Қазақстан тарихынан тірек сызбалар жиынтығы 7 сыныпқа

§1.Түрік қағанаты 1.Анықтамасы: Қазақстан жеріндегі орта ғасырлардағы мемлекет.

2.Хронологиясы: 552-603ж

3.Территориясы: Шығыс Қытайдан бастап, батыста Каспий теңізіне дейінгі аралық.Оңт.Шығ.Қытаймен, оңт.бат.Парсы елімен шектеседі.

4.Билеушісі: қаған 5.Сипаты: ерте феодалдық, жерге меншік

6.Тарихи тұлғалары: негізін салған Бумын қаған, баласы Қара-Еске, інісі Мұқан қаған кезінде жужандарды мүлде бас көтерместей етіп жеңеді, сөйтіп түріктер ұлы дала билеушісі атанады, Тобо қаған кезінде қытай мен қарым- қатынасын жақсартты.

7.Тайпалары: негізін «теле»тайпасы құрды, қырғыз, оғыз, ұйғыр, дулу.

8.Тілі: түрік тілдес

9.Діні: ислам

10.Саясаты: 10.1. Ішкі- халық бір орталыққа бағынған мемлекет болды.

10.2.Сыртқы- қытай мен құдандалық байланыс орнатты.

11.Соғыстары: 11.1.552ж.Жужан қағаны Анағұй қағанды жеңеді. 11.2.Қара-Еске қаған Орханның жоғарғы жағындағы Буркат тауында аварларды 2- рет жеңеді. 11.3.555ж.Бумын қағанның інісі Иштеми соғдылықтарды жаулауға аттанды.Бірақ Орта Азия жерінде Эфталиттерден қарсылық көріп соғысты тоқтатады, кейін 563-567ж. басып алады.

12.Шарауашылығы: көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығы мен айналысты.Қыстаулары-Шу, Талас, Ертіс, Сырдария тау бөктері себебі:от суы мол, қысы жайлы еді.

13.Мәдениеті: сауда

14.Жерлеу дәстүрі:алғашқы кезде мәйітті өртеген, кейін бұл рәсім жойылған, бұл отқа табынушылыққтан туған, заттарды бірге қою о дүниеде өмір бар деп сенген.

15.Археологиялық ескерткіштер: жетісу және Оңт.Қазақсатанда үй жайлардың тұрақтары, Тараз қаласының

маңынан түріктердің қыстақ кенттері табылды.

16.Деректер: Күлтегін жазба ескерткіштерінде қала туралы сөздер кездеседі.

17.Ыдырауы: бір орталыққа бағынған мемлекет бола алған жоқ, билік үшін талас-тартыс басталды.581ж.халықтар арасында ішінара соғыс басталды.жеке- жеке ұлыстарға бөлінді.603ж.Батыс және Шығыс қағанаты болып 2-ге бөлінді.

§2.Батыс түрік қағанаты. 1.Анықтамасы: Қазақстан жеріндегі орта ғасырлардағы мемлекет.

2.Хронологиясы: 603-704ж 101ж.

3.Территориясы: Іле, Шу өзендерінінен бастап, Еділ мен Кубань өзенінің төменгі ағысына дейін, Еділ мен Ертіс өзендерінің жоғарғы ағысының аралығын алып жатты.

4.Билеушісі: қаған

5.Сипаты: ерте феодалдық жерге меншік

6.Тарихи тұлғалары: негізін қалаған Тардуш(Дато)қаған, бұл кезде батыс түрік қағанатының күшейіп гүлденген кезі

болатын, ал шығыс түрік қағанаты әлсіреді;Шегу қаған кезінде Алтайдан Памир тауына дейін территориясын кеңейтті;Тон Жағбу қаған кезінде Иран және Византия елдерімен Тоқарстан, Ауғанстан, Үндістан мемлекеттерімен қарым-қатынасын жақсартуды тырысты;Ешбар Елтеріс қаған билікті өз қолына алып «он-оқ-бұдун»жүйесін енгізді.Он түменнен тұратын әскер жасағын жинады.

7.Тайпалары: 10 тайпа «он-оқ-будун» бес дулу Шу өзенінің шығысын, бес нушуби Шу өзенінің батысын мекендеген.

8.Тілі: түрік тілдес

9.Діні: ислам

10.Астанасы: Суяб(Ақмешіт Қызылорда); жазғы ордасы Мыңбұлақ

11.Саясаты: 11.1.Ішкі- халық бір орталыққа бағынған мемлекет болды. 11.2. Сыртқы- қытай мен және көрші елдермен құдандалық байланыс орнатты.

12.Соғыстары: 12.1.640-657ж.5нушеби мен 5дулу тайпалары арасында ұзақ уақыт таққа таластық күресі жүрді.

12.2.Ішкі қайшылықтарды көрген Қытай империясы 659ж. Жетісуды басып алады. 12.3.704ж.Үшлік қаған қытайлар мен соғыста жеңіске жетеді,Осының нәтижесінде Түргеш тайпасының құрылуына алып келеді.

13.Шаруашылығы: Малы бар байлар жартылай көшпелі мал шаруашылығымен,кедей шаруалар егіншілік айналысты.Испиджаб, Тараз, Алмалық қалаларында қыстақтар көбейіп отырықшылық қанат жайды.Қолөнерде өркендеді.

14.Мәдениеті: қолөнер-сауда-айырбас- Византия көпесі елші Земарх қарым- қатынас орнатты,Ұлы Жібек жолы бойындағы қалалар дами түсті.

15.Археологиялық ескерткіш: Жетісу және Оңт.Қазақстаннан обалар табчлды, Қытай,Византия елдерінен көзелер табылған.

16.Мемлекетік құрылымы: 1.Ашина тұқымынан шыққан тайпа басқарды 2.Тархан,бұйрық,сот істер 3.Қара будун 4.Тат (құлдар)