Сабақты зерттеу қорытындысы бойынша ғылыми жұмыс

Кіріспе

Оқушыға нақты білім беруді мақсат тұтқан мұғалімнен өз сабақтарын оқушының идеясы мен білім-біліктілігін дамытуға ықпал ететін міндеттерге сай ұйымдастыру талап етеді. Ол мұғалімнің кәсіптік құзыреттілігімен тікелей байланысты. Бүгінгі мұғалімнің жетістігін оқушыларға өзінің берген білімі мен біліктерін үйретумен бағалап қоймайды, сонымен бірге ол өсіп келе жатқан ұрпақты жаңа белгісіз жағдайда әрекет етуіне, олардың өз бетіндік әрекеті мен шығармашылығын дамытуға, қоғам өміріне белсене қатысу үшін ақпаратты өз бетінше табу, талдау, құрылымдау мен тиімді пайдалану икемділіктерін қалыптастыруға қаншалықты тиімді жағдай жасағандығымен бағалайды. Оқыту туралы сындарлы түсінік оқушыға нақты білім беруді мақсат тұтқан мұғалімнің өз сабақтарын оқушының идеясы мен білім- біліктілігін дамытуға ықпал ететін міндеттерге сай ұйымдастыруын талап етеді. (Қазақстан Республикасы жалпы білім беретін мектептері педагогтерінің біліктілігін арттыру курсының бағдарламасы. Мұғалімге арналған нұсқаулық. Үшінші (негізгі) деңгей. Үшінші басылым. Астана,2012) .

Мұғалімнің кәсіби құзыреттілігі — оның жан-жақты білімінен, ұстаздық шеберлігімен, оқытудың жаңа әдістерін меңгерумен өлшенеді. Мұғалім өз кәсіби құзіреттілігін дамыту үшін үнемі ізденіп, сынып деңгейіне, оқушылардың жетістік деңгейіне, қолданатын әдіс-тәсілдеріне тұрақты зерттеу жүргізіп отыру керек. Сыныптағы және ұжымдық іс-әрекеттегі зерттеулер – сыныпты және мұғалімнің өзін және шәкірттерін жете тануына, мақсат қоя жұмыстану арқылы кәсіби жетілуіне бағыт сілтейтін құралдар десек болады. Білім сапасы – басты көрсеткіш десек, сол білім сапасын арттыру мақсатында қолданылатын түрлі әдіс-тәсілдерді атап көрсетуге болады. Сондай тәсілдердің бірі - білім кеңістігінде кеңінен танымал жапондық Lesson Study тәсілі. Lesson Study сыныпты зерттеу нысандарының бірі болып табылады. Lesson Study-ге жоспарлау, оқыту, қадағалау, оқыту мен оқуды талдау, өз қорытындыларын тұжырымдап, құжаттауды бірлесіп жүзеге асыратын мұғалімдер тобы қатысады. Lesson Study-дің циклін өткізген соң мұғалімдер педагогикалық тәсілдерді түрлендіріп немесе жетілдіріп, кейіннен ашық Lesson Study, таныстырылым өткізу, баспада жариялау арқылы әріптестеріне таратады.

Жалпы зерттеуді жүргізу барысын келесі кезеңдерде жұмыс алып бардық.

Ұйымдастырушылық

Жоспарлау

Сабақты зерттеу

Қорытындылау, тәжірибемен бөлісу

Lesson Study өткізу тәжірибесінен

Ұйымдастыру , жоспарлау кезеңі

Қазіргі заман балалардың функционалды сауатты болуын талап етсе, соның бірі -оқу сауаттылығы.

Оқу сауаттылығы:

Ақпаратты табу;

Мәтінді интерпретациялау;

Рефлексия және бағалаудан тұрады.

Оқу сауаттылығы дегеніміз – қарапайым тілмен айтқанда бала өзі оқып отырған ақпаратты толықтай қабылдай біліп, ішінен негізгісін ала білуі .

Оқушылардың оқу сауаттылығын қалыптастыруға, соның ішінде мәтінмен сауатты жұмыс жүргізе білуге үйрететін бірден-бір құрал –түрлі жаңа технологиялар, әдістер мен тәсілдер.

Оқушылардың оқу сауаттылығын қалыптастырудағы тиімді белсенді оқыту әдістерін анықтау бағытында 4 «б» сыныбында қазақ, орыс, ағылшын тілі пәні мұғалімдерінің бірлескен түрде Lesson Study зерттеуін жүргіздік.

