Киіз үй жаһанның кіші моделі тәрбие сағаты 6 сынып

Ашық тәрбие сағаты.

Тақырыбы: «Жаһанның кіші моделі – киіз үй».

Мақсаты: 1. Оқушыларына қазақ халқының әлемді, қоршаған ортаны тануы жайлы мағлумат беру. Халқымыздың салт-сапасымен, әдет-ғурпына тереңірек бойлау.

2. Ауызекі сөйлеу қабілеттерін дамыта отырып, өз ойларын айта білуге дағдыландыру.

3. Өзін-өзі бағалай білуге, тарихымызды біліп, құрметтеуге тәрбиелеу.

Көршекілігі: 1) Дүниенің 4 құбыласы (оңтүстік, солтүстік, батыс, шығыс).

2) Шаңырақ бейнесі, ошақ.

3) Дөңгелек, үстел, киіз үй жиһаздары.

4) Экран, компьютер.

5) Қ. Р. мемлекеттік рәміздері: Елтаңба, Гимн, Ту.

6) Бейнетаспа, телевизор, магнитофон.

Сабақтың барысы: Ұйымдастыру кезеңі: Амандасу.

Мұғалім сөзі: (музыка) «Қараңдаршы мына далаға! Қандай әсем, қандай бай! Қаншама еркіндік десеңші. Айтуға ғана оңай ... Бүкіл көшпелілер әлемінің турмыс – салты мен дүниетанымының бір жерге тоғысқан бірегей туындысы – киіз үй. Киелі де қасиетті киіз үй. Киіз үй «Атамыз – Алаш, керегеміз - ағаш», - деп аталы сөз айтып кеткен бабалар баспанасып (пауза).

Балалар, қалай ойлайсыңдар бүгінгі біздің тәрбие сағатымыз қандай таңырыпқа арналады. Иә, бүгінгі таңырыбымыз – «Жаһанның кіші моделі – киіз үй». Мақсатымың қазақ халқының өмірінде киіз үйдің алатын орны жайла әңгімелесеміз.

Өте ертеде ата-бабамыз қоршаған ортаңы табиғат заңдылықтарын өзінше түсінді, өздеріне ыңғайлы баспана курды. Әрине, ол үшін қаншама уақыт өтті. Әр халықтың, әр елдің өзіне тән баспанасы бар. Олар жайында сендерге ойланып келуге тапсырма берілген болатын.

Ребята, вам надо было подумать над тем, почему жителями того или иного региона, национальности была выбрана та или иная форма жилища.

У русского народа – четырехугольный дом, деревянная изба.

В горах, на востоке – китайская пагода.

На крайнем севере – чукотская яранга.

В степи у казахов – сферическая юрта.

(Обсуждение).

Дұрыс айтасыңдар. Қазақ халқы кошпелі халық болғандықтан олардың ыңғайлы, баспана өміріне жиналмалы киіз үй болды. Біздің ата-бабаларымыз жерді де 2 киіз үй формасында елестеті жоғары және төмен. Ол жайында кеңірек Ира айтады.

- Киіз үй – бұл жаһанның кіші моделі. Иә, киіз үй бұл шынымен де ғарыштың кіші моделі. Ата-бабамыз қоршаған ортаны, жерде 2 киіз үй формасында көрді. Ол – жоғары жақ – адамдар әлемі болса, төменгі жақ бұл – жер асты әлемі. Осылайша жерді өздерінше елестетті.

- Балалар, әлемдік жұмыртқа теориясы осылайша қалыптасты. Жер оның негізгі шекарасы болды.

Киіз үйдің есігі көбінесе шығыс жақта орналасқандықтан, бірінші қонақ – күн болды. Киіз үйдің бұл бөлігі босаға деп аталады.

Үй ішімен сыртқы әлемді жалғастыратын қасиетті шекара ақ босаға деп аталды. «Священный порог» (Кристина).

Қазақ халқы қалай амандасқан?

(Дима: Ер адамдар қол берісіп, төс қағыстырып амандасса, әйел адамдар иіліп сәлем берген.)

Қазақ халқы – қонақжай халық. Киіз үйдің ішінде де қонақтарға арналған сыйлы орын бар. Ол – төр. Келген қонақтарға қазақтар әрқашанда не дейді? (төрге шығыңыз, жоғары шығыңыз).

Бүгін бұл жерде сыйлы қонақтарымыз отыр.

Киіз үйдің түрлері өте көп. Ол жайлы бізге Мадина, Лера әңгімелеп береді. Осы үйлерді кеңірек Эльвира, Аня айтады.

Киіз үй бұл тек қана баспана емес, сонымен бірге бағыт-бағдар беретін, компас. Киіз үйдің ішінде турып-ақ әлемнің 4 құбыласын, уақытты білуге болады. Сонымен қатар киіз үйдің ішінде әр заттың өз орны болған. Ол жайында Игорь, Ильдар айтады.

Үй иесінде қыз бала болса, ол қонақ жақта, төрде отырған? Неге? (Асқар: Ол ерте ме, кеш пе басқа үйге кетеді, тұрмысқа шығады, сондықтан төрде…