Кесе қап пен дорба түрлері туралы ашық сабақ

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

Талдықорған политехникалық колледжі

САЯХАТ

САБАҚ ЖОСПАРЫ

Топ: УТ-71 б

Мамандық: 0107000 -Технология

Біліктілік: 0107013 – Технология пәнінен негізгі және орта білім беру мұғалімі

Тақырыбы: Кесе қап, дорба түрлері

Оқытушы: Мусауова Клара Сағынбайқызы

САЯХАТ САБАҚ ЖОСПАРЫ

Технология пәнінен негізгі және орта білім беру мұғалімі

Күні

Топ

УТ-71 б

Мамандығы: Технология

Топ:УТ-71 б

Тақырыбы: Кесе қап, дорба түрлері

Сабақ типі: Саяхат

Сабақтың әдісі: сөздік, көрнекілік

Пәнаралық байланыс: тарих, бейнелеу өнері

Сабақтыңмақсаты

Білімділік: Студенттерге Облыстық «Көркем сурет галереясына» бару арқылы ұлттық нақыштағы кесе қап, дорба түрлері олардағы ою-өрнектер тарихымен таныстыру.

Дамытушылық: Ұлттық тарихи ою-өрнектер жайлы білімдерін дамытып.Сапалы терең білім беру, белсенділігін көтеріп, мамандығына қызығушылығын арттыру.

Тәрбиелілік: Өзіндік қасиеттер мен шеберлігін артыру, өз бетімен ерінбей еңбектене алатындай ерік-жігерге,өзіне сенімділікке тәрбиелеу.

САБАҚТЫ ЖАБДЫҚТАУ

А. Көрнекті құралдар: Көркемсурет галереясындағы құнды суреттер мен жәдігерлер

Б. Негізгі әдебиет: Б. Негізгі әдебиет: Мауленова Г., Амандықова Д.А. Дизайнге арналған практикум. Астана «Фолиант». Астана-2010

Сабақты жүргізу кезеңдері:

I. Ұйымдастыру кезеңі:

- сәлемдесу

-саяхат тақырыбы мен мақсатын таныстыру

- қауіпсіздік ережесін қайталау.

II. Жаңа тақырыпты баяндау:

Ою- өрнек түрлерінің тарихы жайлы не білдік?

Кесе қап, дорба түрлері олардың шығу тарихы жайлы не білдік?

Киіз басу барысы және киіз басуға қажетті бұйымдар қандай?

Кесе қап, дорба түрлері қайда қолданылады?

Кесе қап қай жерде орналасады?

Дорбаның қандай түрлері бар?

Өсімдік тектес ою-өрнектердің қандай түрлері бар?

Қолмен көктеу және тігу көмегімен қазақтың ою-өрнегін орындау

Қазақтың қандай ою-өрнектері бар?

ІІІ. Жаңа тақырыпты бекіту:

Кесе қап, дорба түрлерімен таныстыру

Облыстық көркемсурет галереясымен танысу.

Студенттер мамандықтары бойынша сұрақтарын қою

Мамандықтары бойынша түсінгендерін, көргендерін ортаға салу.

Талдықорған көркемөнер галереясы 1950 жылдары салынған екен. 2002 жылы күрделі жөндеуден өткізіліп, сәулетшілер жобасымен жөнделген. Галерея ғимараты композиция бойынша ықшамды және сындырлы болып, қаланың сәулет кеңестігіндегі ерекше әсем құрылысқа айналған. Көркемөнер галереясына блогқұрылтайға барған блогерлер болып барды, шолу жасадық. 3 қабатты 10 экспозициялық залдан тұратын бұл галереяға 245 туынды қойылған екен.

Галерея орналасқан ғимараттың реставрация жұмыстарына биыл облыстық бюджеттен 70754,4 мың теңге қаржы бөлініп, оны "Қазқайтажөндеу” республикалық мемлекеттік кәсіпорны жүргізген.

Ғимараттың бірінші қабатына толық галерея орналасса, екінші қабаттан суретшілерге арналып алты бөлме бөлінген. Көркем сурет галереясының жалпы көлемі 350 шаршы метрді құрайды. Мұнда галереяға лайықтандырылып 3 зал жасақталған. Оның біріншісінде көрмелер ұйымдастырылатын болса, екіншісіне музей қорындағы суретшілер туындылары орналастырылады. Ал үшінші зал изостудия. Сондай-ақ осында балғын суретшілерге арналып арнайы бөлме ашылып отыр.

