Қазақстанның қауіпсіздік қоғамдастығымен ынтымақтастығы

ҚАУІПСІЗДІК ҚОҒАМДАСТЫҒЫМЕН ЫНТЫМАҚТАСТЫҚ

Қазақстанның ЕҚЫҰ-ға мүше болып кіргеніне 30 жыл

Біздің еліміз Тәуелсіздік жылдары халықаралық ұйымдардың қызметіне белсенді түрде араласып келеді. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 24 қаңтар күні өзінің твиттерінде атап көрсеткеніндей: «Қазақстан халықаралық қоғамдастықпен жан-жақты ынтымақтастыққа әрқашан дайын». Қазақстан осыдан тура 30 жыл бұрын Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық жөніндегі ұйымға мүше болып кірді.

Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық жөніндегі ұйым (ЕҚЫҰ) – қауіпсіздік мәселелерімен айналысатын әлемдегі ең ірі өңірлік ұйым. Ол бүгінде Солтүстік Америкада, Еуропада, Орталық Азияда миллиардтан астам адам өмір сүріп жатқан 56 мемлекеттің басын қосып отыр. Бұл ұйымға қатысушы мемлекеттерді ортақ құндылықтар, ортақ мақсаттар мен ортақ міндеттер біріктіреді, бәрінен бұрын – осы өңірді анағұрлым қауіпсіз, анағұрлым өркендеген өңірге айналдыруға деген ұмтылыс біріктіреді. ЕҚЫҰ – дүние жүзіндегі аса беделді халықаралық ұйымдардың біріне саналады.

ЕҚЫҰ үш өлшемі бойынша жұмыс жасайды. Олар: 1) саяси-әскери (қару-жарақтың таралуына бақылау жасау, елдер арасында сенімді қатынастар орнату және қауіпсіздікті қамтамасыз ету, қақтығыстардың алдын алатын дипломатиялық жұмыстар); 2) экономикалық-экологиялық; 3) гуманитарлық (адам құқығын қорғау мәселелері, ЕҚЫҰ-ға қатысушы елдерде сайлауларды өткізуге бақылау жасау, демократиялық институттарды дамыту бойынша көмек көрсету).

1992 жылғы 30 қаңтарда Прагада өткен Сыртқы істер министрлері кеңесінің мәжілісінде Қазақстан ЕҚЫҰ мүшелігіне қабылданды. Осы жылғы шілденің 8-інде республика ЕҚЫК-нің Хельсинки қорытынды актісіне, ал қыркүйектің 23-інде – Жаңа Еуропа үшін Париж хартиясына қол қойды. Президент Н. Назарбаев бастаған Қазақстан делегациясы 1994 жылы Будапеште, 1996 жылы Лиссабонда және 1999 жылы Стамбулда жоғары деңгейде өткен ЕҚЫҰ-ға қатысушы елдердің мемлекеттері мен үкіметтері басшыларының Саммитеріне қатысты. 1995 жылы еліміздің ЕҚЫҰ-ға тікелей қатысуын қамтамасыз еткен, Қазақстанның Венадағы халықаралық ұйымдар жанындағы Тұрақты Өкілдігінің іргетасы қаланды. 1999 жылы қаңтарда Алматыда ЕҚЫҰ-ның орталығы тұрақты түрде жұмыс істей бастады. Ал 2008 жылдан бастап Қазақстанның ЕҚЫҰ жанындағы Тұрақты өкілдігі жұмыс істеуде.

Қазақстанның ЕҚЫҰ-мен ынтымақтастығы негізгі үш бағытта іске асырылуда, олар: саясат және қауіпсіздік, экономика және экология, демократия және адам құқықтары мәселелері. ЕҚЫҰ-ның қатысуымен Қазақстанда сайлау заңнамасын жетілдіру, сот жүйесін реформалау, БАҚ тәуелсіздігін қамтамасыз ету жобалары іске асырылуда.

2003 жылы 18 ақпанда Қазақстан ЕҚЫҰ-ға төраға қызметіне өзінің кандидатурасын ұсынды. 2007 жылы 30 қарашада Мадридте ЕҚЫҰ-ға мүше мемлекеттер Сыртқы істер министрлері кеңесінің жалпы отырысында Қазақстан Ұйымның 2010 жылғы төрағасы болып сайланды. Біздің еліміз халықаралық мойындауда және өзінің дамуында жаңа сапалық дәрежеге көтерілді.

ЕҚЫҰ Қазақстанға төрағалық қарсаңында БАҚ пен журналистерге қатысты саясатты демократияландыру, азаматтар құқықтарының қорғалуы туралы талаптар қойды. Қазақстан ЕҚЫҰ-ға төрағалық қарсаңында «Сайлау туралы», «Саяси партиялар туралы» заңдарға өзгерістер енгізді. Қазақстан ЕҚЫҰ шеңберінде әлеуметтік-экономикалық және экологиялық бағыттарды күшейтуге басты назар аударды.

Ынтымақтастықты дамытуға Қазақстанның 2010 жылы ЕҚЫҰ-ға төрағалығы үлкен серпін қосты. Қазақстан – ЕҚЫҰ-ға төрағалық еткен бірінші ТМД елі, бірінші түркі елі, ол тарихи тұрғыда өркениетті ислам кеңістігіне жататын бірінші ел, ол бірінші азиялық ел болды.

Бұл тарихи шешім мүше мемлекеттердің тең құқықтылығы қағидатының өз пәрменділігін сақтағанын көрсетті, сонымен қатар республикамыздың стратегиялық маңызды өңірдегі және бүкіл ЕҚЫҰ кеңістігіндегі барған сайын артып келе жатқан рөлінің мойындалғаны болды.

Қазақстанның төрағалығы ЕҚЫҰ-ға ұлтаралық, дінаралық, тіларалық келісімнің үздік үлгісін берді. Орталық Азиядағы қауіпсіздік пен тұрақтылыққа да игі ықпал жасады. Төрағалығы барысында Қазақстан өз жұмысын 4 «Т» - «траст» (сенім), «традишн» (дәстүр), «транспаренси» (ашықтық) және «толеранс» (төзімділік) ұраны аясында ұйымдастырып, теңдестірілген көзқарас танытты.

Біздің дәстүрлі басымдық беретініміз терроризмге және жаһандағы жаңа қатерлерге қарсылық, таратпау режімін бекіте түсу, көлік транзиті әлуетін дамыту, Ауғанстандағы тұрақтылық, толеранттылық пен түрлі қоғамдардың бейбіт қатар өмір сүруіне қол жеткізу. Төрағалықтағы ендігі бір маңызды мәселе – бүгінгі заманғы өзгерістерді есепке алған Еуропа қауіпсіздігі және БҰҰ, ШЫҰ,…