Кәсіпкерлік тәуекел мен банкроттықты талдау сабағы

Сабақтың жоспары

Сабақтың тақырыбы: Ұйымның потенциалды банкроттық және кәсіпкерлік тәуекелдің талдауы.

Сабақтың мақсаты: Банкроттың және кәсіпкерлік тәуекелдің, кәсіп-орынның қаржылық жағдайын талдауға үйрету және оның банкроттығының дәрежесін анықтауға үйрету.

Білімділік: Заңнамаларға сәйкес банкроттықтың негізгі мәселелерін зерттеу, банкроттың түрлері мен банкроттықтың диагностикасы және әдістерімен танысу, кәсіпорынның банкротының дәрежесі мен кәсіпкерлік тәуекелді талдауды үйрену.

Дамытушылық: Қаржылық нәтижелерді, өзгертетін факторларды табу арқылы логикалык ойлауды дамыту, оқытылатын тақырып болашақ кәсіпкерлік өсуіне қажеттілігі арқылы оқушылардың оқып-үйрену белсенділігін нығайту, ойларын экономикалық жағынан дұрыс түрде жария етуге үйрету, есептер мен жағдайлар нәтижелері бойынша дұрыс тұжырымдарды жасау.

Тәрбиелік: Еңбек сүйгіштікті, алынған білімділіктің нақтылығы мен қажеттілігін, орындалған жұмыс үшін жауапкершілікті тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: аралас Оқудың әдісі: Сыни тұрғыдан ойлау технологиясы, ойын технологиясының элементтері, әңгімелеу, сұрақ-жауап, топпен жұмыс, есеп шығару.

Сабақтың әдістемелік қамтамасыздандыруы: Таратылатын материал, интерактивті тақта, слайд көрсетілімдері.

Пәндер арасындағы байланыс: Ұйым экономикасы, Математика, Қаржылық есеп, Құқық негіздері.

Сабақ барысы:

І. Кіріспе-мотивациялық кезең: 1. Оқушыларды түгендеу 2. Сабақ тақырыбы мен мақсатын хабарлау

ІІ. Тірек білімінің актуализациясы: 1.Интеллектуалды ойын (сәйкестендіру)

№ п/п

Сұрақ Жауап

1 ТӨЛЕУ Кәсіпорынның, фирманың өндірілген өнімді, орындалған жұмыстарды,

ҚАБІЛЕТТІЛ ІГІ

көрсетілген қызметтерді өткізуден түскен ақшалаң тұлғадағы жылдық жиынтық табысы. Жалпы табыс тауарларды сатудан түскен ақшалай түсім мен өндіріске жұмсалған материалдық шығынның арасындағы айырма ретінде айқындалады. 2 РЕНТАБЕЛЬ ДІК

Мемлекеттің, заңды және жеке тұлғалардың төлем бойынша өз міндеттемелерін өздерінде бар ақшалай қаражаттың есебінен толық орындауға қабілеттілігі. 3 ПАССИВ Тиімділік‚ фирманың‚ оның қызметінің табыстылық көрсеткіші. Сан жағынан табысты шығынға бөлуден алынған жеке сан ретінде айқындалады. 4 ТАБЫС Өндірістік және бейөндірістік мақсаттағы жылжымайтын және жылжитын мүлік түріндегі меншік, сондай-ақ шаруашылық мақсатта пайдаланылып жүрген жер, орман-тоғай, пайдалы қазбалар қоры, ақшалай құны бар, заңи және жеке тұлғалардың меншігі болып табылатын нәрселердің бәрі. 5 АКТИВ Тауарлар мен көрсетілетін қызметтерді сатудан түскен табыстың осы тауарларды өндіру мен сатуға немесе қызмет көрсетуге жұмсалған шығыннан асып түсуі. Пайда – кәсіпорын мен кәсіпкерлердің шаруашылық қызметі қаржылық нәтижелерінің аса маңызды көрсеткіштерінің бірі. 6 АҒЫМДАҒЫ АТИВТЕР

Бухгалтерлік баланстың бөлігі, оң жағы. Ол кәсіпорын қаражатының белгілі бір күнгі құралу көздерін, нысаналы мақсатын, елдің шетелдегі шығысының шетелден түсетін түсімнен асып түсуін, төлем балансының тапшылығын көрсе. 7 ПАЙДА Заңды тұлға меншігіндегі жылжымалы және жылжымайтын мүлік, игілік, дәулет, ақшалы қаржы, құнды қағаздар, патенттер, банктегі салымдар, авторлық құқықтар, негізгі және өндірістік қорлар, яғни экономикалық қызметте пайданың көзі ретінде табысқа иелік ететін субъектіні пайдаланатын не пайдалануға жарайтын қоғамдық байлықтың барлық түрлері.