Қазіргі таңда музей қорында есімі елімізге әйгілі Ә.Қастеев, Г.Хлудов, Г.Исмаилова, А.Ғалымбаева, С.Сенчихин, Қ.Мамақов, Қ.Қожықов, Ө.Мамақова, тағы басқа суретшілердің 260 картинасы бар десек, солардың бір парасы аталмыш галереяға қойылыпты. Сонымен бірге мүсінші Жәркен Исмағұловтың қолынан шыққан туындылар да көпшіліктің қызығушылығын танытты. Бүгінгі күні облыс бойынша Қазақстан Суретшілер одағына мүше 32 жергілікті қылқалам шеберлері бары қуантады.

Алдағы уақытта ғимарат ауласынан ашық аспан астындағы музей ашу жоспарланып, оған екі-үш жоба дайындалуда екен.

Көркем сурет галереясы келешек облыстың туристік кластеріне қосылады деп күтілуде.

Мұражай қорында сақталған, қазіргі кезде қолданыстан шыққан, ұмытыла бастаған жәдігерлердің бірі аяққап, кесеқап түрлері.

Аяққап – көшпелі тұрмыс талаптарына икемделген, киізден шашақтап, әшекейлеп жасалған ыдыс-аяқ сақтауға арналған үй мүлкі. Аяққаптың тері мен былғарыдан, ағаштан жасалған түрлерін кесеқап деп атайды және ол көбінесе цилиндр пішінді болады.

Аяққапты көбінесе киізден немесе алаша қиығынан жасап, ішін матамен астарлайды, сыртын оюмен, кестемен әшекейлейді. Кереге басына іліп қою үшін екі бүйіріне ызбалы немесе өрмелі бау тағылады. Аяққаптың аузын жауып тұратын ілгекті қақпағы болады. Қақпақтың беті шұға, барқыт тәрізді матамен өрнектеліп, жиегі түрлі шашақпен әшекейленеді. Аяқ қап түйеге теңделген немесе арбаға тиелген жүктің үстіндегі шаңыраққа байланады. Үй тігілгенде өрешеге, қазан-аяқ жаққа таяу керегенің басына ілінеді.

Қазаққа тән киіз үйдің ішкі жасауын орналастыру тәртібі ұрпақтан-ұрпаққа алмасып келгендіктен біркелкі реттелгені мәлім. Қалыптасқан тәртіп бойынша, киіз үйге кіреберістегі сол жақ босағада ер-тұрман, құсбегілікке қажет саймандар ілінетін. Одан әрегірек киім ілетін адалбақан, төрде жүкаяқ, кебеже, қаршындардың үстіне екі-үш қатар етіп көрпе-төсек жиналса, оң жақ қанаты қант-шай, ұсақ-түйек дәм сақталатын кебеже, ыдыс-аяқ қоятын асадал, қымыз ашытатын саба, керегеге ілінетін аяққап, кесеқаптар оң жақ босағаға орналастырылған.

Оң жақ босағадан орын алатын аяққап сөзінің шығу төркініне келетін болсақ, «аяққап» атауы «аяқ» және «қап» сөздерінің бірігуінен «аяққап» болып қалыптасқан. «Аяқ» ағаштан ойып жасалынып, сұйық сусын ішуге арналған көлемі шағын, кеседен үлкен шүңғыл, дөңгелек ыдыс. Сыйымдылығы бір литрдей, оны пішіні мен өңделуіне қарай саптыаяқ, сырлы аяқ, қолдануына қарай кесе-аяқ, қымыз-аяқ деп атай береді. «Қап» ыдыс-аяқ салатын дорба. Мұражай қорында да әртүрлі тәсілдермен жасалған аяққап, кесеқеп түрлері бар. Солардың бірі, Акт №44, 01.09.2003, инв №1067, КК №2357, Аяққап. Материалы жүн, өлшемі: шашағымен қоса есептегенде 66х56 см. Новый рисунок (1)Аяққаптың алдыңғы беті түкті кілем, астыңғы беті тақыр кілем тоқу әдісімен тоқылған. Екі шетіне ілмек жасалып, бет жағының жоғарғы жағына және үш жақ жиегіне жүннен иірілген жіптен торланып шашақталған жиектеме тігілген. Тормен шашақтың арасы ақ, қызыл түсті жібек жіптерімен оратылып бөлінген. Аяққаптың ортасына әшекейлі композиция арасына…