Палеолит ежелгі тас дәуірі туралы материал

ЕЖЕЛГІ АДАМДАРДЫҢ АНТРОПОЛОГИЯЛЫҚ СИПАТЫ

Сенің меңгеретінің:

қола дәуіріндегі тайпалардың нәсілдік ерекшеліктерін ажыратасың;

темір дәуіріндегі тайпалардың нәсілдік ерекшеліктерін анықтайсың.

Сенің білетінің:

сарматтардың саяси тарихымен таныстың;

сарматтардың әскери өнерін сипаттадың.

Сабақтың зерттеу сұрағы

Ежелгі Қазақстан адамдарының антропологиялық тұрпаты қалай өзгерді?

Құрметті оқушылар! Біз бүгінгі сабағымызда антропология ғылымының нені зерттеумен айналысатыны және ежелгі адамдардың түр-сипатындағы нәсілдік айырмашылықтарды өзара салыстыра отырып, қола және темір дәуірінде Қазақстан жерін мекендеген тайпалардың түр-әлпетіне антропологиялық сипаттама берудің жолдарын қарастырамыз.

1. Антропология дегеніміз не? Адамның шығу тегі мен даму эволюциясын, адам нәсілдерінің пайда болуы мен сыртқы биологиялық қасиеттерін зерттейтін ғылым–антропология деп аталады. Антропологиялық зерттеуде адам ағзасының арнайы географиялық ортада қалыптасып, белгілі бір уақыт шеңберінде өзгеруі және осы өзгерістердің қалай болатыны жөніндегі заңдылықтар қарастырылады. Адам баласы жанды тіршілік иелерінің ішіндегі тарихты жасаушы әлеуметтік белсенді организм болып табылады. Осыған байланысты антропологияның – тарихи антропология деп аталатын саласы биология және тарих ғылымдарының әдіс-тәсілдерін пайдалана отырып, көбінесе тарихқа қатысты зерттеулер жүргізеді. Зерттеудің негізгі биологиялық түрлерінің бірі адам болғандықтан және зерттеу әдістері биологиялық тәсілдерге сүйенетіндіктен антропология негізінен биология ғылымына жатады. Адамдардың белгілі бір географиялық аймаққа бейімделіп, шығу тегінде қалыптасатын ұқсастық – нәсіл деп аталады. Сыртқы биологиялық қасиеттеріне қарай адамзат баласы 3 нәсілге бөлінеді. Олар: еуропалық, монғолдық және негрлік нәсілдер. Нәсілдік ерекшеліктер адамның тек сыртқы түр-түсіне байланысты болып келеді.

2. Қола дәуірі адамына антропологиялық сипаттама. Қазақстан жерін көне дәуірде мекендеген тайпалардың бет пішіні, түр-сипаты туралы деректер қола дәуірінен бастап кездеседі. Одан бұрынғы кездегі адамдардың сүйектері, әсіресе бас сүйектері сақталмаған. Қазақстан жерін қола дәуірінде Андрон мәдениетіне жататын тайпалар мекендеді. Андрондықтардың сүйектері Солтүстік, Орталық және Шығыс Қазақстан жерлерінен табылып, зерттелді. Өздерінің антропологиялық сипаты жағынан андрондықтар еуропалық нәсілге жатады. Олардың бойы орташа, өңі ақшыл, шашы сарғыш, қыр мұрынды және ат жақты болып келген. Қостанай жеріндегі қола дәуіріне жататын Алексеев қонысынан табылған әйелдің бас сүйегін Мәскеудегі зертханада антрополог М.М.Герасимов қалпына келтіріп, оның бет пішінін жасады. Соңғы кезде Жамбыл облысындағы Ойжайлау қорымынан табылған адамның бас сүйегі үлкен, беті сопақ, маңдайы шығыңқы болса, Шығыс Қазақстандағы Зевакино қорымынан табылған…