Махамбет Өтемісұлының өмірі мен шығармашылығы 11-сыныпқа

Пәні: Қазақ әдебиеті

Тобы: БЭМ-18/01

Пән мұғалімі: Курсакбаева Әдемі Бекеновна

Сабақтың тақырыбы: Махамбет Өтемісұлы. Ақынның отты өлеңдері.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Махамбет өлеңдерінің көркемдік ерекшеліктерін ұғындыру тақырыбы, жанры және маңызы жайында айту.

Дамытушылық: Патриоттық тақырыптағы өлеңдерді нақышына келтіріп мәнерлеп оқу, өлеңдеріндегі айтпақ ойды табу. Әдеби кітаптар оқуға үйрету.

Тәрбиелік: Ерлікке, елдікке, батырлыққа баулу, елін, жерін сүйуге, патриорт болуға шақыру.

Сабақтың көрнекілігі: Махамбеттің суреті,интерактивті тақта, тірек сызбалар, хронологиялық кесте, көркем әдебиеттер, газет-журнал материалдары, семантикалық карталар, т.б.

Пәнаралық байланыс: Тарих, география

Сабақтың типі: ақпараттық сабақ

Сабақтың түрі: Шығармашылық сабақ.

Сабақтың әдісі: Мәнерлеп оқу, кестемен жұмыс,талдау

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі: сәлемдесу, оқушыларды түгелдеу, оқу құрал-дарын даярлау, жаңа сабаққа назарларын аудару.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру:

Үйге берілген Д.Бабатайұлы туралы сұрап өтемін. Ары қарай сұрақ-жауап әдісі бойынша Махамбет туралы не білетіндіктерін сұраймын.

ІІІ. Жаңа сабақ:

Жаңа сабақтың тақырыбы мен мақсатын айтып өтемін. Бұдан әрі назарларын тақтадағы Махамбет портретіне аудартамын.

Махамбет Өтемісұлы(1803-1846) бүгінгі Батыс Қазақстан облысында дүниеге келген. Әкесі ауқатты, ханға жақын, ықпалды адамдардың бірі болған. Махамбет ел ісіне ерте араласқан. Ұйымдастырғыш қабілеті зор, ақындық таланты ел назарына тез ілігеді.

1824 жылы Ішкі Орданың ханы Жәңгір жиырма жасар Махамбетті өзінің баласы Зұлқарнайынмен бірге Орынборға жібереді. Осы кезде оның сауаты ашылып, орыс тілін үйренеді.

Ол 1836-1838 жылдары Батыс Қазақстандағы Исатай Тайманұлы бастаған шаруалар көтерілісінің жалынды жыршысы, ұйымдастырушысы болады. Көтерілістің жеңіліске ұшырағанына қарамастан ақын бұқараның орасан күшіне сенеді.

Бұдан әрі интерактивті тақтадағы картаға назар аудартамын. Бұл Исатай-Махамбет көтерілісінің картасы. Осы карта бойынша әңгіме құрастырамыз. Махамбет - халықты патшалық, хандық өкіметке қарсы қарулы кетеріліске шақырған алғашқы қазақ ақыны. Оның бейнелі де жалынды негізінен Шалкиіз, Сыпыра, Доспамбет, Қазтуған сияқты батыр жыраулардың үлгісінде шығарылған көтеріліс туралы толғаулар. "Жәңгірге", "Баймағамбет сұлтанға" деген өлеңдерінде үстем тап өкілдерін бет-пердесін жырта шенесе, "Мұнар күн" өлеңінде ел басындағы ауыртпалықты күйзеле, ашына айтты. Исатай - ақынның кеп өлендерінің басты қаһарманы. "Тайманның ұлы Исатай", "Исатай деген ағам бар","Исатай сөзі", "Тарланым", т.б. өлеңдерінде Исатайдың адамгершілігі, азаматтығы, батырлығы, қайсарлығы сипатталады.

Мұнан соң интерактивті тақтадағы тірек кесте бойынша Махамбеттің ерлікке, елдікке шақыратын және Исатайға арналған өлеңдеріне тоқталамын.

Махамбет Өтемісұлының өлеңдері.

Талдау:

Махамбет өлеңдерінің тақырыбы, мазмұны

идеясы, көркемдік ерекшеліктері.

Ерлікке, елдікке Исатайға шақыратын арналған

«Мұнар күн» «И. деген ағам бар»

«Ұлы арман» «Арғымаққа оқ тиді»

«Біртіндеп садақ «Тарланым», «Соғыс»

асынбай» «Мінген ер», «Мінгені

«Ереуіл атқа ер И-дың Ақтабан-ай»

салмай» «Исатай сөзі»

«Жалғыз дүние» «Арыстан одан кім

«О, Нарын!» өткен?»

Күрделі мәселе:

Елдегі әділетсіздік.

Батырдың аңғалдығы.

Исатай қазасы.

Әсер етуші факторлар:

Халық қамы, ел жағдайы.

Үстем тап өкілдерінің зорлығы.