Киелі киіз үй тақырыбына сабақ жоспары, 7-сынып

Аязбаева Ардақ Базарханқызы

Талдықорған қаласы №14 орта мектеп-гимназиясы

Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің жоғары санатты мұғалімі

Сабақ тақырыбы:

Киелі киіз үй

Мектеп:№14 ОМГ

Күні:11.10.2019ж.

Мұғалімнің есімі: Аязбаева А.Б.

Сынып: 7 А

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар:

Сабаққа негізделген оқу

мақсаты

7.О2.Публицистикалық және көркем әдебиет стиль ерекшеліктерін қолданылған тілдік құралдар арқылы тану.

7.Ж1.Әртүрлі жанрдағы мәтіндерді жазу үшін құрылымын ескеру.

Сабақ мақсаттары

Барлық оқушылар:

Оқулықта берілген тапсырмаларды орындайды. Тақырыпты меңгереді.

Оқушылардың басым бөлігі:

Тақырыптың маңызы туралы дәлелдеп айтып бере алады.

Кейбір оқушылар:

Білімді сыныптастарына түсіндіріп оқулықтан тыс ресурстар қоса алады.

Бағалау критерийі

Жеке, жұптық, топтық тапсырмаларды орындай алады.

Сабақ барысында тыңдаушының назарын өзіне аудара алады.

Тілдік құзіреттілік

Публицистикалық және көркем әдебиет стиль

Ресурстар

Оқулық, суреттер, топқа бөлуге арналған кеспе қағаздар және әртүрлі заттар, топтық тапсырмалар, кері байланыс, стикер.

Әдіс-тәсілдер

Сұрақ-жауап, әңгімелеу, түсіндіру, ойын, көрнекілік. Рефлексия.

Пәнаралық байланыс

Тарих, әдебиет, құндылықтармен байланыс «Туған жер» туралы.

Алдыңғы тақырып

Көшпенділік

Жоспарланған

Уақыт

Жоспарланған жаттығу түрлері

Ресурстар

Басталуы 7 минут

Кіру билеттеріне жауап беру арқылы сыныпты үш топқа бөлу. 5 минут

І топ. Шаңырақ

ІІ топ. Уық

ІІІ топ. Кереге

І топ. Кіру билеті. Қазақ тілінен теориялық сұрақтар.

Фразеология қай тілден шыққан қандай ұғым білдіреді?

Фразеологияның анықтамасын айтыңыз.

Қазақ тіліндегі тұрақты сөз тіркестері беретін мағыналарына, тілдегі қолданылатын қызметіне қарай нешеге бөлінеді.

Фразеологизмдердің өз алдына дербес лингвистика саласы екендігін танытатын үш түрлі басты белгісін айтыңыз.

Фразеологиялық тұтастыққа сипаттама беріңіз.

Фразеологиялық бірліктің негізгі белгілерін атаңыз.

Фразеологиялық тіркесті мысалмен түсіндіріңіз.

Фразеологиялық сөйлемшеге мысал келтіріңіз.

ІІ топ. Кіру билеті. Фразеологизмнің мағынасын ашу.

1.Қол алып, төс қағыстыру тіркесінің берер мағынасын айтыңыз.

Құлаққа түрпідей тиді тіркесінің мағынасын ашыңыз.

Рухын көтерді тіркесінің мағынасын түсіндіріңіз.

Қысыр әңгіме тіркесінің мағынасын ашыңыз.

Насырға шапты тіркесінің мағынасын айтыңыз.

Іші бүлк етті тіркесі қандай мағына білдіреді?

Нар кескен тіркесінің мағынасын ашыңыз.

Медеу етті тіркесінің мағынасын жеткізіңіз.

ІІІ топ. Кіру билеті. «Көшпенділік» тақырыбын меңгеруін тексеру.

Көшпенділердің негізгі кәсібін атаңдар.

Қайкітаптакөшпенділер «жүйрікаттытурлар» депаталған?

Кімдеркөшпенділердісақтардепатаған?

Көшпенділерді гректер қалай атаған?

Көшті бастау кімге тапсырылған?

Көштің жүру тәртібі қандай?

Көшкежолыққанадамқандайтілекбілдірген?

Қазақкөшініңөзінетәнқандайерекшеліктерінбілесіңдер?

Психологиялықахуалқалыптастыру: 2 минут

«Жүректеншыққанжылысөз» топатауларынқатыстырып, нақылсөзжәнежақсытілектерінбір-бірінеайту.

Билеттарқатылыпберіледі.

Шаңырақ, уықкерегесуреттерітопқатарқатылады.

Ортасы 15 минут

Білу және түсіну 7 минут

«Киіз үй» туралы бейнеролик көрсету 2 минут

Ой қозғау сұрақтары:

«Киіз үй» дегенде көз алдарыңа не елестеді? Киіз үймен нені байланыстырасың?

1. Киіз үйді неден бастап құрады?

2. Киіз үйдің ең жоғары бөлшегі не?

3.Шаңырақ пен керегені қосып тұратын бөлшек қалай аталады?

4.Қос босағадан және жарма беттен құралатын зат.

5.Ертеде қазақ халқының баспанасы не болған?

Әлемде киіз үйге ұқсас аралдар мен таулар бар екен. Мәселен Шерқала Батыс Қазақстанда орналасқан ерекше тау.

Ал, Луйтла-Дуймун — Шатландия мен Испанияның арасындағы киіз үйге ұқсас ерекше арал. Оның биіктігі 414 метр екен. Осындай деректерге сүйене отырып, табиғаттың тылсым күшіне қайран қаласың. Неге киіз үйге ұқсас болды деп ойлайсыңдар?

Жаңа сабақ.

Киіз үй – «Атамыз – Алаш, керегеміз – ағаш», «Киіз туырлықты, ағаш уықты қазақпыз» деп, аталы сөз айтып қалдырған ата-бабаларымыздың негізгі баспанасы.

Мәтінмен жұмыс.

Киіз үй – Орталық және Орта Азия халықтарының негізгі баспанасы, көшпелі тұрғын үйі. Ол –көшпелілердің тез жығып, шапшаң тігуге, яғни көшіп-қонуға ыңғайлы үйі.

Киіз үй - тарихымыздағы ең бірінші сәулеттік құрылыс. Киіз үйдің іші қыста жылы, жазда салқын.

Кереге, шаңырақ, уық, сықырлауық – киіз үйдің негізгі бөлшектері. Сықырлауық кереге шеңберін тұйықтап, киіз үйге кіріп-шығатын есіктің қызметін атқарады. Ал кереге киіз үйдің негізгі қанқасын құрайды. Уық – кереге басы мен шаңырақты ұстастыратын ағаш. Шаңырақ – киіз үйдің еңсесін құрап, тұтастырып тұратын күмбез.

Киіз үй сүйегі желге жабылатын киіз салмағына, әсіресе кенеттен пайда болатын құйынына шыдамды етіп жасалынуы қажет.

Киіз үй пішінінің дөңгелек түрде алынуы, барлық бөлшектерінің бір-бірімен айналмалы, қозғалмалы етіп жалғастырылуы оны жел екпініне, жер сілкінісіне төзімді етеді. Киіз үйдің мұндай қасиеттері кездейсоқ құйын соғып не қатты дауылға шыдамай құлаған жағдайда үйлерді азғана шығынмен қайта тұрғызуға мүмкіндік береді.

Қолдану 8 минут Топтық тапсырма.

І топ. Мәтінді мағыналық бөліктерге бөліп, әр бөлігіне ат қойыңдар.Киіз үйдің негізгі үш бөлігін айтыңдар.