Химиялық олимпиадаларды ұйымдастыру әдістемесі

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

"№ 59 орта мектеп"

ТАҚЫРЫБЫ: Химиялық олимпиадаларды ұйымдастыру және өткізу

әдістемесі

Пән: Химия

Мұғалім: Қабылбай Э.Н.

ТАРАЗ 2018

Аннотация

Темой данной работы является «Организация и методика проведения химических олимпиад». Цель данной работы – организация и проведения олимпиады по химии, исследования пути решения задач олимпиады и проведения анализа .

Работа состоит из введения, основной и практической части, заключения, списка использованной литературы и приложения.

В основной части работы дана организация и проведения химических олимпиад, рассмотрен вопрос об особенностях подготовки одаренных детей к олимпиаде.

Практическая часть работы посвящена видам олимпиадных задач и их пути решения для учащихся 8-11 классов, а также представлены задачи тура республиканских олимпиад.

Түйіндеме

Бұл жұмыс «Химиялық олимпиадаларды ұйымдастыру және өткізу әдістемесі» тақырыбына арналған. Курстық жұмыстың мақсаты химиялық олимпиадаларды ұйымдастыру және өткізу тәртібімен танысу, химиялық олимпиадалық есептердің шешу жолдарын зерттеу, оларға талдау жасау.

Ғылыми жұмыс кіріспеден, негізгі және тәжірибелік бөлімдерден, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және қосымашадан тұрады.

Жұмыстың негізгі бөлімінде химиялық олимпиаданы ұйымдастыру және өткізу ережесі берілген, дарынды оқушыларды олимпиадаға дайындау мәселесінің ерекшеліктері қарастырылған.

Жұмыстың тәжірибелік бөлімінде 8-11-сыныптарға арналған химиялық олимпиадалық есептердің шешу үлгілері және республикалық кезеңнің есептері берілген.

Annotation

The theme of the course work is «Organization and methods of conducting chemical olympiad». The aim of the work is the organization and holding of chemical olympiad, investigate and analysis the tasks with solutions of chemical olympiad.

The work consists of introduction, main and practical parts, conclusion, bibliography and appendix.

The main part of the work given to the organization and carrying out chemical Olympiads, considered the peculiarities of training of gifted children for the Olympiads.

The practical part of the paper is devoted to the types of the tasks and solutions of chemical olympiad for pupil of 8-11form and also presents tasks of republican olympiad.

ҚЫСҚАРТЫЛҒАН СӨЗДЕР:

