Құрмалас сөйлем, 9-сыныпқа арналған сабақ жоспары

Сабақтың тақырыбы: Құрмалас сөйлемнен, фонетика бөлімінен өткен тақырыптарды қайталау. Білімдерін бекіту.

Сабақтың мақсаты: Оқушылардың құрмалас сөйлемдерден білімдерін практикалық түрде тексеру, кеңейту Теориялық материалдарды жүйелі тиянақты баяндауға дағдырландыру. Өз бетінше жұмыс істеуге, шығарма- шылық қабілеттерін дамыту. Талдауға алынған мысалдар арқылы адалдыққа, ізеттілікке, бауырмалдыққа, туған жерін, тұрған ауылын сүюге тәрбиелеу. Сабақтың әдісі: Жаттығу, қайталау, сөйлеу, талдау, іздендіру, сұрақ – жауап, тест жұмысы. Көрнекі құралдар: Сызбалар, кәртічкелер, тест, графопроектор, интерактивтік тақта.

Сабақтың барысы. I. Ұйымдастыру кезеңі: Сәлемдесу. II. Мұғалімнің кіріспе сөзі.

- Бүгінгі сабағымызға Қостанай ауданындағы мектептерден қазақ тілі мұғалімдері қатысып отыр. - Құрметті әріптестер бүгінгі сабағымызға қош келдіңіздер! - Балалар, әр істің өз нәтижесі болады. Мысалы: мектеп ауласына гүлдер ексек, оны өсіріп, баптаймыз. Нәтижесінде мектеп ауласында жайқалып түрлі гүлдер өседі. Гүлдерді көргенде, өз еңбегіміздің нәтижесіне қуанамыз. Сондай-ақ біз бүгін сабағымызда құрмалас сөйлемдер туралы алған біліміміздің нәтижесін көрмекшіміз және фонетика бөлімінен өткен тақырыптарды қайталаймыз. - Осы мақсатқа орай бүгін әр түрлі тапсырмалар беріледі. - Ал, енді 1 тапсырмамыз «Кім тапқыр, кім жылдам?», деп аталады. - (10 сұрақ қойылады, сұрақтарға жауап беріледі). 1. Сөйлем деген не? 2. Сөйлем құрамына қарай нешеге бөлінеді? 3. Сөйлем айтылу мақсатына қарай қандай болады? 4. Жай сөйлемнің өзіне тән ерекшілігі қандай? 5. Құрмалас сөйлем деген не? 6. Салалас құрмалас сөйлемнің түрлерін айт. 7. Құрмалас сөйлемнің өзіндік ерекшілігі неде?

8. Және, әрі, да-де, та-те деген шылаулар салалас құрмалас

сөйлемнің қай түріне жатады? 9. Себеп – салдар салалас құрмалас сөйлемнің орысша аудармасы

қалай? 10. Қарсылықты салалас құрмалас сөйлемнің жалғаулықтарын ата. - Ал, жақсы балалар, жарайсындар. Келесі тапсырма әр оқушыға кәртічке арқылы тапсырма таратылады. Берілген сөйлемді жұмыс дәптеріне жазып, құрмалас сөйлемнің қай түріне жататын, қандай жалғаулық арқылы байланысқанын айтып ажыратасыңдар. Осы жұмысқа 5 минут уақыт беріледі. III. Ендігі, келесі жұмысымыз ауызша сызбалар негізінде өтеді. Сызбада салалас құрмаластың шылаулары ғана берілген. Осы шылауларды пайдаланып, сөйлем құрап, салалас құрмалас сөйлемінің қай түріне жататының анықтайсындар. Бұл тапсырмаға бір минут уақыт беріледі. IV. Тест жұмысы. Екі нұсқа бойынша өтеді. Бір-бірінді тексеру үшін тест нұсқаларын ауыстырып, тақтадағы кілт арқылы жауаптарын тексересіңдер, баға көрсеткіш бойынша өздерін баға қоясындар. Мұғалімнің сөзі. Балалар, біз салалас құрмалас сөйлем бойынша әңгімемізді аяқтадық. Тест жұмысындағы 4 сөйлемге синтакситік талдау жасаңдар. V. Ал, енді сабағымыздың тағы бір мақсаты фонетика тақырыптарынан алған білімдерімізді бекітеміз. Тақтада 4 сызба ілулі түр. Сұрақтарға жауап беру:

1. Фонетика нені зерттейді? 2. Дыбыстың қандай түрлері болады? 3. Дауысты дыбыстар қандай болады? 4. Дауыссыз дыбыстардың қандай түрлері болады? 5. Буын деген не? 6. Буындар қандай болады? 7. Екпін деген не? 8. Қазақ тілінде екпін қандай болады? 9. Екпін сөздің қай буынына түседі? 10. Орфография деген не? 11. Орфоэпия деген не? 12. Үндестік заңы деген не? 13. Үндестік заңының түрлері. 14. Тасымал деген не? 15. Тасымал неге негізделеді? 16. Қандай сөзді тасымалдауға болмайды? Ал, балалар, жақсы тест сұрақтарына жауап бересіңдер. Бір-бірінді тақтадағы кілт арқылы тексересіңдер. VI. Сабақты қортындылау. VII. Баға қою. VIII. Үй тапсырмасын беру.

9-сынып. 4. Құрмалас сөйлем. 1 -нұсқа. 1. Сөйлемдер арасынан құрмалас сөйлемдi көрсет: а) Бөлек жайылатын мiнiс аттары шұбап өзенге құлап келедi. ә) Желдi қуған жоғалар, жолды қуған оңалар. б) Көшiп келе жатқан Абай ауылы мен көршi ауылдар. в) Бостандық өздiгiмен келмейдi. 2. Сөйлемдер арасынан салалас құрмаласты көрсет: а) Алтыбақан теуiп тұрған Тоғжан мен Сүгiрдiң қызы. Керiмбала екен. ә) Бұл жiгiттсрдi бөгей алмасын сезiнiп, Омар да ас үйге қарай кеттi. б) Менде әрi документ жоқ, әрi бармақшы болған үйлердiң мекенжайы жоқ. 3. Сөйлемдер арасынан ыңғайлас салаласты көрсет: а) Әрi шешесi Темiрге қызығады, әрi Темiрдiң әкесi Сойдаққа берген антын бұзғысы келмейдi. ә) Елдегi хал мынау: пара, ұрлық, зорлық, мастық, надандық тұншықтырып жатыр елдi. б) Дiлдәнi Абайға айттырған уақытта, Алшынбай ауылы күмiс тартқан. в) Еңбек ерлiкке жеткiзер, ерлiк елдiкке жеткiзер. 4. Сөйлемдер арасьнан қарсылықты салаласты көрсет: а) Әрi түртiнiктедi, берi түртiнiктедi түк таппады. ә) Алты айғы қыс тартқаны — аштықтың зарлабы. б) Ешкiм үндемедi, өйткенi бұндағы кiсiлердiң бәрi де қарт әйелдiң даусын бiлетiн. в) Абайдың қиналғанын Дiлдә сездi, бiрақ түк өкiнген жоқ. 5. Құрмалас сөйлемдi көрсет: а) Ол ас