Бұл зерттеуді өткізудегі басты мақсат - оқушылардың оқу сауаттылығын арттырудағы оқытудың интербелсенді әдіс-тәсілдерінің тиімділігін анықтау, өзге әріптестерге ұсыныстар беру болатын. Интербелсенді әдістеме – өзара әрекеттесу мен әрекет арқылы үйрету, яғни:

ақпараттың ішінен өзіне қажеттісін таңдап, оны пайдалану;

проблемаларды шешу және шешім қабылдау;

өзіндік пікір, идеялар, тұжырым, түсінік келтіру. Оларды дәлелдей және қорғай білу;

әлеуметтік ортада ауызша және жазбаша түрде қарым-қатынас құра білу, бірлесе жұмыс жасай білу, жанжалдарды болдырмау;

өмірге деген көзқарасын, ұстанатын сенімдерін, қажеттіліктерін, құндылықтарын жалпы адами құндылықтармен байланыстыру;

өздігімен үйрене білу, өз білімін әрқашан да дамытып отыру.

4-сыныптар арасында әдебиеттік оқу, орыс тілі мен ағылшын тілінен 50% білім сапасын көрсетіп отырған 4-«б» сыныбындағы оқушылардың оқу сауаттылығын бақылау, жетілдіру, білім сапасын арттыру мақсатында Lesson Study өткізу жоспарланды. Осы мақсатта алдымен зерттеу тобы құрылды:

Акрамова Н.С – бастауыш сынып мұғалімі, сынып жетекшісі

Абдурахманова Х.А–қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі

Раимжанова Мафтуна - орыс тілі пәні мұғалімі

С.Махамедов –психолог

Зерттеу тобының алғашқы отырысы оздырылып, Lesson Study өткізу жоспары құрылып, бекітуге ұсынылды

Өтілу мерзімі

Зерттеу

мазмұны

Зерттеу

мақсаты

Тиімділігін анықтау

жолдары

Күтілетін

нәтиже

«LESSON STUDY» зерттеу

тобына кіретін пән мұғалімдерімен алғашқы отырыс

өткізу:

Пікірлесу және болжау негізінде топ мүшелерінің нәтижелерді қадағалаудағы алғышарт-тары мен жұмыс алгоритмін анықтап алу; жұмыс нәтижелілігін қамтамасыз ететін ережелерді анықтап алу;

. «А,В,С» деңгейлі оқушылары туралы деректер жинау; Зерттелетін оқушыларды бақылауға қажетті дескриптор-ларын белгілеу

Зерттеудегі

түйінді

идеялармен танысады, бекіту

(кімді және нені зерттеуге байланысты)

№1-зерттеу сабағын өткізу: 4-сынып сабақ тақырыбы

«Әл Фараби һикметтері»

Оқу сапасын арттыру үшін топтық және жұптық жұмыс түрлерін пайдалану; топ мүшелерінің оқу үдерісін зерделеудегі дағдыларын қалыптастыру

Топтық, жұптық

жұмыс нәтижесіндегі оқушылардың өздігінен жаңа сабақты меңгеруі; дарынды оқушылардың әлеуеті

Дескрипторлар және арнайы талдау кестелері бойынша деректер жинау (бейнетаспа негізіндегі кәсіби әңгіме)

Зерттеу тобы мүшелерінің оқушылардан сұхбат алуы (АВС деңгейлі)

Оқушылардың пікірін түсіну

Сабақтағы оқушы

ның қажеттілігін анықтау

Бейнетаспа

түсірілген сұхбат (қайта қарап шығу үшін)

Сабақ соңындағы зерттеу тобының талқылауы

Түйінді идеялар негізіндегі оқытуды жақсарту нәтижелілігін зерделеу

Болжамдар мен нақты нәтижелерді салыстыру негізінде келесі сабақты бірлесіп жоспарлау

Топ мүшелерінің талқылауы/ деректер/ кәсіби әңгіме

№2-зерттеу сабақ тақырыбы : 4-сынып

сабақ тақырыбы

«Махмут Қащғари насихат»

Қайта жоспарлау негізінде оқытуды жақсарту бойынша топ мүшелерінің ұсыныстарын ескеру;

СТО арқылы оқытуды жақсарту

СТО стратегиялары арқылы оқушылардың топтық жұмысқа дағдылануы, С деңгейлі оқушының және дарынды оқушының білімге қызығушылығын салыстыру мүмкіндігі

Салыстыру негізінде деректер, дескрипторлар арқылы оқушы білімін бақылау деректері

