Микробтар туралы ғылыми жоба және биологиялық сипаттама

Мазмұны

I. Аннотация -----------------------------------------------------------------------2

II. Кіріспе --------------------------------------------------------------------------3

I .Негізгі бөлім.

Микробтар ғажайып организмдер ---------------------------------------------4

Микробтың ашылу сыры ----------------------------------------------

Бактериялар --------------------------------------------------------------

Вирустар -----------------------------------------------------------------

II. Зерттеу бөлімі

2.1 Табиғатқа және адам өміріне микробтың ролі -------------------------

2.2 Бактериялардың құрылысы және тіршілік процестері ---------------

2.3 Көлемі белгілі-өзі көзге көрінбейді --------------------------------------

2.4 Микроорганизмдердің пайдасы да бар ---------------------------------

III. Қорытынды -----------------------------------------------------------------

IV. Пайдаланған әдебиеттер -------------------------------------------------

Аннотация

Зерттеу жұмысының тақырыбы: Ғажайып микро организмдер.

Зерттеу жұмысының мақсаты: Микро организдердің түрлерімен таныстырып,оларды зерттеу.

Зерттеу кезеңдері:

Зерттеудің жаңашылдығы: Микро ағзаларды зерттеп,жан-жақты сипаттама беріледі.

Зерттеу жұмысының нәтижелері мен қорытындылау:

Практикалық маңызы:

Аннотация

Тема исследования:

Цель исследования:

Этапы исследования:

Новаторство исследования:

Итоги и результаты исследования:

Практическое значение:

Annatation

The theme of the research:

The aim of research:

The stages of research:

Innoration of research:

The coneluding part of the resereh:

The importance of practice:

Кіріспе.

Микробиология-жай көзге көрінбейтін, ұсақ тірі организмдерді ,олардың құрылысы мен биологиялық, биохимиялық қасиеттерін. табиғатта жүріп жатқан процестегі ролін, адам тұрмысы саласындағы пайдасы мен зиянын жан-жақты зерттейтін ғылым.

Микроорганизмдер бір клеткалы, жай көзге көрінбейтін, ең ұсақ тірі организмдер екенін қазір біз жақсы білеміз.Оны алғаш кім тапты?

Микроб, микроорганизмдер – тек қана микроскоппен көруге болатын өте ұсақ тірі организмдер.Микробты зерттеу жөніндегі жұмыстар XVIII – ғасырдың басында басталған.Осы зерттеу жұмыстары XIX ғасырдың ортасына дейін толастаған жоқ. Ең бастысы микроб-микробтан жарала ма,әлде өзінен-өзі пайда бола ма,осыны ашу қажет болды.Бұл мәселемен тұңғыш рет айналысқан Италияның көрнекті натуралисі, Павин университетінің профессоры Лаццаро Спалланцани еді.

Ол бір тамшы судан бір микроб тауып алып,соның тіршілігін микроскоп арқылы үнемі бақылады.

Микробтардың жасушасын зерттеудің өзі ғажап.Осы бір жабайы организмнің қабығын пиязша аршып ішкі дүниесін зерттеу көп еңбекті қажет еткені мәлім.

Осы микроорганизмдерге біз микробтарды, вирустарды және бактерияларды жатқызамыз.

Жалпы микроорганизмдер дүниесінің табиғаттағы маңызы зор.Өсімдіктер мен жануарлар қалдықтары микробтардың қатысуымен шіріп,ыдырайды. Олардың денесіндегі түрлі химиялық элементтер ауа мен топыраққа тарайды. Осының нәтижесінде қайтадан тіршілікке қажетті заттар пайда болады.

Микроорганизмдерді барлық жерден кездестіреміз,әсіресе басым көпшілігі судың түбіндегі қорыста,қоректік заттардың молырақ жерінде тіршілік етеді.Ал өзіміз тыныс алатын ауада да олар жеткілікті.

Көбінесе олар ауасы нашар, әсіресе халқы тығыз,өнеркісіптер жиі орналасқан жерлерде көп тараған.