2. Сұрақ-жауап (слайдтар арқылы оқушылардың білімін тексеру) 1. Талдау дегеніміз не? Жауабы: Құрамдас бөлшектерді, талданатын жүйелер элементтерін және оларда болатын өзгеріс тенденсиясын анықтауға болатын құбылыстар мен үрдістердің ғылыми зерттеу әдісін айтады. 2. Экономикалық талдаудың дәстүрлі тәсілдері? Жауабы: Түзетулер енгізілген әдіс, интегралды әдіс, бағалық орын алмастыру әдісі, баланстық әдіс, индекстік әдіс. 3. Экономикалық талдаудың неше түрі бар ? Жауабы: Жалпыдан жекеге, жекеден жалпыға, жайы мен себебіне, себебінен жайына 4. Экономист Э. Альтман кезінде бағаланған көрсеткіш? Жауабы: Банкроттық ықтималдылық. 5. Экономикалық талдаудың басқару элементтері? Жауабы: Жоспарлау, бөлу, бақылау, талдау, реттеу. 6. Қаражат тұрақтылығын бағалау үшін қандай көрсеткіш қолданыл-майды? Жауабы: Қарызға алынған капиталдың ісі. 7. Іскерлік белсенділік индексі? Жауабы: Айналыс капиталды пайдалану тиімділігін сипаттайды. 8. Іскерлік белсенділік индексі есептеледі? Жауабы: Талдау процесіндегі істегі капитал айналымдылығы мағынасын негізгі қызметтің табыстылығына көбейту арқылы 9. Рентабельдік туралы түсінік? Жауабы: Қаражат пен капитал шы-ғындарына пайызбен өлшенетін салыстырмалы табысты

баланстық пайданың негізгі қорлар мен айналым қорының орташа құнына қатынасы 10. Ұйымның меншікті капиталының көздері болып табылады? Жауабы: Резервтік капитал, бөлінбеген пайда, жарғылық капитал.

ІІІ. Жаңа материалды игеру кезеңі: Жоспар

1. Банкроттың түсінігі мен түрлері: а) түсінігі

Банкроттық - борышқордың соттың шешімімен танылған оны таратуға негіз болып табылатын дәрменсіздігі.

Заңды тұлғаның банкрот деп танылуы оның дәрменсіздігіне қатысты, яғни борышқордың несие берушілердің талаптарын өзіне тисілі мүлік есебінен өтуге мүмкіншілігінің болмауы.

Егер заңды тұлға салық және басқа да міндетті төлемдерді сонымен қатар несие берушілердің мүліктік талаптарын 3 ай бойы қатарынан қанағаттандыра алмаса, тисілі мүдделі тұлғаның арызы бойынша банкрот болып танылуы мүмкін.

б) шарттары

Банкроттық жағдай туғанының негізгі себептері – объективті және субъективті себептер: - қаржылық - несиелік, салықтық, экономиканы қайта өзгертудің заң шығарушылық базасының жетілмегендігі; - инфляцияның биік деңгейі; - банкроттықты алдын ала ескере алмау және одан болашақта құтылу; - нарық конъюктурасын білмегендіктен сату көлемінің төмендеуі; - өндіріс көлемінің төмендеуі; - өнім сапасының нашарлауы және оның бағасының төмендеуі; - дәлелсіз биік шығындар мен өнімнің төмен пайдалығы; - қарыздар мен өзара төлемедердің болуы және т.б. в) түрлері Банкроттықтың екі түрі бар: 1) ықтиярсыз Ықтиярсыз банкроттық несие берушілердің талабы бойынша немесе сот шешімімен жүзеге асырылады. 2) ерікті Ерікті банкроттық борышқордың қалауы бойынша өз

төлем дәрменсіздігін көрсетуі. Ерікті банкроттық несие берушілердің келісімімен ғана жүзеге асырылады.

