Тасбақа тіршілігі туралы 3 сынып ғылыми жобасы

Батыс Қазақстан облысы,Орал қаласы

А.Тайманов атындағы №34 мектеп-гимназиясы

Бастауыш сынып мұғалімі,педагог-сарапшы

Бекенова Ботагоз Бахтыгалиевна

Ғылыми жоба

Тақырыбы: Тасбақа-төзімді жануар.

Қорғаған:3«Ә» сынып оқушысы Айтмағамбет Айкөркем Берікқызы

Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі:

Қазіргі таңда көптеген адамдар итті, тотықұсты, мысықты, егеуқұрықты үй жағдайында күтіп ұстап өсіреді. Соңғы кезде жорғалаушыларды кесірткені, тасбақаны т.б өсіру қызығушылық тудырып отыр. Бұл тақырыпты алған себебім экзотикалық жануарды зерттей келе қызушылығым оянды, алған білімімді достарым мен сыныптастарыммен бөлісуді жөн көрдім.

Мақсатым: Тасбақалардың түрін, жасын, жынысын, суының құрамын,қоректенуін, мінез-құлық ерекшеліктерін бақылау негізінде олардың үй жағдайында күтіп ұсталуы туралы түсінік қалыптастыру.

Осыған байланысты зерттеу жұмысының алдына төмендегідей міндеттер қойылды:

Дала тасбақасының түрін анықтап, олардың ерекшеліктері туралы мәліметтер жинақтау;

Тасбақаның жасын, жынысын,суының құрамын анықтау.

Тасбақаның мінез-құлқын, коректенуін сыныпта бақылау.

Сұхбат жүргізу.

Сауалнамаларды қорытындылау.

Зияны мен пайдасын анықтау

1.2 Тасбақа туралы түсінік. Батыс Қазақстан өңіріндегі

тасбақалар түрлері.

Жер бетіндегі ерекше тіршілік иелерінің бірі -тасбақалар. Олар орташа есеппен алғанда 200 жылдан астам өмір сүреді. Дала тасбақасы (лат. Testudo horsfieldii) – құрлық тасбақалары тұқымдасына жататын бауырымен жорғалаушы. Қазақстанда бұл тасбақа Шығыс Қазақстан облысының оңтүстігінде Ақтоғай станцасы орналасқан Балқаштың солтүстік-шығыс жағалауына дейінгі аймақта кездеседі. Құмдауыт сары топырақты даланы мекендейді.

Карапакс, яғни, арқа сауыты 29 см, жалпы бауыр сауытын пластрон деп атайды. Аталығы аналығынан кішірек және арқа сауыты дөңесті, ұзындау құйрықты болады. Қалқанының жоғары жағы жасыл сарғыш, бауыры сарғыш келеді. Басы, аяғы және құйрығы жасыл қоңыр. Тұрқы 30 см-дей, мүйіз сауытпен қапталған. Салмағы 2,5 кг-дай. Аяқтарында 4 башайдан болады.

Қазақстанның оңтүстігінде шөл және шөлейтті аймақтарда кездеседі. Өзі қазып алатын інінің тереңдігі 2 м-дей, кейде кірпі, қосаяқ, сарышұнақтардың індерін де пайдаланады. Жылына 3 – 4 айдай ояу, қалған уақытта ұйқыда болады. Кәсіптік маңызы бар, Батыс Еуропа елдерінде тағам ретінде пайдаланылады. Тасбақалардың Қазақстанда 2 тұқымдасы: тұщы су тасбақасы және құрлық тасбақасы кездеседі. Жайық, Ырғыз, Торғай өзендерінің бойында суда тіршілік ететін тасбақалар батпақ тасбақасы және Оңтүстік Қазақстан даласында кеңінен таралған ортаазиялық дала тасбақасы тіршілік етеді. Түсі сарғыш қызылтым, кейде жасылдау келеді.

Тұрқы 20см-дей, салмағы 2,5 кг. [5-6]

1.3.Дала тасбақаларының өмір тіршілігі.

Дала тасбақасы тіршілік қамын қатаң күндіз жасайды. Ыстық күндері таңертең және кешкі ымырт кезінде ғана жайылады. Ыстықта өсімдіктер түбіне, кеміргіштердің ініне тығылады. Бір күнде тасбақа 2 шақырымға дейін бара алады. Тасбақа, негізінен, көпжылдық шөптер мен түрлі өсімдіктердің балаусасымен қоректенеді, кейде қоңыздар мен бүйілерді де қорегіне жаратады. Тасбақалар ұйқыдан наурыз – сәуір айларында оянады. Мамыр айында шағылысып, аналығы бірнеше рет қайталап 10-16 жұмыртқа табады, оларды тереңдігі 15-20 см топырақ астына көмеді. Инкубациялық кезеңі 80-110 тәулікке жетеді. Жер бетіне келесі көктемде шыққан тасбақа балалары тіршілігін жер бетінде бастайды. Тасбақалар өте баяу өседі. Жыныстық жағынан 10-13 жылда жетіледі. Тасбақаның бұл түрі табиғатта 30 жылдай өмір сүреді. Наурыз айларында ұйқысынан оянып, сәуір – маусым арасында 2 рет ұйыққа түседі (1 – 4 жұмыртқадан салады). Өте баяу өседі. 65 – 100 күнде жұмыртқаны жарып шыққан тасбақалар келесі жылдың сәуір айында ғана інінен шығады. Көп жылдық шөптесін өсімдіктермен қоректенеді.