Микробтар ғажайып организмдер

1.1. Микробтың ашылу сыры

Микроб, микроорганизмдер – тек қана микроскоппен көруге болатын өте ұсақ тірі организмдер. Бұларды алғаш рет 17-ғасырда голланд ғалымы Антони Ван Левенгук ашқан. Кейде микробтарға вирустарды да жатқызады. Мөлшері жағынан микроб тым ұсақ болғандықтан, оларды табиғи субстраттардан оқшаулап алуда (таза дақыл күйінде), өсіруде және зерттеуде ерекше тәсілдерді қолдануды қажет етеді.

Микробты зерттейтін ғылым саласы – микробиология.

Микробтардың басым көпшілігі бір клеткалы организмдер. Олар, көбінесе қарапайым бөліну арқылы тез көбейеді. Көп клеткалы организмдерге тән өте күрделі жынысты көбею процесі бұлардың көбінде болмайды. Физиологиялық және биохимиялық қасиеттері жағынан микробтар әр түрлі. Олардың кейбіреулері басқа организмдер өніп-өсе алмайтын ортада тіршілік етуге бейімделген. Мысалы, 70 – 105°С ыстықта, жоғары деңгейдегі радиацияда және концентрациясы өте күшті қышқылды (pH<1,0) немесе сілтілі (рН 9,0 болатын, кейде одан да жоғары) орталарда, NaCl-дың жоғары концентрациясында (25 – 30%), оттек жоқ жерде (анаэробты жағдайда) тіршілік ете алатын микробтар бар. Олар өте төмен температурада да, құрғақшылық ортада да көбейе алады. Кейбір бактериялар мен балдырлар өз клеткасына қажетті барлық заттарды синтездеу үшін СО2-ні пайдаланады, бұларды автотрофтар деп атайды. Бұлардың ішіндегі кейбіреулері (мысалы, сүт қышқылы бактериялары және қарапайымдылар) өздерінің дамуына қажетті өсу факторларын, яғни дайын витаминдер, амин қышқылдары немесе т.б. органикалық заттарды өздері синтездей алмайды. Мұндай микробтарды – ауксотрофтар деп атайды. Көптеген микробтар өте күрделі органикалық қосылыстарды (белоктар, көм

Микробтардың практикалық маңызы зор. Олардың көпшілігі өнеркәсіптің әр түрлі саласында (мал азықтық белокты түзу, шарап жасау, нан пісіру, сүт қышқылы тағамдарын өндіру кезіндегі антибиотиктер, витаминдер, амин қышқылдары, кейбір итратыр, т.б.), ауыл шаруашылығында (сүрлем даярлауда, өсімдіктерді биологиялық жолмен қорғауда) кеңінен қолданылады. Сондай-ақ микробтар лас суларды тазартуда, жанатын газ – метанды түзуде пайдаланылады. Микробтардың кейбір түрлері топырақты құнарсыздандырып, көптеген ауыл шаруашылығы өнімдерін бүлдіреді, металдардың коррозияға ұшырауына ықпал етеді. Микробтар биологияның көптеген мәселелерін шешуде маңызды зерттеу нысаны болып саналады. Соның нәтижесінде көптеген биологиялық заңдылықтар ашылып, биотехнологияның негізі қаланды.

Микроорганизмдер бір жасушалы,жай көзге көрінбейтін,ұсақ тірі организмдер екенін қазір біз жақсы білеміз.Оны алғаш кім тапты?

Микробты зерттеу жөніндегі жұмыстар XVIII- ғасырдың басында басталған. Осы зерттеу жұмыстары XIX- ғасырдың ортасына дейін толастаған жоқ. Ең бастысы микроб-микробтан жарала ма,әлде «өзінен-өзі» пайда бола ма,осыны ашу қажет болды. Бұл мәселемен тұңғыш рет айналысқан Италияның көрнекті натуралисі,Павин университетінің профессоры Лаццаро Спалланцин еді. Ол тамшы судан бір микроб тауып алып, соның тіршілігін микроскоп арқылы үнемі бақылады. Микроб алғаш суда жүре берді,бір күндері ол ұзынынан өсті,енді бірде дәл ортасынан жіңішкеріп барып, екіге бөлінген. Бөлінген жартысының алғашқы «тегі» микробтан ешбір айырмасы болмады. Біраз уақыттан кейін ол тағыда екіге бөлінген. Спалланцани осылай микроб-микробтан пайда болады деген алғашқы пікір айтушылардың бірі болды.Содан кейін микробты зерттеушілер өздерінен бұрыңғылардың тәжірибелеріне сүйене отырып,зиянды микроорганизмдермен тікелей күрес жүргізуге кірісті.

