Сабақты талдау арқылы оқыту үдерісін жақсарту

Бекмурзина Жаңыл Сундетовна, 1- (ілгері ) деңгей бойынша сертификатталған жоғары санатты орыс тілі пәні мұғалімі,

мектеп тренері

«А.Өтепбергенов атындағы орта мектеп» ММ, Маңғыстау ауданы, Маңғыстау облысы

Баяндама

Оқыту мен оқу үдерісін жақсарту мақсатында сабақты

талдаудың маңызы

«Қызықтырар ұстаз болса, қызықпайтын шәкірт болмас»

К.Д.Ушинский

Мектеп базасында жүзеге асырылатын іс-әрекеттегі зерттеу үдерісі арқылы практик –мамандар мектеп проблемаларын қарастырып,оларға жан-жақты жауап беру мүмкіндігіне ие болады. Бұл «мектептегі шара» немесе «мектеп туралы ақпарат» қана емес,ол,ең алдымен, «мектеп үшін» жүргізілетін зерттеу шарасы.Осыған қарап, мұғалімнің міндеті өзінің жеке тәжірибесін түсіну және жетілдірумен қатар, өзіндік рефлексивтік зерттеу үдерісіне қызығушылықпен тартылуы, ұмтылуы деп айта аламыз. Іс-әрекеттегі зерттеуге қатысушылар оқу бағдарламасын өзгертуге, мектепте қолданылатын тәжірибеге қатысты дау айтуға және проблема қою, деректер жинау, талдау және әрекет ету жөніндегі үздіксіз үдерістермен айналысуға бағытталады, сол арқылы әлеуметтік өзгерістерге қол жеткізу жұмыстарына ден қояды. Мектептегі ең басты іс-әрекет – сабақ үдерісі екенін бәріміз білеміз.Сабақ дегеніміз не? Сабақ - бұл жастары шамалас, құрамы тұрақты оқушы топтарымен оқытуды ұйымдастыру формасы. Бұл формада оқу-тәрбие процесінің барлық компоненттері - мақсат, мазмұн, құралдары, әдістері, ұйымдастыру және басқару қызметі және оның барлық дидактикалық элементтері қарастырылады. Біртұтас дидактикалық жүйе ретіндегі оқыту процесіндегі сабақтың

1. Кіріспе сабақтар.

2. Оқулық материалымен алғашқы танысу сабақтары.

3. Заң мен ережені танытудың, түсініктердің пайда болдыру сабақтары.

4. Практикада алған білімдерін қолдану сабақтары.

5. Дағдылану сабақтары.

6. Қайталау және талдау, қорыту сабақтары.

7. Бақылау сабақтары.

8. Аралас және құрастырылған сабақтар.

Сабақ түрлерін топтастыру принциптері әр түрлі болғанымен де, ішкі мазмұндары бір-біріне өте ұқсас келеді.

И.Н.Казанцев бойынша:

Кіріспе сабақ – бағдарламаның күрделі тараулары мен тақырыптарымен өтетін бірінші сабақ.

Жаңа бөлімді меңгеру сабағы – жаңа оқу материалын өтетін сабақ.

Пысықтау сабағы – өткен оқу материалын пысықтау сабағы.

Жаттығу сабағы – оқушылардың білімі мен дағыдысын жаттықтыру сабағы.

Тәжірибелі сабақ – оқушылардың алған білімін өмірде қолдану жолдарын көрсететін сабақ.

Қайталау – қорыту сабағы – өткен күрделі тараулар мен тақырыптарды қайталау – қорыту сабақтары.

Тексеру сабағы – оқушылардың білімін тексеретін сабақтар.

Білім сапасын бағалау сабағы – оқушылардың алған білімін бағалау сабақтары.

Қорытынды сабақ – оқу жылының ақырында әр пәннің жылдық курсын қорыту.

Сабақ құрылымын белгілеу оқу жұмысын неғұрлым айқын және дұрыс ұйымдастыру үшін маңызы ерекше. Мұның өзі мұғалімнің сабақ жоспарын құрудағы аса елеулі кезеңі болып табылады.

Сонымен, сабақ түрін жіктеу және құрылымын құру өзара байланысты болғанымен, әрқайсысының өзіне тән өзгешілігі болады.

