Көлік инфрақұрылымының жағдайы туралы мақала

КӨЛІК ИНФРАҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ ЖАҒДАЙЫМЕН ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ

НУРЕКЕШОВА У.Б. ЖШС «КАСПИЙ ӨҢІРІ «БОЛАШАҚ» КОЛЛЕДЖІ

АРНАЙЫ ПӘНДЕР ОҚЫТУШЫСЫ,

Ақтау қаласы

Шаруашылықтың барлық саласында кеңінен пайдаланылатын автомобильдер көлік жұмыстарының бөлігін атқарады. Олардың негізгі артықшылықтары - жоғары мобильдігі, жүктерді және жобалаушыларды есіктен-есікке тасымалдауы. Осыған байланысты дүние жүзінің барлық елдерінде автомобиль көлігі кеңінен қолданылады.

Автомобиль көлігінің - шаруашылық жұмыстарын атқаруға және экономиканың дамуына, халықтың тұрмысының жақсаруына тиімді әсер етуінен басқа да, кері әсерлерінің бар екенін ескерткеніміз жөн.

Автокөліктерді шығарудың көбеюі және оның тарту динамикасының жақсаруы, жылдамдықтың және қозғалыс жиілігінің, көлік ағымының тығыздығының жоғарылауына және де тәжірибесі төмен жүргізушілердің көбеюіне алып келеді. Қозғалыс қауіпсіздігіне жол магистралының жеткіліксіз дамуы да өз әсерін тигізеді. Осыған байланысты жол қозғалысының жағдайы күрделенеді, апат артады, көлік құралдарының соқтығысуы және басып кету көбейеді,ауаның ластануы және шу деңгейі үлкейеді.

Автокөлік жүріп келе жатқанда шу қозғағышынан, шассиінен (кузов пен трансмиссия механизмдері) және жолға дөңгелектердің үйкелісінен шығады.

Техникалық дұрыс жабдықталған жеңіл автокөлікте жүру жолы онша көп емес - негізгі шу - дөңгелектерінің жолға үйкелісінен туады, жүк көлігінде шудың ол түрі онша емес. Бұл шудың күші әрине дөңгелектердің бедеріне, ауаға толу дәрежесіне ілмек қондырғылы түріне байланысты.

Іштен жанатын қозғағыштардан тарайтын шу жаппалардың газдарды бөлетін оларды жіберетін біліктердің соғуынан шығады, шынжырлы, ременді желілердің дыбысы да қосылады. Әртүрлі жылдамдыққа қосылатын коробкадан шығатын шуда, алдыңғы - артқы көпір тісті жалғасуларынан шығады.

Қазіргі кезде ғылым мен техниканың жедел дамуының нәтижесінде материалды өндіруде табиғат ресурстарын молынан пайдаланудың әсерінен қоршаған ортаға шығарылатын зиянды қалдықтардың үлесі көбеюде. Жаппай автокөлікті көбейту де өзінің зиянды әсерлерін тигізуде. Олардан шыққан улы газдар зиянды компоненттерге толы, ол жүріс кезінде шу да шығарады. Бұдан басқа жол-көлік оқиғасы болғанда материалдық шығындар және адам өміріне қауіп ұлғаяды. Көлік жүрісінің жиілігінің тым көбеюі де зиянды әсерлерді молайтады.

Автокөліктің зиянды әсерлерін азайту шаралары төмендегідей: 1) шуы аз, зиянды газдарды аз шығаратын автокөліктің жаңа жетілдірілген конституциясын құрастыру;

2) автокөліктерді жөндеу, күту және пайдалану тәсілдерін жетілдіру оның нәтижесінде шуы азайып, зиянды газ көлемі төмендейді.

3) көлік жүретін жолдарды жобалауда қоршаған ортаға зияндылығын барынша азайту, жолдың тегістігі, жер беті және жер

асты суларын ластанудан сақтау, өсімдіктер мен жануар дүниесін қалпында сақтау, жол бойындағы құрылымдарды әртүрлі қозғалыстардан (діріл, шөгінді сілкіністер).