Француздың белгілі зерттеушісі ғалым Луи Пастер микробиологияның ғылым ретінде негізін салушылардың бірі.Ол микробтардың маңызын,оны жоюдың тәсілдерін ашты.1856 жылы қант қайнатушының тілегі бойынша қант қызылшасы шырынының ашу себептерін іздейді. Ғалым шырынды ашытатын ең басты «ашытқы»-микроорганизмдер деп пікір айтқан. Одан бір жыл өткеннен кейін Пастер- микробтардың сүтті және май қышқылын ашытудағы ролі жөнінде кітапша шығарған.

Ашытуды зерттеген кезінде Пастер спиртті ашытатын микробтарды 60 градусқа дейін қыздырса өлетінін, сұйықтық та бұдан кейін қышқыл дәм болмайтынын дәлелдеген. Алайда, сұйық затқа (спиртке) басқа микробтар еніп кетсе, ол тағыда ашиды. Мұны да Пастер анықтаған.

Пастердің микробтар жөніндегі ашқандары ағылшын хирургы Д.Листердің жараны зарасыздандыратын дизенфекциялағыш заттарды ашуына және оны қолдануға мүмкіндік берді.

1.2 Бактериялар

Қарапайым жануарлардың өкілі инфузорияны алайық. Инфузорияның қозғалу органдары-қармақтары,өзіне тән ас қорыту және бөліп шығару мүшелері,жиырылып ұзаратын талшықтары да бар.

Бактериялар (гр. Bakterion –таяқша) — тек микроскопта ғана көрінетін аса ұсақ микробтар және олар көптеген әр алуан аурулар туғызады.

Бактерия — бір жасушалы ағза, көбісі таяқша пішінді болып келеді. Бактерия негізінен түссіз тек кейбіреулерінде ғана аздап бояғыш заттар кездеседі. Фотосинтез құбылысы жүретін көк –жасыл қызыл түсті өкілдерін цианобактериялар деп атайды; ядросы, митахондриясы, пластидтері қалыптаспаған өте кішкентай біржасушалы ағзалар.

Алғаш рет бактерияларды (грекше bakterіon – таяқша) XVII ғасырда голланд ғалымы, микроскопты жасаушы – Антони ван Левенгук байқаған. XIX ғасырда бактериялардың құрылысы мен табиғаттағы рөлін француз ғалымы Луи Пастер, неміс ғалымы Роберт Кох және ағылшын ғалымы Джозеф Листер зерттеді.

Бактериялардың жасуша құрамында тұрақты жасуша қабаты, цитоплазмалық мембрана, цитоплазма, нуклеоид, рибосома болады. Ядроның қызметін дезоксирибонуклеин қышқылы (ДНҚ) атқарады.

Бактериялар ядросы мембрана қабығымен оқшауланбаған және онда хромотин жіптері түзілмейді. Бактериялар қарапайым бөліну арқылы көбейеді. Бактериялардың негізгі қасиеттеріне басқа микроорганизмдерден ерекшеліктері мен айырмашылығы – пішіні, көбеюі, тіршілік процесіндегі ерекшеліктері, мысалы қолайсыз жағдайда спора түзуі, ауру туғызуы т.б жатады.

Ф.Кон заманынан бері бактериялардың негізгі 3 пішінін ажыратады

1.Шар тәрізділері – кокктар;

2.Таяқша тәрізділері – бациллалар;

3.Иілген таяқша мен спиральді – вибриондар, спириллалар

Қоректену типi жағынан бактериялар екi топқа бөлiнедi: автотрофты және гетеротрофтылар. Автотрофты бактериялар беиорганикалық заттардан органикалық зарттар түзедi. Автотрофтар пайдаланатын қуат көзiне қарай фототрофты (жасыл және қызғылт) және хемосинтездеушi (нитрификсациялайтын, темiрбактериялар, күкiртбактериялар) болып бөлiнедi.Гетеротрофты бактериялар дайын органикалық заттармен қоректенедi: сапротрофтар — өсiмдiктер мен жануарлардың өлiк қалдықтарымен, паразиттер мен симбионттар – тiрi организмдер

1.3 Вирустар

Біз әңгіме еткен микроорганизмнің екінші бір өкілі вирустармен салыстырғанда,микробтарды алып деуге әбден болады.Микроб піл десек,вирус тышқандай –ақ болғаны.Алайда,оның келтіретін зиянын денесімен салыстырғанда жүздеген есе көп.

