Қожа Ахмет Ясауи даналықтары бойынша ашық сабақ, 8 сынып

Сыныбы׃ 8А сынып

Пәні: Қазақ әдебиеті

Тақырыбы: Қожа Ахмет Ясауи және даналық хикметтері.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: оқушыларға Қ.А.Ясауидің ілімі ұсынылатын ізгілікті ойлар туралы білім беру.

Дамытушылық: оқушылардың Қ.А.Ясауи еңбегіндегі дүниетанымдық философиялық тағылымдарын саралауына бағыт беру.

Тәрбиелік: ойшылдар еңбегін оқып-үйрену мен олардың мұраларына құрмет сезімдерін қалыптастыру және адамгершілікке тәрбиелеу

Сабақтың түрі: ізденіс сабағы.

Сабақтың әдіс-тәсілдері: баяндап әңгімелеу, сұрақ-жауап алу, жүйелеу, тапсырмалармен жұмыс істеу.

Жұмыс формалары: ұжымдық, топтық.

Сабақтың көрнекілігі: қосымша материалдар, суреттер, слайд

Пәнаралық байланыс: ежелгі әдебиет, тарих, сурет, сәулет өнері.

Сабақ барысы: 1.Ұйымдастыру кезеңі.

Тренинг: «Психогеометрия»- өзін-өзі тану. Түстер арқылы топқа бөлу

Топқа бөлу. Түстердің ерекшелігі

Блиц-турнир (Сұрақ-жауап)

«Артық болмас білгенің» Бейнесұрақ

Топтарға тапсырма

Венн диаграммасы ( топ орындайды)

Постер құр ( топ орындайды)

«Даналық хикметінде» адам бойындағы қандай ізгі қасиеттер дәріптеледі? ( топ орындайды)

«Үш түрлі күнделік» толтыру( топ орындайды)

«Дана үкілер» технологиясы арқылы түсіндіру.

Қорытынды:

«ПОПС» формуласы. «Төрт сөйлем» тәсілі арқылы

Блиц-турнир. Сұрақ-жауап

1.Қожа Ахмет Ясауи қай ғасырда өмір сүрген? (11,12 ғ)

2.Диуан, хикмет қанадай ұғымды білдіреді? (Алланың ақ жолы)

3.Неше жасында жер астына қылуетке түседі? (63 жасында)

4.Ахмет Ясауидің қанша шәкірті болған? (90 мың)

5.Арыстан баб кім? (Ұстазы)

6.Хикмет қандай болуға үндейді? (Иманды болуға, адалдық жолын үлгі етеді, ізгілікке шақырады)

7.Қандай қасиет адамды аздырады? (Менмендік, өркөкіректік)

8. Ясауи өзінің өмір жолын түйіндей келіп, қандай қорытынды жасайды?

9. Қожа Ахмет дүниетанымының мәні не? (Адамның өзін-өзі тануы)

10. Гуманист адам ретінде нені қастерлеңдер деді? (Адами қасиеттерді, ғылыммен , біліммен айналысып, жетімдерге қол үшін беруді)

Бейнесұрақ

Топқа тапсырма:

Венн диаграммасы

Постер құру

Даналық хикметі

Үш түрлі күнделік

«Дана үкілер» технологиясы арқылы түсіндіру.

Мәтіндегі негізгі жаңа ұғымдарды тап.

Сіздер үшін жаңалық болған мәлімет.

Маңызды өмірлік даналық.

Таныс және таныс емес ақпарат.

Келешекте қажет болатын маңызды қорытынды.