Халықаралық Менделеев олимпиадасы - ХМО

Тәуелсіз мемлекеттер достастығы - ТМД

Мәскеу мемлекеттік университеті - ММУ

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

І

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

Олимпиада ұғымы

Химия пәнінен дарынды оқушыларды олимпиадаға дайындау

Олимпиада ережесі. Жалпы ережелер

Олимпиаданы ұйымдастыру және өткізу тәртібі

Олимпиадаға қатысу тәртібі және жеңімпаздарды анықтау

Олимпиада өткізу үшін негіздемелер

Әртүрлі деңгейдегі онлайн олимпиадалар

2015 жылғы халықаралық Менделеев олимпиадасының

нәтижелері

ІІ

ТӘЖІРБИЕЛІК БӨЛІМ

8-сыныпқа арналған аудандық химиялық олимпиада есептері

9-сыныпқа арналған аудандық химиялық олимпиада есептері

10-сыныпқа арналған аудандық химиялық олимпиада есептері

11-сыныпқа арналған аудандық химиялық олимпиада есептері

Республикалық кезеңнің есептері

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

КІРІСПЕ

Курстық жұмыстың өзектілігі. Орыстың ұлы педогогы В.А.Сухомлинский «Мектептің басты міндеті - әрбір адамның дарындылығын ашу, оны толыққанды шығырмашылық, еңбек жолына бағдарлау. Әрбір оқушының қайталанбас дарынын дәл басып табу, аша түсу, қастерлеу, бұл - тұлғаны адамзат қадір - қасиетінің өркендеуінің жоғарғы деңгейіне дейін көтеру деген сөз», - деп атап көрсетеді. Яғни, дарынды оқушының шығармашылығын дамытудың бір түрі - ол олимпиада. Олимпиада дегеніміз - студенттердің жоғарғы оқу орнындарындағы және кәсіби болашақ маман әзірлеуде өтетін пәндер бойынша білім, икемділік, дағдысын шығармашылықпен қолдана білудегі жарысы. Олимпиада болашақ мамандардың кәсіби біліктілігін көтеруде, студенттердің таңдап алған мамандықтарына қызығушылығын арттыруда, дарынды жастарды анықтауда, ғылыми зерттеу, әкімшілік, кәсіпкерлік істерге кадрлер қалыптастыруда өте маңызды.

Химияда оқу материалын толық және терең меңгерумен қатар алған білімін өз бетімен қолдануға машықтану үшін химияда білім берудегі оқытудың бірден - бір тәсілі ретінде есеп шығарудың маңызы зор. Есеп шығару кезінде оқушылардың дүниетанымын дамытуға себеп болатын, оның ішінде табиғаттың бір тұтастығын көрсететін пәнаралық байланыс жүзеге асырылады.

Есептерді шешуде логиканы және стандарттық алгоритмдерді меңгеру-іс жүзінде есептерді түбегейлі шешуге жол ашады. Бұл миды дәстүрлі ойлаудан босатып, нақты есептердің ерекшеліктерін үнемі сұрыптауға алып баратын ұйымдастырушы үдеріс.

Олимпиадаға қатысушы студенттің білімі үнемі белсенді күйде болатындықтан, олимпиада тапсырмалары олардың бастапқы білімдерін ескере отырып құрылады. Сондықтан олимпиадаға әзірлік кезінде өткен жылдардың тапсырмаларын қолдану тиімді болмақ. Шығарылған есептерді кешенді жолмен талдаумен бірге жиі кездесетін қателіктер, есеп шығаруда жіберілген кемшіліктер сараланып, талданады.

Химиялық олимпиадалар мектептік, аудандық, облыстық, республикалық, одақтық, халықаралық болып сатылап өткізіледі. Бұған өз бетінше көп ізденетін, химияның ғылыми және көпшілік кітаптарын үзбей оқитын, ой өрісі кең, алған білімін жаңа жағдайда қолдана білетін оқушылар қатысады. Химиялық олимпиадаларға әзірлік мектепте басталады. Арнайы жарнамада олимпиада өтілетіні хабарланып, өткен жылғы олимпиаданың тапсырмалары ілінеді, оқылатын әдебиеттердің тізімі беріледі. Олимпиада екі кезекте өтіледі. Сырттай өткізілетін теориялық олимпиадаға қалаған оқушылардың барлығы қатысады. Жеңіп шыққандар үшін тікелей қатысатын теориялық және сарамандық тур ұйымдастырылады. Айрықша білімін танытқандарға жүлде, аудандық олимпиадаға қатысу үшін жолдама беріледі. Есеп шығару барысында оқушыларда еңбекқорлық, жауапкершілік сезімі, қойылған мақсатқа ұмтылу және оған табандылықпен жету қасиеттері дамиды. Өз бетінше есепті меңгеруге және оны шығаруға дағдыланады.

Курстық жұмыстың мақсаты - оқушылардың химиядан олимпиадаларға өз бетінше дайындалуына бағыт - бағдар көрсету.

Күтілетін нәтижелері өз бетінше есепті меңгеруге және оны шығаруға дағдыланады, есеп шығару барысында оқушыларда еңбекқорлық, жауапкершілік сезімі, қойылған мақсатқа ұмтылу және оған табандылықпен жету қасиеттері дамиды.

Курстық жұмыстың мазмұны химиялық олимпиада есептерінің шешу алгоритмдерімен және әдіс-тәсілдерімен танысу. Материалдың осындай жүйелігі оқушылардың есептерді түсініп одан әрі белсенді түрде ұғынуына көмектеседі.

I НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1.1 Олимпиада ұғымы

Олимпиада дегеніміз - студенттердің жоғарғы оқу орнындарындағы және кәсіби болашақ маман әзірлеуде өтетін пәндер бойынша білім, икемділік, дағдысын шығармашылықпен қолдана білудегі жарысы. Олимпиада болашақ мамандардың кәсіби біліктілігін көтеруде, студенттердің таңдап алған мамандықтарына қызығушылығын арттыруда, дарынды жастарды анықтауда, ғылыми зерттеу, әкімшілік, кәсіпкерлік істерге кадрлер қалыптастыруда өте маңызды [1].

Олимпиадаға тек студенттерді таңдап алумен ғана тоқталып қалмай оларды үнемі осындай жарыстарға әзірлеу қажет.

Өзіндік жұмыстың осындай түрін жүргізу үшін бізге ең алдымен жақсы әзірленген оқытушы, екіншіден шығармашылық қабілеті жоғары және оны дамытуға ұмтылушы студент қажет.

Өзіндік жұмыстың осы түрі олимпиаданы ұйымдастыру шарттары мен қағидаларын да қарастыра кеткеніміз жөн болар. Олимпиадаға студенттерді әзірлеуде қолданылатын қағидаларды біз Н.И.Наумкиннің зерттеуіне сүйеніп белгіледік.

- Өте жоғары деңгейдегі дербестілік қағидасы. Ең берік білім негізі өз бетімен, студенттердің әдебиетпен жұмыс істеу процесі кезіндегі дербестілігі жоғары болуымен іске асырылады. Оқытушы тек соны тиімді ескеріп, студентті дұрыс бағдарлау қажет. Өз бетімен алынған дұрыс шешім, тіпті дұрыс логикалық негізделмеген күннің өзінде, кейіннен ұжымдық талқылау нәтижесінде айқын, сенімді тұжырымға әкеледі.

- Іргелі әзірліктің негізділігі қағидасы. Студенттерді іргетасы қаланған пәндерден олимпиадаға әзірлеу қажет болғандықтан алдымен олардың бойында математика, физика, химия сияқты пәндерден білім, білік, икемділік дағдыны қалыптастыру міндетті болмақ.

- Пәнаралық байланыс пен пәндер арасындағы сабақтастық қағидасы. Аталған қағиданың орындалуы тек олимпиадаға әзірлік кезінде ғана емес, оларды оқыту кезінде де маңызды. Мысалы химия олимпиадасында студенттің білімін көрсетуі математика, физика, биология пәндерінен алған біліміне байланысты болады.

- Білімнің белсенділігі. Олимпиадаға қатысушы студенттің білімі үнемі белсенді күйде болатындықтан, олимпиада тапсырмалары олардың бастапқы білімдерін ескере отырып құрылады. Сондықтан олимпиадаға әзірлік кезінде өткен жылдардың тапсырмаларын қолдану тиімді болмақ.

- Оқу бағдарламасы бойынша үстіртін қарастырылатын кейбір тақырыптарды тереңірек қарастыру. Автордың осы пікіріне қосыла отырып біз оны былайша толықтыруды жөн көрдік. Мысалы «Бейорганикалық химияның теориялық негіздері» пәні бойынша кейбір тақырыптар «Бейорганикалық химияның таңдаулы тараулары», «Д. И. Менделеевтің периодтық жүйесінің қазіргі күйі», «Құрылысы ерекше қосылыстар» сияқты арнайы курстарда тереңдетіп беріледі. Сол сияқты «химия-биология», «мектептегі химия мұғалімі», «химия» мамандықтарына арналған «Қиындатылған есептерді шығару» арнайы курсы олимпиада есептерін шығаруды үйретуге арналған.

- Тапсырмалар қиындығы деңгейінің оза берілу қағидасы. Аталған қағида олимпиадаға әзірлік кезінде студенттерге белгілі тур тапсырмасынан анағұрлым жоғары деңгей тапсырмасын ұсынуға келіп тіреледі. Мұндай қағиданың тиімділігі тек олимпиадаға дайындық кезінде емес, сабақ кезінде де тиімді екенін бірнеше жылғы іс-тәжрибе көрсетіп отыр.

