формада көр i н i с берет i нтолғаныс , күйзел i стер i. Адам сез i м i т i рш i л i к үш i н керект i де пайдалы қасиет. Толғаныссыз өм i р - өшкен өм i р. Ұлы ғұлама Ə. Науаи "Сез i мс i з адам - кесек, махаббатсыз адам – есек", - деген екен. Көп сез i мдерге адамның өз i құштар. Егер сол сез i мдер қандай да себептермен болмай қалса, адам "эмоциялық ашырқауға" кел i п, оның орнын толтыру үш i н ə н-күй тыңдайды, ə серл i фильмдер көр i п не қым-қиғаш оқиғалы к i таптар оқиды.

Сезімнің түрлері

Жоғары деңгейдегі сезімдер

Жоғары деңгейдегі сезімдер тек адамға ғана тән:

Ақыл-ой сез i м i адамның таным ə рекет i мен байланысты. Сез i мн i ң бұл түр i - балалардың оқып б i л i м алуға, ересектерд i ң өз қызмет i не, шығармашылық пен өнерге деген көң i л-күй қатынасы. Адамның шындықты тануға деген ақыл-ой сез i м i ең алдыментаңданудан басталады.

Эстетикалық сез i м - объектив шындықты бейнелеп, оның ə семд i г i мен сұлулығын, жарасымдылығы мен сен i м-д i л i г i н қабылдап, оған ə серленудег i көң i л-күй. Ə семд i кт i қабылдап , оған сүйс i ну, л ə ззаттанып, рухани күш i н арттыру сез i м i - адамның өм i р т i рш i л i г i нде б i рт i ндеп қалыптасатын жағдай. Ə семд i кт i қабылдау туа пайда болмайды.

Адамгерш i л i к-моральдық сез i мдер қоғам талабына орай адамның өз м i нез i н i ң

лайық не лайық емест i г i н сез i нген көң i л-күй i н б i лд i ред i. Адамгерш i л i к сез i м i моральдық

сезiм деп те айтылады. "Мораль" - "морале" деген француз сөзi. Мағынасы -

адамгерш i л i к. Адамгерш i л i к сез i м қоғамның тарихи дамуына байланысты .

Сезімнің пайда болу себептері

Сезімнің негізгі пайда болу себептеріне мыналар жатады:

адамның объект i ге қатынасын айқындайтын қажетт i л i ктер ;

адамның осы нысанның ти i ст i қасиеттер i н түс i н i п, оны санада бейнелеу қаб i лет і .

Объектив ж ə не субъектив жағдайлардың өзара байланысынан адамның қоршаған дүниеге саналы баға беру i мен қатар жеке эмоционал көз-қарасының себептер i ашылады. Сез i мдерд i ң ө з i нд i к ерекшел i г i олардың қарама-қарсылықты сипатынан көр i нед i

Сезімнің негізгі ерекшеліктері

Сез i мдерд i ң өз i нд і к ерекшел i г i олардың қарама-қарсылықты сипатынан көр i нед i. Мұндай сипат қарапайым ə серленуге де (рахаттану-қысылу), сондай-ақ күрдел i толғаныстарға да (ұнату-жеккөру, қуаныш-мұң, көң i лд i- қайғылы т.б .) т ə н.

Сез i мдерге ғана т ə н аса маңызды сипат - олардың б i р i г i мд i ( интегралды) келу i. Сез i м бүк i л денен i билеп, адам кейп i н ерекше ə серге бөлейд i. Барша дене қызметтер i н i ң басын б i р с ə тте б i р i кт i румен сез i м өзд i г i нен организмге пайдалы не зиян ə серд i ң хабаршы қызмет i н атқарады. Сез i мд i к сигнал ə сер орны мен денен i ң жауап ə рекет i айқындалмай жатып та санаға жетуi мүмкiн.

Сез i мдерд i ң ж ə не б i р маңызды ерекшел i г i - олардың денедег i т i рш i л i к

ə рекеттермен т i келей байланыста болуы. Сез i м ықпалынан адамның i шк i т ə н қызмет i өзгер i ске түсед i: қан айналымы, дем алыс, ас қорыту, i шк i ж ə не сыртқы секреция бездер i. Шектен тыс ұзақ уақыт ж ə не қарқынды болған көң i л-күй толғаныстары организмд i сырқатқа шалдықтырады: қорқыныш - жүрек ауруларына соқтырып, ашу - бауырды, жабырқау мен мұң - асқазанды бұзады

Сезімнің қызметтері

Адам сез i мдер i ұзаққа созылған филогенетикалық даму тарихына байланысты

көптеген ерекше сипаттағы мынадай қызметтерд i атқаратын болды:

ЭМОЦИЯЛАР

СЕЗІМДЕР

1. Эмоция адамның түрлі органикалық қажеттеріне туып отыратын қысқа ситуациялы көңіл күйі адам қуанғаннан, қамыққаннан көзіне жас алса не болмаса бір нәрсеге мәз болса, мұндай жағдайдың ұзаққа созылмайтыны белгілі.

1. Сезімдер – адамдардың бір-бірімен қарым-қатынас жасау қажетінен туатын және біртіндеп дамып отыратын бір сыдырғы тұрақты процесс.

2. Эмоция мәнерлі қозғалыстардан көбірек байқалады. Мұнда адам өзін тек организм тұрғысынан көре алады.

2. Сезімдерде мәнерлі қозғалыстар жөнді байқалмайды. Тұрақты, терең әсерлі сезім жеке адам психологиясының басты белгілерінің бірі.

3. Эмоциялардың қызметін лимби жүйесі мен гипоталамус бөлігі басқарып отырады.

3. Сезім ми қабығының жұмысынан, атап айтқанда динамикалық стереотиптердің әркез жасалып өзгеріп отыруынан жақсы көрінеді.

4. Эмоциялар жануарларда да кездеседі. Жануарлар эмоциясы биологиялық сипаттағы реакциялардың жиынтығы. Адам сезімдеріне лайықты көріністер жануарлар психикасында кездеспейді

4. Адамдардың эмоциялары мен сезімдері қоғамдық-тарихи сипатта болып отырады

ЭМОЦИЯ МЕН СЕЗІМ АРАСЫНДАҒЫ АЙЫРМАШЫЛЫҚТАР

Эмоция