Олар грипп,шешек,энцефалит,полиомиелит тағы да басқа ауруларды тудырады. Мұнда біз вирустардың тек адамға жұқтыратын ауруының бірер түрін ғана атадық.Оның малды,өсімдікті,насекомдарды зақымдайтын түрлері көп екені белгілі.

Ғалымдар вирусты-жанды немесе жансызға жатқызу жолында зерттеулер жүргізуде.Шынында да бұл ғажап нәрсе.Вирустың кейбір ерекшеліктеріне қарағанда жанды организмге жатқызуға болады.Екіншіден оны алып молекулалар деп есептеуге де болады деген пікірлер бар.

Вирустың ашылғанына көптеген жылдан асты.Д.И.Ивановский ауруға шалдыққан темекінің жапырағынан тапты. XX-ғасырдың басында вирус малдан,басқа да жануарлардан табыла бастады.Аусыл ауруының ,құс шумасының,адам және мал шешегінің вирустан болатыны ажыратылды.

Вирус- адамға өзінің залалдығымен танылған болатын.Вирус- әр түрлі аурулардың қоздырушысы.

Химияның табиғатын зерттеушілер вируста зат алмасу және қозғалыс болмағандықтан,оны тірі организмге жатқызуға болмайды деп есептейді.Алайда олар өзінің қасиетін өзгертетін және көбейтетін болғандықтан оны тұқым қуалаушылық қасиетін сақтаған молекулалық структурасы бар заттар деп қарау қажеттігін айтады.

Сөйтіп,вирустар қазір өзінше жеке ғажап тірішіліктің өкілі ретінде қаралады.Оларға тән мынадай төрт ерекшелігі бар:1) вирустар өте ұсақ, электронды болмаса жәй микроскоппен көре алмайсың.Онда да он және жүз есе үлкейтіп зорға көресің.2)дене құрылысы өте қарапайым.3)екінші бір организмнің денесінде тек паразиттік тіршілік етеді.4)вирус сол мекен еткен организмін өлтірмей қоймайды.

II. Зерттеу бөлімі

2.1 Табиғатқа және адам өміріне микробтың ролі.

Микробтар – бұл кішкентай тіршілік . Олар шағын және ұстатпайды. Микробтың кез келген өнімді ашытатыны, жерде жүретіні белгілі болды. Сорпаны қайнатып микробты әбден өлтіргеннен кейін де, оны суытқан кезде одан тағы микроб кездесетінін көрген.

Луи Пастер сорпаға микроб ауадан келеді немесе ол әбден қайнамаған , онда тірі микробтар қалған деген алдын ала болжамдар айтқан. Ғалым асқан шеберлікпен тәжірибе жасаған. Ол колбаның мойнын балқытып,бірнеше иілгіш бөлшекке бөлген.Сорпаны колбаға толтырып,оны қайнатып жай ғана тығындаған. Оған тығынның айналасынан ауа кіретіндей етіп бос қуыстар қалдырған. Артынан бақылағанда колбаның иілген мойнынан көптеген микробтар табылған. Бірақ сорпаның ішінен микроб табылмаған. Сонда жоғарыда айтылғандай сорпадан микроб пайда болмаған, оған микроб айнала ауадан түскен деген қорытындыға келген Пастер.

Францияның оңтүстігінде жібек шарушылығы жақсы өркендеген. Олар жылына 25 мың тонна жібек алған. Жібек құрты ауруы салдарынан,оның 4 мың тоннасы ысырапқа ұшыраған. 5 жыл бойы зерттеп Пастер бұл ауруды да ашып берген. Ғалым ауру көбелек пен оның жұмыртқасын жоюды ұсынган.

Пастер микробтың ауру тарататынын зерттеу үшін ,ең алғаш сібір түйменесі (язва) ауруының пайда болу, оның тарау жолдарын бақылады. Ол кезде Сібір түймесінен қой көп қырылатын еді. Ауру адамға да жұғатын.Ғалым зерттеулері арқылы ауруды қоздыратын…