- Есептерді шығару нұсқасының бірнеше түрлілігі мен кешенді талдау қағидасы. Есепті неғұрлым тиімді, рациональды әдіспен шығару, есепті шығарудың мүмкін болатын әдістерін қарастыру олимпиадаға әзірлік кезінде өзінің тиімділігін көрсетті.

- Өткен олимпиадалардың нәтижесін талдау. Шығарылған есептерді кешенді жолмен талдаумен бірге жиі кездесетін қателіктер, есеп шығаруда жіберілген кемшіліктер сараланып, талданады. Осының нәтижесінде студенттердің білім, білік, дағдысы едәуір жоғарлайды.

- Жеке бастамашылдық және еріктілік қағидасы. Студенттерді ешуақытта күштеп олимпиадаға қатыстыруға болмайды Осы қағиданы орындаудың маңыздылығын Н.Р.Степанова ерекше атап көрсетеді [1].

1.2 Химия пәнінен дарынды оқушыларды олимпиадаға дайындау

Химиялық олимпиадалар мектептік, аудандық, облыстық, республикалық, одақтық, халықаралық болып сатылап өткізіледі. Бұған өз бетінше көп ізденетін, химияның ғылыми және көпшілік кітаптарын үзбей оқитын, ой өрісі кең, алған білімін жаңа жағдайда қолдана білетін оқушылар қатысады. Химиялық олимпиадаларға әзірлік мектепте басталады. Арнайы жарнамада олимпиада өтілетіні хабарланып, өткен жылғы олимпиаданың тапсырмалары ілінеді, оқылатын әдебиеттердің тізімі беріледі. Олимпиада екі кезекте өтіледі. Сырттай өткізілетін теориялық олимпиадаға қалаған оқушылардың барлығы қатысады. Жеңіп шыққандар үшін тікелей қатысатын теориялық және сарамандық тур ұйымдастырылады. Айрықша білімін танытқандарға жүлде, аудандық олимпиадаға қатысу үшін жолдама беріледі [2].

Химияда оқу материалын толық және терең меңгерумен қатар алған білімін өз бетімен қолдануға машықтану үшін химияда білім берудегі оқытудың бірден-бір тәсілі ретінде есеп шығарудың маңызы зор. Есеп шығару кезінде оқушылардың дүниетанымын дамытуға себеп болатын, оның ішінде табиғаттың бір тұтастығын көрсететін пәнаралық байланыс жүзеге асырылады.

Есептерді шешуде логиканы және стандарттық алгоритмдерді меңгеру - іс жүзінде есептерді түбегейлі шешуге жол ашады. Бұл миды дәстүрлі ойлаудан босатып, нақты есептердің ерекшеліктерін үнемі сұрыптауға алып баратын ұйымдастырушы үдеріс.

Химиялық есептерді сәтті (түсініп,оның маңызын біліп) шешу үшін:

1. Осы типтегі есептерді шешудің әдіс-тәсілдерін;

2. Есептің шартында қарастырылып отырған заттардың химиялық қасиеттері жайлы білімдерді меңгеру қажет.

Есептерді шешу мына алгоритмге негізделген:

1. Есептің шартын мұқият оқып, оның мағынасын түсінуге тырысу;

2. Есептің химиялық бөлігін орындауға тырысу. Шамалардың жалпы қолданылып жүрген белгілерін пайдаланып, есептің шартын жазу. Қосымша мәліметтерді жазып алу, есепті сараптап оны шығару жоспарын жасау;

3. Есепті шығарудың ең тиімді тәсілін таңдап алу;

4. Қажетті есептеулер жүргізу;

5. Есептің жауабын жазу;

6. Алынған нәтижені тексеру.

Есеп шығару барысында оқушыларда еңбекқорлық, жауапкершілік сезімі, қойылған мақсатқа ұмтылу және оған табандылықпен жету қасиеттері дамиды. Өз бетінше есепті меңгеруге және оны шығаруға дағдыланады [3].