Қаратөбе ауылының тұрмыс-тіршілігі туралы ғылыми жұмыс

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі

Ғылыми жоба

Тақырыбы: «Төлеби ауданының рухани жаңғыру

аясындағы Қаратөбе ауылының тұрмыс тіршілігі»

Облыс: Түркістан

Қала: Шымкент

Аудан: Әл-Фараби

Мектеп: №62 Н.Төреқұлов атындағы жалпы орта мектеп

Оқушы: Сарсен Арай 8 «Ә» сынып

Жетекші: Ходжаева Ақайша

2018-2019 оқу жылы

Жоспар

І. Кіріспе бөлім.

1.1 Төлеби аданы құт қонған тарихи мекен..........................................................4

1.2 Төлеби ауданы құт қонған тарихи мекен........................................................6

ІІ. Негізгі бөлім.

2.1. Төлеби ауданының экономикалық-географиялық жағдайы........................8

2.2. Төлеби ауданының тарихы мен жетістіктері .............................................11

2.3. Аудандағы тарихи ескерткіштер...................................................................15

2.4. Аймақтағы тарихи оқиғалар-тіршіліктің куәсі............................................18

ІІІ. Қорытынды

3.1. Туған жер –алтын бесігім..............................................................................19

3.2. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.................................................................21

Андатпа

Мемлекетіміз бүгінгі таңда әлемдік кеңістікте өзінің лайықты орын алуын мақсат етіп отыр. Осы биік мақсатқа жету жолында, егемендікке қол жеткізген тәуелсіз мемлекеттің дамуындағы экономикалық өзгерістер барысында қоғамдық,саяси-әлеуметтік жағдайларға байланысты басқарудың тиімділігін арттыру,өзге дамушы елдерге үлгі боларлықтай дәрежедегі еліміз үшін тарихымыздың пайдалы дүниелерін жаңғырту қажеттігі туып отыр. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың: «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағдарламасы аясында ұлттық құндылықтарды жаңғырту, ұлттық сананы ояту, ұлттық рухты сіңіру,− деген сөзі халқымыздың ғасырлар бойы қалыптасқан рухани қазынасын, тарихи тұлғалардың, ғұлама ойшылдардың қайталанбас мұраларын қайта жаңғырту мен жас ұрпаққа ұлттық тәрбие беруге бағыттайды. Қазақ тарихында ауыл өмірін зерттеудің маңызы зор. Өз тарихымыздың ақтаңдақ тұстарын зерттеу мүмкіндіктері күннен-күнге арта түсуде. Сондықтан ауыл өмірінің негізгі факторы мал шаруашылығы жүрген жерде онымен қатарлас, өнер мен сауда орталығы әрі қысқы қыстау ретінде ауыл мен қала пайда болуы–өте ықтимал құбылыс.Өлкеміздегі ауылдық мәдениетті зерттеу, аталған ауыл деректер отандық тарихнаманың екінші қыры

Аннотация

Наше государство стремится сегодня занять достойное место в мире. В процессе экономических преобразованний в развитии незвисимого, суверенного государства небохидомо повысить эффективность управления в отношении социальных ситуаций и возродить нашу историю для страны, которая является образцовым государством для других развивающихся стран. Слова Президента Республики Казахстан Н.А.Назарбаева: «Модернизация национальных ценностей, пробуждение национального самосазнания, поглощение национпльного духа в рамках программы» Ориентация на будущее: духовное возрождение-возрождение многовекового духовного богатства нашего народа, возраждение уникального наследия историков, Направление молодого покаления на нацианального образование. Изучние сельской жизни имеет большое значение в истории Казахстана. Возможности для изучения истории нашей истории расширяются. Поэтому основным фактором сельской жизни является параллель с ним, центр искусства и торговли, а также появление деревень и городов как зимней зимы. Изучение сельской культуры в нашей страны, аграрные данные, обращает внимание на второй аспект отвечественной историографии.

Аbstract

Our state today seeks to occupy a worthy place in the world. In the process of economic change in the development of an independent, sovereign state, it is necessary to improve management efficiency in relation to social, political and social situations and to revive our history for a country that is a model state for other developing countries. The words of President Nursultan Nazarbayev of the Republic of Kazakhstan: “Modernizing national values, awakening national identity, absorbing the national spirit in the framework of the program“ Orientation to the future: spiritual revival ”- reviving the centuries-old spiritual wealth of our people, reviving the unique heritage of historians, national education. The study of rural life is of great importance in the history of Kazakhstan. Opportunities to explore the history of our history are expanding. Therefore, the main factor in rural life is a parallel with it, the center of art and trade, and the emergence of villages and cities as a winter winter. The study of rural culture in our country, agricultural data, draws attention to the second aspect of Russian historiography.

