Махамбет Өтемісұлының өмірі мен туыстары туралы мақала

ЖШС КАСПИЙ ӨҢІРІ “БОЛАШАҚ” КОЛЛЕДЖІ

ҒЫЛЫМИ ЖОБА

Тақырбы: Махамбет Өтемісұлы: өмірі мен туыстары

Орындаған: МизанбаеваТілекші

Тобы: ПиМНО22-1с/о

Ақтау, 2025жыл

ЖОСПАР

I．Кіріспе

II．Негізгі бөлім

1. Махамбеттің өмір жолы

2. Махамбеттің туыстары мен ұрпақтары

III. Қорытынды

IV. Пайдаланылған əдебиеттер тізімі

КІРІСПЕ

Махамбет Өтемісұлы (1803–1846) – қазақтың ұлт-азаттық

қозғалысының белді қайраткері, жалынды ақын, батыр. Ол қазіргі

Батыс Қазақстан облысының Жəнібек ауданында дүниеге келген.

Жастайынан зерек бала, араб, парсы тілдерін меңгеріп, медреседе

білім алды. Махамбет қазақ халқының мұңын жырлаған ақын ғана

емес, елдің еркіндігі үшін күрескен қайраткер. Ол Исатай

Тайманұлы бастаған 1836-1838 жылдардағы Бөкей ордасындағы

көтеріліс жетекшілерінің бірі. Көтеріліс Жəңгір хан мен орыс

патшалығының əділетсіз саясатына қарсы бағытталды. 1838 жылы

Ақбұлақ шайқасында Исатай Тайманұлы қаза тауып, Махамбет аман

қалды. Ол біраз уақыт бой тасалап, қуғынға түсті. 1841 жылы

түрмеге түсіп, кейін босап шыққан соң да билікке қарсы күресін

жалғастырды.

Оның жалынды жырлары халықтың рухын көтеріп, ерлікке

шақырды. Бұл мақалада ақынның өмір жолы, отбасы жəне оның

ұрпақтары туралы айтылады.

Тақырыптың өзектілігі:

Махамбет Өтемісұлы – қазақ халқының азаттығы үшін күрескен

батыр, ақын əрі қоғам қайраткері. Оның шығармашылығы мен өмірі

қазақ тарихындағы маңызды кезеңдермен тығыз байланысты. Бұл

жоба оның өмірі, отбасы жəне Исатай Тайманұлы бастаған

көтеріліске қатысуы туралы терең зерттеу жүргізуге бағытталған.

Ғылыми жобаның құрылымы

Зерттеу мақсаты:

• Махамбет Өтемісұлының өмірі мен қызметін зерттеу.

• Оның шығармашылығы мен көтерілістегі рөлін талдау.

• Оның отбасы жəне ұрпақтары туралы мəліметтер жинау.

Зерттеу міндеттері:

• Махамбет Өтемісұлының өмірбаянын нақтылау.

• 1836-1838 жылдардағы Бөкей ордасындағы көтерілістегі рөлін

ашып көрсету.

• Махамбеттің туыстары, ұрпақтары жəне олардың тағдыры

жайлы мəліметтер жинау.

Негізгі бөлім

1. Махамбеттің өмір жолы

Махамбет Өтемісұлы 1803 жылы қазіргі Батыс Қазақстан

облысының Жəнібек ауданында дүниеге келген. Ақындық қабілеті

ерте байқалып, өлеңдерінде халықтың мұң-мұқтажын, əділетсіздікке

қарсы күресін жырлаған. Жас кезінде Орынборда оқып, сол кездегі

саяси жағдайлармен танысып, орыс билеушілері мен хандық билік

арасындағы қайшылықтарды жақсы түсінді. Ол тек ақын ғана емес,

сонымен бірге елдің тағдырына алаңдаған күрескер ретінде

қалыптасты.

1820 жылдары Махамбет Жəңгір хан сарайында болып, оның

билік жүргізу əдістерін өз көзімен көрді. Ол ханның патша билігіне

толық бағынышты екенін жəне қарапайым халыққа қысым

көрсететінін түсініп, оған қарсы көзқараста болды.

1834 жылы ол Исатай Тайманұлы бастаған топқа қосылды.

Исатай – елдің мұңын жоқтаған батыр əрі əділ басшы. Ол халықтың

мал жайылымдары мен жеріне байланысты əділетсіздікке қарсы

күресті. Махамбет осы қозғалыстың рухани жетекшісі əрі жақын

серігі.

1836 жылы Бөкей ордасында Жəңгір ханның озбырлығына қарсы

көтеріліс басталды. Махамбет халықты күреске шақырып, Исатай