Наурызнама туралы әдеби-танымдық материал

Наурызнама — Ұлыстың ұлы күнінің жыршысы

Автор: Оспан А. (логистика, 1-курс)

Наурызнама — бұл мен үшін тек көктем емес. Бұл — жаңа бастамалардың символы. Бұл — біздің мәдениетіміздің жүрегі. Кішкентай кезімде мен бұл мейрамды тек бауырсақ, көже, ойын-сауықпен байланыстырсам, қазір университетке түсіп, қазақ қоғамын зерттей бастағанда, мен Наурыздың терең философиясын түсіне бастадым. Осы мейрамның шын рухын жеткізетін бір ерекше мұра бар. Ол — Наурызнама.

Наурызнама деген не?Наурызнама — бұл ежелгі түркі және иран халықтарының Наурыз мейрамын қалай тойлағанын сипаттайтын рухани-философиялық еңбек. Бұл — көктем туралы «кітап», бірақ жай күнтізбе емес. Бұл — рухани бағдарлама, адамның табиғатпен үйлесіп өмір сүруі үшін жазылған кодекс. Оны Орта Азия, Иран, Шығыс халықтарының данышпандары жазған, әсіресе Омар Хайям, әл-Фараби, Махмұд Қашқари сияқты ғалымдар табиғат пен адам арасындағы тепе-теңдікті ерекше түсіндіре білген.

Наурызнамада Наурыз мейрамының әрбір күніне арналған мағына мен әрекет бар:- 14 наурыз – Көрісу күні: бұл күн адамдар реніштерін ұмытып, қайта қауышатын күн.- 20-21 наурыз – Жаңа жыл түні: бұл табиғаттың жаңаруы, күн мен түннің теңелуі.- 22 наурыз – Ұлыстың ұлы күні: бұл қазақтың жаңа жылы, өмірдің, жарықтың жеңісі.

Наурызнамадағы терең ойларНаурызнамада адамның өзімен жұмыс істеуі, ішкі тазалығы, жан-дүниесінің тәрбиесі басты орын алады. Бұл еңбек «тазалықтан басталатын өмірді» насихаттайды. Бұл жай ғана «үй жуу» немесе «көже пісіру» емес — бұл жүрек пен жанды тазартып, жаңа өмірге дайындалу.

Наурыз көже — бұл тек дәмді ас емес. Ол 7 түрлі тағамнан тұрады: су, ет, тұз, май, ұн, жарма, сүт. Бұл — тіршіліктің жеті негізі. Әжем айтатын: «Көже ішілмеген үйде құт болмайды». Бұл да Наурызнамадан қалған ұғым.

Тағы бір қызықты факт: Наурызнаманы кей жерлерде «мезгілнама», яғни табиғаттың күнтізбесі деп те атаған. Онда әр айдың, әр күннің символикасы, не әкелетіні, қандай ой-толғаммен қарсы алу керектігі сипатталған. Мысалы, наурыз айын «ұлы күннің уақыты» деп, ал сәуірді «үміттің айы» деп атаған.