Тақырыптың өзектілігі.Егеменді елге айналғалы бері біздің төл тарихымызды тереңірек қарауымызға мүмкіндік туды. Халқымыздың жүріп өткен ұзақ жолы өзге жұрттан артық болмаса кем емес. Сондықтан халқымыздың тарихын, мәдениетін ескі көзқарастан арылтып,жаңа тұрғыдан танып білу-бүгінгі күннің талабы. Бүгінгі күні осы жол бойындағы жатқан ауыл халқының өзара пікір алысудын қайта жаңғырту қажет екендігін ұғынуына, өзара қарым қатынасудың және өркениетті бірлесе байытудың қолдағы тарихи мәні мен маңызы бар мүмкіндіктерін пайдалануына септігін тигізу.

Тақырыптың зерттелу деңгейі. Төле би ауданының ауыл өмірі мен тіршілік көзін зерттеудің маңызы зор. Өзіміз туып өскен өлкеміздің тарихы мен мәдени дамуын зерттеу мүмкіндіктері күннен-күнге арта түсуде.Өйткені тарихшылар мен қоғам қайраткерлері ауыл халқының қалыптасуы мен шығу тегін өткен тарихымызға аса зор мән беріп жатыр. Соның ішінде ауыл мәдениеті мен қаланың қарым-қатынасына ерекше көңіл бөлінуде.Қала өркениеті дамыған кезде ауыл халқыныңда даму тенденциясы мен құлшыныстарының артып тұрақты қарым-қатынасы қалыптасады.Сондықтан мал шаруашылығы жүрген жерде онымен қатарлас, егін шаруашылығы мен бау бақша өнімдерін өндірудің маңызы зор.Ауылды жерлерде өнер мен сауда орталығы әрбір аудандардың орталығында пайда болуы–өте ықтимал құбылыс. ғылыми түрде жазылған талдау еңбектер біздің алыс және жақын тарихымыз хақында зерттеушінің таным-түсінігін кеңейте түседі.Ғылыми жұмысының мақсаты–Түркістан обылысы,Төле би ауданында ауылдың мәдениеттің қалыптасуы мен дамуы, ең басты сауда-экономикалық және ғылым мен мәдениет орталықтары ретіндегі ауыл тарихын зерттеп, ғылыми тұрғыда негіздеу болып табылады.Осы мақсатқа сәйкес зерттеу жұмысының міндеттері:Елді аймақтардың пайда болуы мен даму та

Зерттеу объектісі–Төле би ауданының ауылдарының қалыптасуы мен даму тарихы.Қазақ ауылына арнаған ғалымдардың монографиялары,Қазақстан энциклопедия оқулықтарымен арнайы тақырыптық кітаптар, ғылыми мақалалар мен зерттеулер, мерзімді басылым материалдарынан алынды.Зерттеу жұмысының теориялық және әдіснамалық негізі.

Ғылыми жұмысын жазуда ғылыми таным принциптері–тарихилық, объективтілік, жүйелілік кеңінен қолданылды. Нәтижесінде Төлеби ауданы, Қаратөбе ауылының қалыптасуы мен саяси-экономикалық және мәдени даму тарихы жан-жақты ашып көрсетілді.

Ғылыми жұмысының практикалық маңызы. Бұл жұмысты жалпы білім беретін орта мектептердегі және орта арнаулы оқу орындарындағы тарих және география сабағында, тарихи үйірмелер мен ғылыми қоғам жұмыстарында және жоғары оқу орындарында ауыл өмірі тақырыбындағы дәрістерде, практикалық сабақтар мен өздік жұмыстарды орындауда пайдалануға болады.

Ғылыми жұмысының ғылыми жаңалығы. Зерттеу тақырыбына байланысты тың іргелі еңбектер мен зерттеулерді, ғылыми мақалаларды негізге ала отырып,Қазақстан территориясындағы қалалық мәдениеттің қалыптасуы, ауыл өмірінің тарихи маңызы, ауыл шаруашылығы мен даму тенденциялары, саяси-экономикалық, мәдени орталықтар ретіндегі рөлін ашып көрсету болып табылады.

Төлеби ауданы құт қонған тарихи мекен

Тәуелсіз Қазақстанның әрбір еркін азаматы, ел боламыз десек, өзге бауырлас елдермен тереземіз тең болсын десек, онда біз міндетті түрде ата тарихымыздың куәсі, елдігіміздің тұмары, өркениетіміздің жәдігері болған ата-бабамыздан қалған мәдени мұраларымызды айрықша қастерлеуіміз керек. Біз оларды келешек ұрпақ үшін көзіміздің қарашығындай қорғауға тиістіміз. Сондықтан да қазіргі таңдағы рухани жаңғыру аясында біз, Төлеби ауданы – Тәңір шарапатымен құт қонған, қыдыр дарыған, еліміздің қасиетті бір өлкесіне тоқталғым келеді. Төлеби жері – ата тарихымыздың куәсі, елдігіміздің тұмары, өркениетіміздің жәдігері болған ата мұраларымызға өте бай өлке. Аудан аумағында 100-ден астам археологиялық, архитектуралық және тарихи ескерткіштер бар. Онда Сақ заманының қорғандары, орта ғасырлық қалашықтардың орындары, қарауыл төбелер, обалар, сондай-ақ халық арасында аты аңызға айналған тарихи маңызы бар «Жылақ ата», «Ғайып Ерен Қырық Шілтен», «Нұр ата», «Ақмешіт», «Мыңшейіт» секілді көпшілік мінажат ететін әулиелі жерлер көптеп кездеседі. Жер жәннаты Ақсу-Жабағылы қорығы аймағының басым бөлігі біздің ауданымзыдың бөктерінде орналасқан.