2. Банкроттың әдістемесі: а) шоттар (Аргенти көрсеткіштері) б) Альман көрсеткіштерінің жүйесі

1. Кәсіпорын банкроттықтың әдістемесі

А – есеп (Аргентина көрсеткіші) балдық бағаның әдісі. Қазіргі әдістің жетіспеушілік субьектісі бағалық болып табылады. Зерттеу анықтылықты, процестің жүруі, банкротқа әкелу, қате жіберу, банкротқа әкелетін жол. Есептеу кезінде А – есебі нақты компанияларға ендік баға қою қажет. Аргентинаға қатысты немесе 0 – жүгіртпелік белгі қабылданбайды, содан соң А – есептік агрегиттік көрсеткіш есептеледі.

№ 1 тапсырма

А әдісі – банкроттықты болжау есебі

Кемшіліктер Сіздің балыныз

Аргентина ға сәйкес балл Директор 8 Директор кеңесінің төрағасы директор болып табылады

Директор кеңесінің әрекетсіздігі 2 Директор кеңесінің ішкі қайшылықтары ( білім және әдет кемшілктерінен)

Қаржы директорының әлсіздігі 2 Орта және төменгі буындарда кәсіби менеджерлердің кемшіліктері

Жүйелі есеп кемшілігі. Бюджеттік бақылаудың болмай қалуы.

Ақшалай ағынның болмай қалу болжамы 3 Басқармалық есеп жұмсау жүйесінің болмауы 3 Енжар әрекет өзгеруіне ( жаңа өнімнің пайда болуы, базар)

Ең жоғарғы балл сомасының болуы 43 « Өту балы » ( барлық көрсеткіштер соммасы) 10 Егер сомма 10 төмен болса, басқарудағы кемшіліктер күрделі қателіктерге алып келуі мүмкін. Қателіктер Қарыз капиталының бөлігі тым жоғары 15 Айналымдағы қаражат кемшіліктер бизнестің тым жоғары өсуінен

Қолдағы ірі жоба 15 Ең жоғарғы балл сомасының болуы 45

« Өту балы » 15 Егер балл соммасы бұл кезеңде ≥ 25 , онда компания айқын тәуекелге ұшырайды Белгілер Қаржы көрсеткіштерінің төмендеуі 4 « Бухгалтерлік есептің шығармашылығын » қолдану 4 Бейқаржылық жағымсыздықтың белгілері 4 Дағдарыс белгілерінің тиянақтығы 3 Ең жоғарғы балл сомасының болуы 12 А – есеп ең жоғарғы ықтимал 100 « Өту балы » 25 Сәтті компаниялардың көпшілігі 5 – 18 Қатаң қиындықты сезінуші компаниялар көлемінде банкротұа ұшырау мүмкін. Егер А – есеп аз болса, онда ол ойлағаннан бұрын ұшырайды.

Егер балл соммасы > 25 , онда компания 5 жыл көлемінде банкротұа ұшырау мүмкін. Егер А – есеп аз болса, онда ол ойлағаннан бұрын ұшырайды.

Альтманның 5 факторлық Z- моделі:

Z=1,2 К1 + 1,4 К2 + 3,3 К3 + 0,6 К4 + 1,0 К5

К1= А А (ағымдағы актвитер) АС (активтердің сомасы)

К2 =НӨТ (негізгі өндірістен табыс) АС (активтердің сомасы)

К3=ЖК (жиналған капитал) АС (активтердің сомасы)

К4=ЖК (жарғылық капитал) ЖК (жалға алынған капитал)

К5=САП (сатудан алынған пайда) АС (активтердің сомасы)

Кәсіпорын банкроттылығының қаупінің деңгейі

Z мағынасы Банкроттылықтың мүмкінділігі 1,8-дан төмен Өте жоғары 1,81-ден 2,7-ге дейін Жоғары 2,7-ден 2,99-ге дейін Мүмкіндігі төмен 2,99-дан жоғары Мүмкіндігі ең төмен

№ 2 тапсырма

№ 1 кесте Альтманның