1.4. Тасбақа түрлерін салыстыру

Алып тасбақалар

Батыс Қазақстан өңіріндегі тасбақалар

2013жылғы қазақ энциклопедиясында 250 жуық түрі бар

Салмағы

Алып тасбақалардың салмағы 230 кг болса

Біздің өңірдегі тасбақалардың салмағы 2,5 кг

Тіршілік етуі

Мұхит,теңізде,құрлық

Құрлық, тұщы су, тірі табиғат бұрышында, батпақта

Қорегі

Шөптермен, балық,бақа, ет қоретенеді

Өсімдіктер, омыртқасыздармен қоректенеді

Ерекшелігі

Тағам ретінде, медицинада пайдаланады

Біз тасбақаларды жемейміз.

Экзотикалық жануар ретінде қараймыз

Қорытындылау: Бұл салыстыруды жүргізе отырып, менің тасбақамның салмағы, коректену жағынан алып тасбақаларға қарағанда тіршілік ету ортасына қолайлы және экзотикалық жануар ретінде үй жағдайында, сыныпта күтіп баптауға ыңғайлы.

ІІ. Практикалық бөлім.

2.1 Зерттеу жұмыстарының жүргізілуі.

Өзім тасбақаға деген қызығушылығым оянып , зерттеу жұмысын жүргізіп көру мақсатында «тасбақамды күтіп, баптап, тамақтандырып отыруымыз керек"-деп шештім. Бұл тасбақаға қандай ат қоямын? - деген сұрақ қойдым. Оған ғаламтордан есім іздедім.Патрик деген есім маған қатты ұнады. Міне 4 айдай уақыт өтті, Патрик туралы көптеген жұмыстар жүргізіліп, ол әлі күнге үй жағдайында өсіп тіршілік етіп келеді.

Зерттеуді үшінші сынып оқушыларының арасында сауалнама жүргізуден бастадым. Олардың тасбақаларға деген қөзқарасын анықтау мақсатында 4 сұрақтан тұратын сауалнама өткіздім.

3-сыныптың оқушыларымен жүргізілген сауалнама қорытындысы бойынша осындай нәтижеге қол жеткіздім. Оны төмендегі диаграммадан көруге болады.

Сауалнама сұрақтары:

1 Үй жағдайында қандай жануарларды күтіп, баптайсың?

2.Тасбақалардың қандай түрлерің білесің?

3.Оның қандай пайдасы бар.

4. Облыстық экологиялық-биологиялық орталықта болдың ба?

Сауалнамаға қатысқан оқушы саны- 100 оқушы. [8]

Біздің мектептің 3сынып оқушылары арасында сауалнама жүргізілді. Менің мақсатым осындай жорғалаушыларды үй жағдайында күтіп, ұстайтындар бар екендіктерін анықтау. Бұл сауалнаманы қорытындылайтын болсақ, 65% үй жағдайында өздері ұнатқан жануарлары бар екен. Оның 47 % - мысық, 65% -ит, 3% -тотықұс 3%-кірпі 2% *-тасбақа. Сонымен бірге өздерінің сүйкімді жануарларын өздері күтетінін айтты, ал қызыл құлақты тасбақаны 35 % үй жағдайында ұстауын ойланып қалды.

Үй жануары

Оқушы саны

Пайыздық көрсеткіш

Мысық

Ит

Тотықұс

Кірпі

Тасбақа

Барлығы

2.Тасбақалардың қандай түрлерің білесің?

Құрлық тасбақасы -62оқушы, Су тасбақасы-38 оқушы.

3. Оның қандай пайдасы бар?

45 оқушы - әдемілік үшін, 25оқушы - пайдасы жоқ, 30 оқушы- білмедім деп жауап берді.

4. Облыстық экологиялық-биологиялық орталықта болдың ба?

78 оқушы – иә бардым, ал 22 оқушы – жоқ деп жауап берді.

Тасбақаның ерекшеліктерін жан - жақты білу үшін сонымен қатар 3-ші сынып оқушылары еңбекке баулу сабағында тасбақа мүсінің жасасақ, әдебиеттік оқу сабақтарында тасбақа туралы өлеңдер шығарып, «Ең әдемі тасбақа» атты сурет салу байқауы ұйымдастырылып менің тасбақаны зерттеуге деген қызығушылығымды оятты. [9-15]

Алдымен тасбақаларды зертттеу барысында зерттеу күнделігін жүргіздім. Күнделікті құрылған жоспарға байланысты дәптерге жазып отырдым.

Мерзімі

Жасалынған жұмыстар

Қаңтар

Тақырыпты таңдау.

Қаңтар

Жоспарын құру, мақсат, міндеттерін анықтау.

Ақпан

Әдебиеттерге шолу.

Ақпан

Материалдар жинақтау.

Ақпан

Ғаламтормен жұмыс.

Наурыз

Бір күнгі ерекшелігін бақылау

Наурыз

Зерттеу жұмысын жоспарлау.

Наурыз

Сынып оқушыларымен сауалнама жүргізу

Сәуір

Экологиялық орталыққа барып тасбақа түрлерімен танысу,сұхбаттасу

Сәуір

Жанар Бақытғалиқызынан кеңес алу,кездесу

Сәуір

Қорытындылау

Осы ізбен өлкеміздегі тасбақаларды зерттей жүріп қаламыздағы «Облыстық экологиялық-биологиялық орталыққа» барып, онда мекендейтін тасбақа түрлерімен таныстым.

Экологиялық –биологиялық орталықта тасбақалардың мынадай : Трионик африкалық және Қызыл құлақты тасбақалар мекендейді. Сол орталықтың зоология бөлімінің меңгерушісі Қауынбаева Фиягүл Кубинқызымен танысып қайттым. [16-19]