4) жол бойындағы жүрісті реттеу және керекті қондырғылар мен аспаптарды тиімді қолдану, көлік қозғағышын тиімсіз жұмыстан ажыраты.

Жол қозғалысы қауіпсіздігін қамтамасыз етуге автокөліктің конструкциялық ерекшеліктерінің әсері өте жоғары болады. Кәзіргі кезде шығарылатын автокөліктердің конструкциясы жетілдірілген, және заман талаптарына сай келеді. Бірақ пайдалану жағдайының соншама күрделі және әртүрлі болуы конструкцияны жетілдіруге шек қоймайды.

Автокөлік паркінің өсуі, жылдамдықтың және қозғалыс тығыздығының көбеюі, жол апатының өсуіне байланысты, онымен күрес дүниежүзінде басты мәселе болып тұр. Жол апатының себептерін және оны шешу жолдарын зерттеу кезінде, автокөлік қауіпсізідігіне әсер ететін барлық факторларды бірге қарастыру керек екені анықталды. Осы мақсат пен пайдалану қасиетінің мақсат пен пайдалану қасиетінің негізі қауіпсізідігі деген ұғым енгізілген. Бұл ұғым ретінде, автокөліктің конструк қабылданған конструкциялық-технологиялық шешімінің артықшылығы мен кемшіліктерін жан-жақты зерттеуге мүмкіншілік туғызады.

Конструкциялық қауіпсіздік автомобиль қасиеттерін жинақтайды. Оны мінездеу үшін пайдалану қасиеттерінің көрсеткіштерін ең аз тежеу жолы, бәсеңдеуі, аударылу және бүйірге әкетуге байланысты шекті жылдамдығы және қауіпсіздіктің тек қана белгілі бір түріне байланысты көрсеткіштері пайдаланылады. Басқа да пайдалану қасиеттері сияқты қауіпсіздік автомобильдің жалпы параметрлерінің, агрегаттардың мінездемелерінің және техникалық жағдайларының функциясы болып келеді.

Автомобильдің белсенді қауіпсіздігі оның габариттік және салмақтық параметрлеріне, тарту және тежеу динамикасына, тұрақтылығына және басқарымдылығына байланысты болады. Автомобильдің белсенді қауіпсізідігіне оның мәліметтілігі үлкен маңызды. Мәліметтілік деген - ол автомобильдің жүргізушіге және қозғалысқа қатысушыларға қажетті мәліметпен қамтамасыз ету қасиеті. Автомобиль конструкциясындағы пайдалану қасиеттерін жүзеге асыру, жүргізушінің жұмыс орнының ыңғайлылығына, эргономика талаптарына сай келуіне байланысты. Автомобильдің конструкциялық қауіпсіздігінің ерекшелігі, ол пайдалану кезінің бәрінде өз көрсеткіштерін өзгертпей, қажетті деңгейде сақтай білуі. Автомобильді пайдалану кезінде оның жанармай үнемділігі немесе автомобиль комфорттылығының біраз төмендеуі мен келісуге болады, бірақ қауіпсіздікке әсер ететін жүйелерде оған жол берілмеуі керек. Автомобиль барлық уақытта, ауа-райында және кез-келген жол жағдайында қауіпсіз болуы керек.

Автокөліктің конструкциялық қауіпсіздігінің ерекшелігі, ол пайдалану кезеңінің бәрінде өз көрсеткіштерін өзгертпей, қажетті деңгейде сақтай білуі. Автокөлік барлық уақытта, ауа-райына және кез- келген жол жағдайында қауіпсіз болуы керек. яоны орындау өте қиын, себебі автокөлік қауіпсізідігі көп факторларға байланысты. Автокөліктің әрбір қызметкері, автокөліктің конструкциялық қауіпсізідігін кем