Есту кемістігі бар балалардың диалогтық сөйлеуі 3 сынып

Есту кемістігі бар балалардың диалогтық сөйлеу тілін

дамыту ерекшеліктері

Диалог – екі немесе бірнеше адамның кезектесіп сөйлесуі арқылы берілетін ауызекі тілдегі ерекше форма.

Диалогтық сөйлеу тілі – ғылымда танымдық процестің іздеген нәтижеге әртүрлі , бірақ бір – бірімен жарыспайтын көзқарастар , қатынастар, бағыттардың өзара байланысу жолымен жүзеге асырылатын прогрессивтік дамуының түрі ретінде көрінеді.

Диалогиялық байланыс процесі - басқаның көзқарасын игеріп қана қоймайды, сонымен бірге өзінің идеяларымен дамытады, байытады, оны анықтайды, түзейді және жақсартады.

Сондай – ақ диалог – екі адамның арасындағы сөйлеу әрекеті. Диалогта сөйлеумен қатар тыңдау механизмдері қатар жүреді. Элькониннің түсіндіруі бойынша баланың іс – әрекеті үлкендердің іс – әрекетінен бөлінбей біртұтас диалог болып есептеледі.

Біздің мектептің басты міндеті – нашар еститін және естімейтін балаларды өмірге бейімдеу және тәрбиелеу болғандықтан мұндай балалармен сабақтан тыс уақытта жүргізілетін жұмыс түрлеріне ерекше мән беріледі. Себебі, балалармен сабақ кезінде бағдарлама сұранысына сай өтілетін әр пән бойынша дәрістер жүргізілсе сабақтан тыс кезде алған білімдерін толықтырумен қатар , өмірге бейімдеу жұмыстары жүргізіледі. Сондықтан сыныптан тыс оқу сабақтарында оқушының ауызекі сөйлеу дағдыларын тиімді меңгертіп білім алуларын мақсат етеміз.

Негізгі бағыт - баланың ойын жүйелі айтуға үйрету, қызығушылығын ояту.

Диалогтық сөйлеу тілін дамыту арқылы оқушының ақыл - ойы кеңейеді, сөйлеу тілі , есту қабілеті дамиды. Адамгершілік эстетикалық тәрбие , бір –бірімен қарым – қатынас мәселесі де дұрыс жолға қойылады. Сондықтан диалогтық сөйлеу тілін бастауыш сыныптардан бастаған жөн. Бұл мұғаліммен баланың бір – бірімен қатынасқа түсуіне көмектеседі және кез – келген іс – әрекетті жүргізу барысында іске асады.

Бала үлкендермен сөйлесу арқылы іс – әрекетін басқарып қабілетін дамытуға мүмкіндік алады. Оқушының диалогтық сөйлеу тілін дамытуда 5 түрлі әдіс қолданылады:

1. өзіне бағытталып айтылған тапсырманы түсініп орындау және жауап қайтару ;

2. мұғалімнің және тәрбиешінің нұсқауы бойынша қасындағы жолдасына сұрақ қойып үйрену;

3. қойылған сұраққа жауап беру және өзгелерге сұрақ қоя білу;

4. орындалған жұмысты айта білу;

5. диалогтық сөйлеу тіліне қатынасу.

Балалар бір - бірімен диалогтық қарым – қатынасқа түскенде олардың дұрыс жауап беруін қадағалауға үйрету керек .

Жоғарыда айтып кеткендей біздің мектептің сыныптан тыс уақыттағы жұмысы сан алуан. Мысалы : әр бағыттағы тәрбие сағаттары , саяхат, серуендеу , түрлі ойындар, спорт секциялары, күнделікті еңбек түрлері және т.б.

Баланың сөйлеу тілін , сөз байлығын, есту қабілетін дамыту күн тәртібінің барлық сәттерінде жүзеге асырылады.

Естімейтін баланың сабақтан тыс кезде сөздік қорын байыту, нақтылау үшін күнделікті өмірде орынды пайдалана білу үшін жаңа сөздің мәнін, мағынасын жете түсіндіріп , белсенді сөздік қорын арттыру қажет. Қоршаған орта мен құбылыстардың барлығы сөз арқылы жеткізіледі.

Баламен үздіксіз қарым – қатынасты кезекті серуендеу кезінде де жалғастыру абзал. Бұл жерде сөйлесудің тақырыбы - күн райы , айналада болып жатқан табиғат құбылыстары, айналадағы адамдар , қоршаған орта бола алады.

Осындай серуеннің өзі, егер мұғалім немесе тәрбиеші айналадағының барлыған, мысалы мектеп орналасқан көше , мектептің оң жағында ,

сол жағында орналасқан ғимараттар жайлы айтып отыратын болса, бала үшін аса маңызды. Осы тұрғыда ұстаздар тарапынан болатын бақылаулар нашар еститін баланың диалогтық сөйлеу тілінің қалыптасуын тездетіп , танымдық қабілеттерін , қызығушылығын арттырады.

Осы жерде мысал келтіре кетуге болады , дәлірек айтқанда қыркүйек айының аяғына таман «Экологиялық» тәрбие сағатында «Ауа - райы. Ауа – райының шартты белгілері » деген тақырып болған екен. Ауа – райының шартты белгілерін жаттап…