«ПОПС» формуласы. «Төрт сөйлем» тәсілі арқылы

«Төрт сөйлем» әдісі арқылы қорытындылау

Пікір айтыңыз :

Дәлелдеңіз:

Мысал келтіріңіз:

Қорытындылаңыз:

Үйге тапсырма: «Даналық кітаптан» үзінді жаттау

Қожа Ахмет Ясауи (1094 – 1166 ж.) қазақ халқының байырғы мәдениетінің тарихында айрықша орыны бар ұлы ақын. Өз аты Ахмет, есімінің алдындағы«қожа» мұсылман дінін таратып, уағыздаушылық қызметіне орай берілген атау, алсоңындағы «Ясауи» ақынның қай жерден шыққандығын көрсетеді. Бірақ нақтылық үшін айтсақ, Йасы қаласы оның туған жері емес, жастайынан жетім қалып, ағайын туыстарының қолына келіп, бала кезінен өскен жері. Ақынның туған жері қазіргі Оңтүстік Қазақстан облысының Сайрам ауданы. Әкесі ИбраҺим мұсылманша сауаты бар, сөз қадірін білетін білікті адам болған. Шешесінің аты- Қарашаш.

Ахмет Бұхара қаласында Юсуф Хамаданидан діни білім алғаннан кейін, Түркістанға келіп, сол кезде Орталық Азияда кең тараған софылық, діни-тақуалық идеялардың ірі насихатшысына айналады.

Оның бүгінгі ұрпаққа жеткен көлемді шығармасы – «Диуани Хикмат» (Хикмат жинақ). Бұл шығарма алғаш рет 1878 жылы жеке кітап болып басылып шығады. Содан кейін ол Стамбул , Қазан, Ташкент қалаларында бірнеше қайыра басылады. Соның бірі 1901 жылы Қазанда Тыныштықұлының қазақтарға арнап шығарған нұсқасы болатын. Төрт тармақты өлеңмен жазылған бұл шығармасында ақын өзінің бала күнінен пайғамбар жасына келгенге дейін өмір жолын баяндайды, тіршілікте тартқан азабын, көрген қайғысын айтады, бұхара халыққа үстемдік жүргізуші хандардың, бектердің, қазылардың жіберген кемшіліктерін, жасаған қиянаттарын сынайды, бұл фәнидің жалғандығын білдіреді.

«Диуани Хикматтан» қазақ халқының ертедегі мәдениетіне, әдебиетіне, тарихына, этнографиясына, экономикасына қатысты бағалы деректер табуға болады. Түркістан қаласында жерленген Қожа Ахмет Ясауи әзіреті сұлтан аталып, басына XIV ғасырдың аяғында атақты Ақсақ Темір күмбез орнаттырады.

Әйтсе де, Ахметтің әкесі діндар, құдай жолын ұстаған атақты шайкылардың бірі болған секілді. Бұлай дейтін себебіміз, ақынның 149-хикметінде оның шыққан тегі туралы төмендегі сыр шертеді:

Түрік ғалымы, доктор М. Көпрулу өзінің "Турк әдебиятыңда илк Мутасаввифлар" атты кітабыңда Ахметтің әкесі Сайрамдағы Хазрет Әлидің әулеті Ибраһим атты шейх екенін айтады. Осы пікірге орыс зерттеушісі М. Е. Массон да ден қойғанмен, ол Қожа Ахметті түрік нәсілінен еді дейді.

Белгілі ғалым В. Бартольдтің айтуыңда Түркістан VI ғасырдан XV гасырга дейін Ясы деген атпен белгілі. Ал, шығыстанушы ғалым Ә. Дербісәлі, қаланың әуелде Шауғар деп аталғанын, кейінірек Ясы болып кеткенін айтады.

Ахмет Ясауидің ержете келе Түркістанға келуі дінге байланысты болса керек. Ақынөз өлеңдерінде Түркістанға келгені жайында былайша баяңдайды:

... Он жетімде Түркістанда тұрдым, міне

Он сегізде Шілтеменеи шарап іштім,

Рузы қылды, Жәннат кезіп қорлар кұштым,

Хақ Мұстафа жүздерін көрдім, міне...

Ата-анасынан ерте айырылған ол атақты түркі шейхы Арыстан баб және Жүсіп Хамадани деген шейхтардан тәлім-тәрбие, білім, бата алады. Білімін Бұхарадан жалғастырады. Өзінің ұстазы кайтыс болған соң көп ұзамай туған қаласына оқымысты адам, сопы ретінде қайтып оралады.