Осы сабақта білім бере отырып,тиімді жолдармен жаңа заман тұлғасын қалыптастыру әр ұстаздың мақсаты екені анық.Ал нағыз сабақ – ізденісте екені айқын.Нағыз сабақ – ол әрқашан да диалог, іздене, дайындала,үйрене отырып,шәкірттер болашағын ойлай жасалған еңбек пен тәжірибенің бірлігі. Олай болса, ең алдымен шәкірттерді осы сабаққа, сабақтар арқылы пәнге, пән арқылы өмірге қажетті білім алуға қалай ұмтылдырамыз? Оқушыны қарапайым оқушыдан ізденушіге, ізденушіден зерттеуші дәрежесіне қалай жеткіземіз? Барлық мұғалімнің көздейтін түпкі нәтиже осы емес пе?

Бұл тұрғыда бізге жаңаша оқудағы бәріміз білетін 7 модуль көмекке келеді.7 модульді сабақ процесінде сауатты қолдану осы нәтижеге жетуге көмектеседі.Олай болса,сабақ үдерісін жоспарлау, әдіс-тәсіл,технологияларды орнымен қолдану,оқушының әс-әрекетін дұрыс ұйымдастыру – жаңа формат мұғалімінен терең пәндік білімді, кәсіби педагогикалық білімді,пән бойынша педагогикалық білімді,технологиялық білімді,пән бойынша технологиялық білімді – осы 3 білім саласын кәсіби түрде жоғары деңгейде игеруді талап етуде.

Жеке тұлғаның дербестігін ескеру мәселесі баланың ақыл-ой,таным деңгейін оның көзқарасымен,өзіндік ой-пікірлерімен,білуге ұмтылысымен,қызығушылығымен біріктіре қараудан басталады.Мұнда оқу әрекетінің нәтижесі ғана емес,баланың әрекетіне қозғаушы болып отырған себептерді ажырата білудің маңызы зор.Баланың оқуға деген құштарлығын оятатын күш оның сол білім алуға деген қызығушылығы болып табылады.

«Оқу үдерісінің қандай мәселесі болмасын,бала психологиясына негізделмесе,оның жеке ерекшелігі ескерілмесе,оқытудың әдіс-тәсілін құбылтып түрлендіру дее,сабақ үстінде қолданылған сан алуан көрнекіліктер де жай,жасанды дүниеге айналады.Өйткені,жеке тұлғаны қалыптастыру қоғамдық тәжірибе мен кейбір қажетті нормаларды меңгерту арқылы жүзеге асқанымен,оқытудың мәні тек білімді түсініп,игертуде емес,сол нормалардың оқушы іс-әрекеті мен мен жалпы қасиетінің ішкі механизмі, қозғаушы-мотиві болатындай дәрежеде ұйымдастырылуында»,-дейді белгілі психолог Л.И.Божович. Бұл дегеніміз,оқытуды жақсартуда алдымен педагог-мамандар бала психологиясын жақсы білу керек деген сөз.Содан кейін ғана сабақ үдерісін ұйымдастыруда басқа аспектілерді қарастыруға болады.Әр мұғалім - зерттеуші,сондықтан алдымен өз сабағымызды өзіміз зерттеп алғанымыз жөн. Өзін-өзі талдау – мұғалімнің шығармашылық іс-әрекетінің бір шарты.

Сабақты өзіндік талдау

1. Сабақтың жалпы құрылымын бағалау: Бұл өткізілген сабақ сабақтың қандай түріне жатады? Бұл сабақтың бөлім, тарау, тақырып ішіндегі орны қандай? Осы үлгідегі сабақтардың ішінде элементтері нақты белгіленген бе?Сабақтың әр бөлігіне жұмсалатын уақыт мөлшері дұрыс белгіленген бе?

2. Сабақтың дидактикалық мақсатын жүзеге асыру: Осы тақырыптағы (сұрақтағы) бағдарламаның талаптарының барлығы байқалды ма?Жаңа материалды түсіндірген кезде оқушылар қаншалықты белсенді болды(қабылдауы, түсінуі, танымдылық ,қызығушылықтың оянуы)? Жаңа материалдың жеке «бөліктерінің» шешілу жолдары дұрыс таңдалды ма?Жаңа материалды оқыту кезінде нені өзгертуді қажет етті және қалай?Алғашқы, жалғасқан бекіту өз орнын таба алды ма? (сабақтың арнайы таңдалған кезеңінде жаңа материалмен түсіндіру барысында бекіту орын алды ма)Оқушылардың білім, білік, дағды деңгейінің сапасы қалай бағаланды (оқушылардың қамтылуы қаншалықты, тақтаға шығару принципі т.б.)?