Зерттеу тобы мүшелерінің оқушылардан сұхбат алуы (сабақтан соң Сабақ соңындағы зерттеу тобының кезекті талқылауы

. Оқушылардың пікірін, қажеттіліктерін түсіну (кері байланыс)Түйінді идеялар негізіндегі оқытуды жақсарту нәтижелілігін зерделеу

Болжамдармен нақты нәтижелерді салыстыру негізінде келесі сабақты бірлесіп жоспарлау

Топ мүшелерінің талқылауы/ деректер/ кәсіби әңгіме

№3-зерттеу

сабақ тақырыбы

4сынып

«Ә. Темур әңгімелері»

Зерделенген сабақ пен жаңа ұсыныс негізіндегі сабақтың тиімділігін арттыру

Оқушылардың оқудағы жетістіктерінің артуы, даму динамикасын бағалау, дарынды оқушылардың әлеуетінің артуын анықтай алу

Динамика арқылы бағалау (бақылаулар мен зерделеу нәтижелері)

Дарынды және С деңгейіндегі оқушымен сұхбаттасу (салыстырмалы

Алғашқы сабақтағы әсері мен сұхбатын салыстыру негізінде айырмашылықтарды анықтау

Салыстыру негізінде оқушылардың оқу сапасының артқанын/ артпағанын дескрипторлар арқылы анықтау

Анықталған қажеттіліктер мен артықшылықтардың деректері

Сабақ соңындағы зерттеу тобының кезекті талқылауы

Түйінді идеялар негізіндегі оқытуды жақсарту нәтижелілігін зерделеу

Болжамдармен нақты нәтижелерді салыстыру негізінде келесі сабақты бірлесіп жоспарлау

Топ мүшелерінің талқылауы/ деректер/ кәсіби әңгіме / ұсыныстар/ пікірлер

Зерделенген тізбекті сабақтардағы өзгерістерді көпшілікке тарату жолдарын келісу

Зерделенген сабақ пен жаңа ұсыныс негізіндегі сабақтың тиімділігін арттыру

Басқа пәндер бойынша оқытуды жақсартуға қол жеткізу

Топ мүшелерінің талқылауы/ деректер/ кәсіби әңгіме

№4-зерттеу

сабақ тақырыбы

4 сынып

«Тарауды қайталау»

Зерделенген сабақ пен жаңа ұсыныс негізіндегі сабақтың тиімділігін арттыру; оқушылардың тілдік құзіреттілігін жетілдіру

Қазақ тіліндегі құзіреттіліктерін өздігінен білім алу арқылы жетілдіру

Топ мүшелерінің талқылауы/ деректер/ кәсіби әңгіме / ұсыныстар/ пікірлер

Оқушылардың пікірін, қажеттіліктерін түсіну (кері байланыс)Түйінді идеялар негізіндегі оқытуды жақсарту нәтижелілігін зерделеу

Болжамдармен нақты нәтижелерді салыстыру негізінде келесі сабақты бірлесіп жоспарлау

Топ мүшелерінің талқылауы/ деректер/ кәсіби әңгіме

Сабақ соңындағы зерттеу тобының кезекті талқылауы

Түйінді идеялар негізіндегі оқыту

ды жақсарту нәтижелілігін зерделеу

Оқушы үнін бағалау

Салыстыру негізінде деректер, дескрипторлар арқылы оқушы білімін бақылау деректері

Зерделенген тізбекті сабақтардағы өзгерістерді көпшілікке тарату жолдарын келісу

Мұғалімдермен коучинг-семинар өткізу;

Топ мүшелерінің сабақтарын жоспарлау

Басқа пәндер бойынша оқытуды жақсартуға қол жеткізу

оп мүшелерінің талқылауы/ деректер/ кәсіби әңгіме

Зерттеу тобы мүшелерімен кеңесе отырып, психолог көмегімен 4«б» сыныбында сауалнама өткізілді. Сауалнама нәтижесінде қатысқан 24 оқушының 15-і (62,5%) мәтін бойынша күрделі сұрақтар құрастыруда, 12-і (50%) мәтінге қатысты өз ойын (тұжырымын) білдіруде қиналатынын айтқан. Сауалнама қорытындысы бойынша «Білім беру мен білім алудағы интербелсенді оқыту әдістері арқылы оқушылардың оқу сауаттылығын арттыру» зерттеутақырыбы анықталды. А,В,С деңгейлі оқушылар анықталып, күтілетін нәтижелер белгіленді.

С деңгейі – мәтін мазмұнын меңгереді, жеңіл сұрақтар құрап ,жауап бере алады.

