Қазақстан темір дәуірінде, 10 сынып сабақ жоспары

Ежелгі Қазақстан тарихы

10-сынып

Сабақтың тақырыбы: Ежелгі Қазақстан (қайталау сабағы)

Сабақ мақсаты: Темір дәуірінде Қазақстанда мекендеген сақ тайпасы туралы алған білімдерін толықтыру, жүйелеу.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ.

Күтілетін нәтиже:

Оқушылар Ежелгі дәуірдің хронологиялық кезеңдері туралы хабардар болуы керек.

Бағалау:

Оқушылар «Топ мүшелерін бағалағанда» тәсілін қолданып, тақырып бойынша өз ойларын келтіреді.

Қажетті материалдар:

Ежелгі Қазақстан картасы, мультимедиялық қондырғы, слайдтар, А4 қағаздары, плакаттар, маркерлер т.б.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру. Оқушылармен сәлемдесіп, оқушыларды топқа бөлу, сабақтың мақсатын оқушылармен бірге айқындау.

Оқушыларды топқа бөлу: Оқушылар парадарайа, хаомоварга, тиграхауда сақтары арқылы 3 топқа бөлінеді.

1. «Тұлғаны таны»ойынын ойнайық. Ол үшін мен әрбір топқа бір сұрақтан қоямын. Әр сұрақтың жауабы 3 монетамен бағаланады.Сұраққа бірден жауап бере алмаған жағдайда көмектесетін ақпарат беріледі,бірақ монетаның саны біреуге кемиді.

«Тұлғаны таны» ойынының сұрақтары

1. Сұрақ:Ол сақ тайпасының жауынгері.

1-көмек.Ол «қолдарыңнан келгенін істей беріңдер»деген.

2-көмек.Грек тарихшысы жазғандай сақ көсемдерінен жәбір көрген.

3-көмек.Кир патша қайтыс болғаннан соң 11 жыл өткеннен кейін болған оқиғаға қатысқан.

Жауабы:Шырақ

2. Сұрақ:Оның әкесі б.з.б. 4 ғасырда сақ тайпаларына қауіп төндірді.

1-көмек.Грек тарихшысы Арриан сақтар оның әскерін қырғынға ұшырата жаздады деп жазды.

2-көмек.. Ол туралы Абай өз шығармаларында жазған

3-көмек.Оның әскері батыстан келді.

Жауабы:Ескендір Зұлқарнайын (Александр Македонский)

3. Сұрақ:Оның әскері б.з.б. 6 ғасырда сақ тайпаларының жеріне басып кірді.

1-көмек.Томирис патшайым онымен келіссөз жүргізуден бас тартқан.

2-көмек.Ол Томирис патшайымның ұлын өлтірген.

3-көмек.Томирис патшайым оның басын алған.

Жауабы:Кир

2.Шығармашылық тапсырмалар. Қазір әрбір топқа қандай да бір сақ дәуірінде қолданылған бұйымдарды жасау технологиясы және қолданылған шикізаттарды айтку керек көмек ретінде мен тақтаға шикізат атауларын көрсетемін. Сендер сол тізімінен өздеріңе қажетті шикізаттарды таңдап,бұйымды жасау технологиясын айтуларың керек. Дұрыс жауап үшін 2 монета иеленесіңдер. 1 монета-технологиясын дұрыс айтқандарың үшін, ал екінші монета-шикізаттарды дұрыс таңдағандарың үшін.

Тиграхауда тобы: көзе жасау

Хаомоварга тобы: бифас жасау

Парадарайя тобы: темір өндіру

Отын

Тас

Пластмасса сызғыш

Балға

Балта

Топырақ

Су

Қағаз

Фанер

3.«Жұмбақтар шешу.»

1. Қадам бас алға сүрінбей

Болашақ кілті білімде

Қандай мағына береді

Сақ сөзі парсы тілінде (құдіретті еркектер)

2. Басынан кешкен сақтар

Тарихшы тізіп ақтарды

Кімдер деп тағы атады

Грек Геродот сақтарды (массагеттер)

3. Арайлап таңы атады

Маужырап күні батады

Түйе сүті балмен тең

Сақтар қалай атады (шұбат)

4. Ағаға тыныс іні еді

Тарих өткеннің үні еді

Сақ әйелінің ерлігі

Сипаттап берген кім еді? (Ктесий)

4. Өз жартынды тап ойыны: Ойынның шарты- оқушыларға таратпалар таратылады. Бір оқушыларға сұрақтар, енді біреулеріне жауаптары, оқушылар сұрақпен сұрақтын жауабын қателеспей табулары қажет.

Сұрақ: Тиграхауда сақтарының қоныстанған аумағы?

Жауап: Оңтүстік Қазақстан

Сұрақ: Сақтар туралы мәлімет беретін жазба мәтіндері сақталған елдер ?

Жауап: Грек, парсы авторларының шығармалары

Сұрақ: Қазақстан жеріндегі сақ тайпалары туралы туралы жазған?

Жауап: Парсылар

Сұрақ: Иран жазбаларындағы «сақ» сөзінің мағынасы?

Жауап: Жүйрік атты турлар

Сұрақ: Ежелгі грек авторларының сақтарды атауы?

Жауап: Азиялық скифтер

Сұрақ: Грек деректеріндегі көшпелілердің тағы бір атауы

Жауап: дайлар

Сұрақ: Парсы жазбаларындағы теңіздің арғы жағындағы сақтар?

Жауап: сақ-парадайалар

Сұрақ: Сақ-парадайаларының оңтүстігінде қоныстанған сақтар атауы?

Жауап: Сақ-хаумаваргалар

Сұрақ: Сақ жауынгерлерінің ежелгі үнді-иран тіліндегі атауы?

Жауап: «Арбада тұрғандар»

Сұрақ: Сақ қоғамындағы абыздардың танымал белгісі?

Жауап: Тостаған мен ерекше бас киімі

5. «Өз ойыным» ойынын бастасақ. Ойынның шарты: Әр топтан 1 оқушы шығады. 1 оқушы сыртқа шығады да, бір-бірден кіреді. Ал іште қалған оқушыға мен мысалдар келтіріп, сұрақ қоямын. Ол сұрақтың жауабы қандай да бір тарихи оқиға. Жауап бергеннен кейін іште қалған оқушы сырттан кірген оқушыға мен келтірмеген мысалдар айту арқылы, іс-қимылмен жауапты көрсетеді. Сырттан кірген оқушы ол жауапты табуы керек. Топтың барлық мүшелері ойнап болған соң дұрыс жауап айтылады. Әрбір дұрыс жауап үшін 1 монета иегері атанасыңдар.

«Өз ойыным» ойынының тапсырмалары

1. Ол жердің осы картоппен байланысты

(столда шірік картоп тұрады).

Жауабы: Шірік-Рабат. Ол Қызылорда қаласынан 300 шақырым жерде орналасқан.

2. Ол баласын «ботақаным» деп еркелете алады.

Жауабы: Түйе

3. Онымен сақтар айналысқан және ол ас атасымен байланысты.

Жауабы: Егіншілік

6. «Тарихи сынақ хат» аялдамасы

1.Сақ әйелдері ( ер жүрек) келеді, соғыс қаупі төңгенде ерлеріне ( көмек ) көрсетіп, ұрысқа араласады. Соқа мен қамыт ( егіншілерге), найза мен садақ- (жауынгерлерге),жайпақ тостаған -(абыздарға)