Ойын арқылы баланың танымдық қабілетін дамыту

А.Ж.Аманбаева

Қарағанды қаласы, №33 МБК КММ

БАЛАНЫҢ ТАНЫМДЫҚ ҚАБІЛЕТІН ДАМЫТУДАҒЫ ОЙЫННЫҢ РӨЛІ

Бала мен балалар ұжымынын дамуында мектеп жасына дейінгі іс-әрекетінің

негізгі түрі ойынның рөлі зор.Ойын - балалар үшін айналадағыны танып білу тәсілі. Ойын мен ойын әрекеті мазмұнның әлеуметтік сипаты баланың қоғамда өмір сүретіндігімен байланысты. Ол алғашқы айлардан бастап-ақ

маңайындағылармен қарым-қатынас жасауға ұмтылады, соның арқасында

жасау құралы, күш қуаты тілді біртіндеп меңгереді.

Балалар ойындарының тәрбиелік маңызын жоғары бағалай келіп А.С. Макаренко былай деп жазады: «Бала ойында қалай болса, өскен соң жұмыста да көп жағынан ұқсас болады». Сондықтан келешек қайраткер азаматты тәрбиелеу алдымен ойыннан басталады.

«Ойынсыз ақыл-ойдың қалыпты дамуы да жоқ және болуы да мүмкін емес»,-деп айтқан В.А.Сухомлинский. Ойын дүниеге қарай ашылған үлкен жарық терезе іспетті, ол арқылы баланың рухани сезімі жасампаз өмірімен ұштасып, өзін қоршаған дүние туралы түсінік алады.

Ойын дегеніміз — ұшкын, білімге құмарлық пен еліктеудің маздап жанар оты. Ойын – алысқа меңзейтін, тынысы кең, ойдан ойға жетелейтін, ақыл-ой жетекшісі ,адамға қиял мен қанат бітіретін, денсаулы кепілі, өмір тынысы. Ойын баланың күш-қуатын молайтып, оны шапшаңдыққа, дәлдікке ғана тәрбиелеп қоймай, оның акыл-ойының толысуына, есейіп өсуіне де пайласын тигізеді.

Ойынның негізгі ерекшелігі ол балалардың қоршаған өмірді, адамдардың қимылын, іс әрекетерін, олардың бала кимылынан туған жагдайдағы қарым-қатынасы үлкен рөл атқарады. Сөйлесе жүріп, балалар пікірлесіп, әсер алысып, ойынның түпкі ниеті мен мазмұнын анықтайды. Ойынның негізгі құрылымдық элементтері мыналар: ойынның түпкі ниеті, ойын әрекеттері, сюжетті немесе мазмұны, рөл, ойынның өзінен туатын және балалар жасайтын немесе ересектер ұсынатын ойын ережесі. [1,б.45]

Ойын - эстетикалық тәрбие құралы. Балалар негізінен ойын үстінде тез тіл табысады. Баланың ойынына қарап, оның психологиясын білуге болады. Кейбір балалар ойын кезінде еркін қозғалып, баскалармен тез тіл табысса, кейбір балалар басқа балалармен араласа алмай, көңіліне ұнаган ойыншықты

басқалардан сұрауға батылы жетпей тұрады. Бұндай кезде балаға ойынға араласу үшін үлкендердің көмегі керек. Міндетті түрде қойылатын талап баланың ойынға белсене қатысуы. Ересек адам ойнап, балалар тек қарап отыратын ойындар тиімді бола алмайды. Тәрбиеші ойын барысында баланың орнына ештеңе орындамауы керек, ол тек көмек бере алады.

Мектепке дейінгі білім беру мекемесіндегі оқу – тәрбие үрдісін іске асырудың бір жолы балаларды ойын арқылы оқыта отырып дамыту. Біздің тобымызда ойын арқылы оқытуды жаңаша ұйымдастыру дәл қазіргі уақытта қажет деп отырмыз.

Ойын - бала үшін оқу да, еңбекте. Ойын- айналадағы дүниені танудың тәсілі. Ойын балаларға өмірде кездескен қиыншылықтарды жеңу жолы үйретіп қана қоймай, ұйымдастырушылық кабілетін қалыптастырады.

Ойын екі түрлі уақыттық бағытты қамтиды: қазіргі және болашақ. Бір жағынан бала бірден, осы мезетте қуанышкқа бөленеді; екінші жағынан ойын әрқашан болашаққа бағытталған, өйткені ойын барысында тұлғаның келешек өміріне ықпал ететін сапалы қасиеттері мен іскерлік дағдылары калыптасады.

Сондықтан да, қазіргі заман талабына сай бала тәрбиесінде, балалар ойындарына ерекше мән беріліп отыруы тиіс. Егер, біз осы жобамызда жазғандай балалармен ойын арқылы жұмыс жасайтын болсақ, онда біз баланың кұндылығын, жан-жакты білімді болуын дамыта отырып, мақсатқа жетер едік. .[2,б.57]

Сюжеттік-рөлдік ойындар. Баланың жанына жаын тақырыптар мен таныс ертегі кейіпкерлері бейнесін сомдайтын сюжеттер («Сәулетті үй», (Шалқан», «Маша мен маймақ», т.б.) сонымен қатар қазақтың ертегілерін көрсетуге қатыстыру. Мынадай іскерлік түрлерін қалыптастыру қарапайым сюжеттер ойлап табу, оны құрдастарымен бірге орындау, ойын кезінде бір-бірімен байланысты бірнеше әрекет түрлерін атқару…