В деңгейі – мәтін мазмұнын меңгереді, жеңіл және күрделі сұрақтар құрастырып, жауап бере алады, мәтіннен алған жаңа ақпаратты сұрыптай алады, түрлі тапсырмаларды орындауда қолдана алады, рефлексия жасай алады.

А деңгейі - мәтінді түсінеді, жеңіл және күрделі сұрақтарға жауап бере алады, мәтін бойынша жеңіл және күрделі сұрақтар құрастыра алады, мәтіннен алған жаңа ақпаратты сұрыптай алады, түрлі тапсырмаларды орындауда қолдана алады, мәтін идеясын өмірмен байланыстырады, рефлексия жасап, ой қорытады.

Зерттеу жұмысын жүргізу үшін сыныптың ерекшелігін ескердік. Білім беру мен білім алудағы интербелсенді оқыту әдістері мұғалімнің бақылауымен және бағыттауымен, ұйымдастыруымен, бірақ оның тікелей қатысуынсыз белгілі бір уақыт ішінде оқушылардың ынтымақтастықта тапсырманы орындауы. PISA зерттеуiнде оқу сауаттылығы ұғымын оқушылардың жазбаша мәтіндерді ұғына оқу қабілеттілігі және оларға рефлексия,олардың мазмұнын өз мақсаттарына қол жеткізу үшін қолдануы, бiлiмдері мен дағдыларын қоғамның белсендi өмiріне араласуы үшiн дамытуы деп көрсетілген.Оқушылардың оқу сауаттылықтарын арттыру оқу техникасы немесе мәтiннің мазмұнын нақты түсiнуін бағалауға емес, оқу барысында меңгерген білімдері мен дағдыларын өмірлік жағдайларда қолдана білу ептіліктерін бағалауға бағыттадық.Рефлексияны бағалау үшін мәтіннің мазмұны немесе формасына, оқушы тапсырманы орындау барысында мәтіндегі мәліметті басқа жерден алған білімдерімен байланыстыра білуіне, мәтінде берілген бекітулерді өмір туралы өз көзқарастарымен байланыстырып, дәлелдеулеріне көңіл бөлінеді.Сонымен зерттеу сабақтарына кірістік.

2- зерттеу сабақтарын өткізу кезеңі

Желтоқсан айында жоспар бойынша үш циклдан тұратын зерттеу сабақтары өткізілді. Әр сабаққа зерттеуге қатысушы және өзге де сол сыныпқа сабақ беретін мұғалімдер қатысып, бақылау картасын толтырып отырды. Әр сабақтан кейін оқушылардан сұхбат алынды. сабақ біткен соң топ мүшелері жиналып, сабақты талқылады, оң нәтижелерді анықтап, ұсыныстар беріп, келесі сабақтың мақсатын, күтілетін нәтижелерін белгілеп отырды. Алдағы сабақтың жоспарларын бірлесе жоспарлап, әдіс-тәсілдерді тиімді таңдау жолдарын ұсынды. Әр сабақтан кейін пән мұғалімдері рефлексиялық есеп жазды.

Әдебиеттік оқу 1-зерттеу сабағының рефлексиялық жазбасы

«Білім беру мен білім алудағы интербелсенді оқыту әдістері арқылы оқушылардың оқу сауаттылығын арттыру тақырыбындағы» Lesson Study зерттеу жұмысының 1-зерттеу сабағы әдебиеттік оқу пәні бойынша өткізілді.

Қазіргі заман балалардың функционалды сауатты болуын талап етсе, соның бірі оқу сауаттылығы.

Оқу сауаттылығы:

Ақпаратты табу;

Мәтінді интерпретациялау;

Рефлексия және бағалаудан тұрады.

Оқу сауаттылығы дегеніміз қарапайым тілмен айтқанда бала өзі оқып отырған ақпаратты толықтай қабылдай біліп, ішінен негізгісін ала білуі.

Оқу сауаттылығын қалыптастыру үшін қазіргі кезде түрлі технологияларды пайдалануға болады. Сондай технологиялардың бірі – оқу және жазу арқылы оқушылардың сын тұрғысынан ойлауын дамыту технологиясы болса, сонымен қатар білім беру мен білім алудағы жаңа әдістер болып табылады. Сын тұрғысынан ойлауды дамыту технологиясының негізгі ұстанымдары топтық жұмысқа, еркін ойлауға, жазбаша, ауызша ой алмасуға, мәтін мәнін ашуға, автор іріктеген сөздер…