Қаныш Сәтбаевтың ғылыми және мәдени мұрасы туралы мақала

Ахметова Ұлбала Төлепбергенқызы

Қызылорда қаласы

Ыбырай Алтынсарин атындағы №10 мектеп-лицейдің қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі

Қазақ руханиятының шамшырағы: Қаныш Сәтбаевтың ғылыми және мәдени мұрасы

Қазақ руханиятының тарихында елеулі орын алған тұлғалар аз емес. Солардың ішінде ерекше орын алатын ғұлама ғалым, әрі қоғам қайраткері Қаныш (Ғабдулғани) Имантайұлы Сәтбаевтың есімі көпшілікке мәлім. Оның ғылыми және мәдени мұрасы халқымыздың рухани дамуына зор үлес қосты.

Қаныш Сәтбаев 1899 жылы қазіргі Қарағанды облысының Ақтоғай ауданында дүниеге келді. Оның бала кезінен бастап ғылымға деген қызығушылығы байқалды. Бастауыш білімді ауыл мектебінде алып, кейіннен Семей гимназиясында оқыды. Жоғары білімді Томск технологиялық институтында (қазіргі Томск политехникалық университеті) алған. Бұл білім ордасында ол геология саласына ден қойып, өзінің болашақтағы ғылыми қызметіне бағыт алды.

Қаныш Сәтбаевтың негізгі ғылыми қызметі геология саласына бағытталды. Ол Қазақстанның минералдық ресурстарын зерттеуде орасан зор еңбек сіңірді. Сәтбаевтың жетекшілігімен Қазақстанның көптеген кен орындары ашылды. Әсіресе, Жезқазған мыс кен орнының ашылуы оның ең ірі жетістіктерінің бірі болып табылады. Бұл кен орны тек Қазақстанның ғана емес, бүкіл Кеңес Одағының металлургия өнеркәсібі үшін маңызды болды. Сәтбаевтың бұл жетістігі елдің экономикалық дамуына айтарлықтай ықпал етті.

Қаныш Сәтбаев ғылыммен қатар, ұлттық мәдениет пен руханиятты сақтау ісінде де белсенді қызмет атқарды. Ол қазақ халқының тарихы мен мәдениетін зерттеуге үлкен мән берді. Сәтбаевтың бастамасымен Қазақстанда археологиялық қазбалар жүргізіліп, көптеген тарихи құнды заттар табылды. Бұл заттар қазақ халқының бай тарихи-мәдени мұрасын сақтауға және зерттеуге үлкен мүмкіндік берді.

Қаныш Сәтбаев Қазақстан Ғылым академиясының негізін қалаушы және алғашқы президенті болды. Оның басшылығымен Қазақстанда көптеген ғылыми-зерттеу институттары мен жоғары оқу орындары ашылды. Сәтбаевтың ғылыми-ағартушылық қызметі жас ғалымдардың тәрбиесіне үлкен үлес қосты. Ол көптеген шәкірттеріне бағыт-бағдар беріп, олардың ғылымға деген қызығушылығын арттырды.

Қаныш Сәтбаевтың руханияттағы рөлі оның ғалым ғана емес, мәдениет қайраткері ретінде де танымал болуына негіз болды. Ол өз халқының мәдениетін, тарихын, және рухани құндылықтарын сақтап, дамытуға үлкен күш жұмсады. Сәтбаевтың еңбектері мен ғылыми жетістіктері халқымыздың рухани…