Аудан – Оңтүстік Қазақстан облысының оңтүстік-шығысындағы әкімшілік-аумақтық бөлініс.

Аудан 1932 жылы құрылған (1991 жылға дейін Ленгір ауданы болып аталған) негізінен сүтті-етті мал, биязы жүнді қой, астық, көкөніс, жеміс жидек өсіруге мамандалған. Құрамында 55 елді мекен 1 қала 12 ауылдық округке біріктірілген. Аудан орталығы – Леңгір қаласы (1945 жылы негізі қаланған).

1932 жылы 2-ақпанда Қазақ АССР орталық атқару комитетінің қаулысымен орталығы Шымкент қаласы болып, Бадам ауданы құрылды да, осы жылдың 27-ақпанында ол Ленгір ауданы деп қайта аталып, Оңтүстік Қазақстан облысының құрамына енді.

1935 жылға дейін Ленгерде жыл сайын өндірілетін көмір орта есеппен 3-4 мың тоннадан аспады. 1935 жылы Шымкент- Ленгер теміржол тармағы салынғаннан кейін ғана қалада көмір өндіру артты. Содан кейінгі жылдары Ленгір қаласының аумағында көмір шахтасы іске қосылып, аудан- Ленгер ауданы, ал оның орталығы- Ленгер поселкесі болып қайта аталған. Қасиетті Төлеби топырағы дүниеге небір дарындар мен дараларды келтірді. Ел намысы тезге түскен кешегі жаугершілік заманында бүкіл қазақ халқының бірлігі мен ынтымағының ұйытқысы болған Төле баба тек қана ұлтымыздың мақтанышы емес, бүкіл Алаш жұртының ұраны болды, көріпкел сәуегей- Бекасыл әулиенің есімі ел аузында аңызға айналған.

Біздің ардақты ата-бабаларымыз тарихымыздың бір кезеңінде дәл осы жерде елдігіміздің туын тігіп, өзгелермен терезесін теңестірген. Сақ тайпалары б.з.д. ХІІІ ғасырда өмір сүрген. Бұл жерден сонымен бірге Ұлы жүз тайпаларының түпкі ата-бабаларының бірі болған үйсіндердің өмірі мен шаруашылығының іздері табылған. Біздің тауларымызбен қырларымызда Ұлы Жібек жолы керуендерінің іздері сайрап жатыр. Апайтөс кең даладағы қазақ атты халықты өркениет пен өрлікке, елдік пен ерлікке, бірлік пен тірлікке, ақыл-парасат пен бауырластыққа баулыған Есім хан мен Төле би заманнан қалған сара жұрт. Төлеби ауданының басым бөлігін бұл күндері жергілікті ұлт – қазақтар құрайды. Бұл шырайлы мекенге 1890 жылдардан бастап Украинадан, Сібірден, Ресейдің кейбір аймақтарынан орыс шаруалары келіп қоныстана бастайды. Орыс шаруалары Бадам, Сайрамсу, Ақсу, Біркөлік сияқты тау өзендері жағасындағы ең шұрайлы, сулы жерлердегі қазақтарды атамекендерінен зорлықпен ығыстырады.

Төлеби ауданы адамзат өрбіп тараған қасиетті Қазығұрт пен құз-шыңдары аспанмен таласқан, асқақ Алатау етегіндегі киелі мекен.

Төлеби ауданы кешегі Ұлы Жібек жолы бойындағы тарихи жер. Сонау жоңғар шапқыншылығы кезеңінде мұнда бүкіл қазақ қолы тоғысқан. Бұл жерде сонау Майқы би бабамыздан бастап, Әль-Фараби, Асан қайғы, Төле би сынды данышпан, ғұламалар мен билер мекен еткен. Леңгір Алла шарапатына ілінген қала, суы бал, ауасы таза, жері шүйгін. Аудан орталығы болып саналатын қала Шымкент қаласының шығысында 30 шақырым қашықтықта орналасқан. Облыс орталығымен темір жол, автокөлік қатынас жолдары болып байланыстырады. Леңгір алғаш кеншілер поселкасы болды. 1936 жылы Георгиев ауданына қарасты Леңгір поселкелік Советі құрылды. Ол кезде аудан орталығы Георгиев (қазіргі Көкәйек) ауылы болды.

Қазақ КСР Жоғары Кеңесі Президиумының 1945 жылғы 1-ші қазандағы Жарлығымен Леңгір қаласы (Леңгір қаласы Георгиевка ауданы болып аталды) облыстық бағыныстағы қала болып саналады. 1967 жылдан бері аудан орталығы, 1996 жылдан ауданға бағынысты қала.

Төлеби ауданының экономикалық-географиялық жағдайы